Lời mở đầu từ Deep Tide: Bộ Kinh tế Iran đã ra mắt nền tảng bảo hiểm vận chuyển biển thanh toán bằng Bitcoin có tên 'Hormuz Safe', cung cấp 'đơn bảo hiểm được xác minh bằng mã hóa' cho các chủ tàu và chủ hàng Iran đi qua eo biển Hormuz. Truyền thông chính thức Iran tuyên bố nền tảng này có thể tạo ra doanh thu hơn 100 tỷ USD mỗi năm.
Tuy nhiên, việc liệu nền tảng này có thực sự được đưa vào hoạt động hay chưa vẫn chưa được xác nhận độc lập. Tính khả thi của nó đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng do tính biến động cao của Bitcoin, rủi ro tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ và bối cảnh gây tranh cãi của người đứng sau, Babak Zanjani. Đây là nỗ lực rõ rệt nhất của Iran nhằm chuyển đổi quyền kiểm soát quân sự đối với eo biển Hormuz thành một sản phẩm tài chính tiền mã hóa.
Iran đang cố gắng biến một trong những tuyến đường hàng hải trọng yếu nhất thế giới thành một thị trường bảo hiểm thanh toán bằng Bitcoin.
Theo báo cáo ngày 18 tháng 5 của Bloomberg, hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran dẫn tài liệu từ Bộ Kinh tế và Tài chính nước này cho biết, Iran đã ra mắt một dịch vụ bảo hiểm vận chuyển biển được hỗ trợ bằng Bitcoin có tên 'Hormuz Safe', hướng đến các công ty vận tải biển và chủ hàng Iran muốn đi qua eo biển Hormuz.
Fars tuyên bố kế hoạch này có thể tạo ra doanh thu hơn 100 tỷ USD cho Iran, nhưng không đưa ra khung thời gian hay chi tiết vận hành.
Kể từ sau cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran vào ngày 28 tháng 2, Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz. Trong thời bình, eo biển này vận chuyển khoảng 20% thương mại dầu thô vận chuyển bằng đường biển và 20% xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới.
Chính phủ Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sau đó đã tìm cách chính thức hóa việc kiểm soát tuyến đường thủy này, bao gồm việc thu phí thông hành và các loại phí khác. Dịch vụ bảo hiểm là mắt xích mới nhất trong chuỗi công cụ tạo doanh thu của họ.
Đơn bảo hiểm xