Tác giả: Curry, Deep Tide TechFlow
Ngày 28 tháng 10 năm 2021, Mark Zuckerberg đứng cạnh một hình đại diện ảo không có chân, tuyên bố đổi tên công ty từ Facebook thành Meta.
Khi đó, ông nói rằng metaverse sẽ tiếp cận 1 tỷ người trong vòng mười năm, mang lại hàng trăm tỷ đô la thương mại số, và tạo cơ hội việc làm cho hàng triệu nhà sáng tạo và nhà phát triển.
Năm đó, metaverse là khái niệm quyến rũ nhất trên Trái đất.
Microsoft nói sẽ làm Teams phiên bản metaverse, NVIDIA ra mắt Omniverse, Nike mở cửa hàng ảo trên Roblox... Không ai muốn bỏ lỡ tấm vé lên tàu này.
Meta không chỉ mua vé, họ mua nguyên cả con tàu.
Giờ đây, sản phẩm Horizon Worlds có thể được hiểu là bằng chứng cốt lõi cho câu chuyện đổi tên của Meta—bạn đeo headset, bước vào một thế giới ảo, cùng đi dạo, chơi đùa và họp hành với hình đại diện hoạt hình của người khác.
Khi ra mắt vào cuối năm 2021, nó là sản phẩm flagship do chính Zuckerberg giới thiệu. Chỉ là bốn năm rưỡi đã trôi qua, không có 1 tỷ người vào chơi.
Ngày 17 tháng 3, Meta đã đăng một thông báo trên diễn đàn cộng đồng: Phiên bản VR của Horizon Worlds sẽ chính thức đóng cửa vào ngày 15 tháng 6, ứng dụng sẽ bị gỡ khỏi headset Quest, và thế giới ảo sẽ không thể truy cập được nữa. Một phiên bản di động được giữ lại trên điện thoại và tiếp tục vận hành.
Hơi giống một nhà hàng đóng cửa phục vụ tại chỗ chỉ còn giao hàng tận nơi, nhưng nhà hàng này ban đầu được xây dựng là để phục vụ tại chỗ.
Bộ phận chi trả cho nó có tên là Reality Labs. Lỗ hoạt động tích lũy trong bảy năm gần 900 tỷ đô la. Quý gần đây nhất lỗ 60 tỷ, doanh thu chưa đầy 10 tỷ, thậm chí không đủ trang trải một phần sáu khoản lỗ.
Tháng 1 năm nay, bộ phận này đã sa thải hơn 1000 người, đóng cửa nhiều studio sản xuất nội dung VR, và cắt bỏ gần như tất cả các dự án thế giới ảo đang được phát triển.
Tấm vé mà mọi người sợ bỏ lỡ vào năm 2021, giờ đây con tàu đã chìm, nhưng vé vẫn nắm chặt trong tay.
Giữa tháng 3, Reuters đưa tin Meta đang lên kế hoạch sa thải khoảng 20% nhân viên, gần 15000 người. Nếu thực hiện, đây sẽ là đợt sa thải quy mô lớn nhất kể từ năm 2022.
Đồng thời, ngân sách chi tiêu vốn của Meta năm nay là 1150 đến 1350 tỷ đô la, hầu như đổ hết vào cơ sở hạ tầng AI.
Đóng cửa thế giới ảo, sa thải một phần năm nhân sự, dồn toàn bộ số tiền tiết kiệm được và vị trí được giải phóng vào AI.
Ngày tin tức được đưa ra, cổ phiếu Meta vẫn tăng 3%. Năm 2021, khi Zuckerberg tuyên bố đặt cược toàn lực vào metaverse, thị trường vốn cũng vỗ tay như vậy.
Ngay trước một ngày khi Horizon Worlds thông báo đóng cửa, câu trả lời đã nằm sẵn trên bàn.
Thế giới ảo đóng cửa, máy tính cá nhân lên sân khấu
Ngày 16 tháng 3, Manus, công ty được Meta mua lại với giá 2 tỷ đô la, đã ra mắt phiên bản desktop.
Trong đó có một tính năng gọi là "My Computer" (Máy tính của tôi), cho phép AI từ đám mây đi xuống, trực tiếp đi vào máy tính cục bộ của bạn: đọc file, mở ứng dụng, chạy lệnh terminal.
Việc này xảy ra trước một ngày so với thông báo đóng cửa Horizon Worlds.
Năm Horizon Worlds ra mắt, trải nghiệm là như thế này:
Bạn bỏ ra hai ba nghìn tệ mua một headset Quest, đeo lên, điều chỉnh khoảng cách đồng tử, vẽ ranh giới an toàn, rồi bước vào một sảnh chờ ảo với phong cách hoạt hình. Những người trong đó không có chân, di chuyển bằng cách lướt. Bạn có thể tham quan các thế giới theo chủ đề, chơi game mini, trò chuyện với hình đại diện của người lạ.
Chơi nửa giờ headset bắt đầu đè lên mặt, một giờ sau có người bắt đầu chóng mặt.
Meta đã bỏ ra bốn năm và 900 tỷ đô la cho sảnh chờ này. Kết quả là chưa bao giờ công bố số lượng người dùng hoạt động. Không phải vì bảo mật, mà là vì nói ra thì không đẹp mặt.
Trải nghiệm của Manus Desktop là như thế này:
Bạn tải về một ứng dụng, mở lên, nhập vào một câu. Ví dụ: "Sắp xếp hàng nghìn file trong thư mục download của tôi theo loại", nó quét ổ cứng của bạn, tự động tạo thư mục con, tự động phân loại và lưu trữ, toàn bộ quá trình bạn không cần chạm vào bàn phím.
Trong bản demo, có người bảo nó viết một ứng dụng macOS từ đầu trong môi trường phát triển cục bộ, mất 20 phút. Đừng quên, Manus trước đó sau 8 tháng ra mắt đã có hơn một triệu người dùng trả phí, doanh thu hàng năm hóa vượt trăm triệu.
Khi mọi người đều nói Meta mua lại Manus không đáng, thử so sánh nó với dự án metaverse Horizon Worlds bị đóng cửa ở trên xem.
Một sản phẩm tiêu tốn 900 tỷ để mời bạn vào thế giới ảo, không ai vào. Một sản phẩm tiêu tốn 20 tỷ để bước vào desktop thực của bạn, có doanh thu thực và các tình huống sử dụng thực tế, nếu là bạn, bạn chọn cái nào?
Cùng một công ty, cùng một tuần, đóng cửa cái trước, đặt cược vào cái sau.
Trước đây là Meta tạo ra một thế giới để bạn đến. Giờ đây là AI xuyên qua màn hình đi về phía bạn.
Nhưng hướng đi đúng không có nghĩa là đường đi thuận lợi. Meta sau khi quay đầu, trông có vẻ không trở nên dễ thở hơn.
Metaverse và AI, có thể là cùng một kiểu FOMO
Nếu bạn chỉ xem tiêu đề tin tức, Meta giờ đây trông giống như một công ty liên tục ra những quân bài ngớ ngẩn.
Metaverse đốt 900 tỷ, đóng cửa. Mô hình AI flagship Avocado dự định ra mắt tháng 3, kiểm tra nội bộ phát hiện năng lực suy luận và lập trình không bằng sản phẩm cùng kỳ của Google, OpenAI, Anthropic, hoãn đến tháng 5.
Thế hệ trước Llama 4 ra mắt năm ngoái phản hồi bình thường, không khuấy động được làn sóng nào trong cộng đồng nhà phát triển. Theo báo cáo, nội bộ công ty thậm chí đã thảo luận về việc tạm thời ủy quyền Gemini của Google để chạy tạm cho sản phẩm của mình—một công ty bỏ ra 1350 tỷ đô la xây dựng cơ sở hạ tầng AI, lại phải mượn mô hình của người khác để dùng.
Nhà khoa học AI cấp cao Yann LeCun đã nghỉ việc để khởi nghiệp; ông chủ phụ trách AI mới Alexandr Wang được chiêu mộ từ Scale AI với giá 143 tỷ đô la vẫn chưa giao được bảng thành tích...
Sa thải 20%, đóng cửa metaverse, mô hình trễ hẹn, những tin tức trong vòng một tuần đặt cạnh nhau, trông giống như một công ty không biết mình muốn làm gì.
Nhưng nếu bạn dịch chuyển tầm nhìn khỏi Meta, nhìn vào toàn ngành sẽ phát hiện một điều:
Mọi người đang làm những việc giống hệt nhau, toàn lực ôm lấy AI.
Tháng 2 năm nay, CEO của Block Jack Dorsey tuyên bố sa thải 4000 người, gần một nửa nhân viên công ty. Trong thư sa thải không có bất kỳ trang trí nào, trực tiếp nói rằng công cụ thông minh hóa đã thay đổi cách thức xây dựng và vận hành công ty, đội ngũ nhỏ hơn có thể làm được nhiều hơn. Cổ phiếu tăng 25% trong đêm đó.
CEO của Shopify gửi một quy định mới cho toàn công ty: từ nay muốn xin thêm người, trước tiên hãy chứng minh việc đó AI không làm được.
Amazon cắt giảm 16000 vị trí vào tháng 1, tháng 3 lại động đến bộ phận robot. Atlassian sa thải 1600 người, nói sẽ dồn toàn bộ nguồn lực vào phần mềm doanh nghiệp AI.
74 ngày đầu năm 2026, 166 công ty công nghệ tổng cộng đã sa thải gần 56000 người.
Bạn có cảm thấy khung cảnh này quen thuộc không?
Năm 2021, cũng y như vậy. Sau khi Zuckerberg đổi tên thành Meta, Microsoft nói sẽ làm Teams phiên bản metaverse, NVIDIA ra mắt Omniverse, Nike mở cửa hàng ảo trên Roblox, Disney thành lập bộ phận metaverse, Thượng Hải và Seoul công bố quy hoạch chiến lược metaverse...
Tất cả mọi người đều đuổi theo cùng một hướng, tất cả đều sợ bỏ lỡ.
Năm năm trôi qua, hướng đi đã thay đổi, cách đuổi theo vẫn không đổi.
Lần trước, sự đồng thuận là "metaverse là nền tảng tính toán tiếp theo", Meta bỏ ra 900 tỷ để chứng minh sự đồng thuận này là sai. Lần này, sự đồng thuận là "AI có thể thay thế mọi thứ", tất cả công ty đều đang sa thải người, cắt giảm ngân sách, dồn tiền tiết kiệm được vào AI.
Chỉ khác một điều: sự đồng thuận lần trước đã bị bác bỏ, lần này thì vẫn chưa.
Nhưng đồng thuận vẫn là đồng thuận. Đặc điểm của nó là mọi người cùng lúc tin tưởng, rồi mọi người cùng lúc phát hiện ra không đúng. Khoảng thời gian chênh lệch ở giữa, chính là tốc độ đốt tiền.
Meta không phải là một công ty ngốc nghếch hơn người khác. Chỉ là mỗi lần họ đặt cược lớn hơn người khác, nên mỗi lần sự đồng thuận lật ngược, cú ngã của họ cũng vang nhất.
Năm 2021 toàn ngành đặt cược metaverse, Meta đổi luôn cả tên. Năm 2026 toàn ngành đặt cược AI, Meta sa thải luôn một phần năm nhân sự.
Nhìn lại sau năm năm, liệu vòng cược AI lần này mọi người có đúng không?
Không ai biết. Nhưng chúng ta đều biết, khi hỏi câu hỏi này vào năm 2021, câu trả lời của tất cả mọi người cũng là "Đương nhiên là đúng rồi".
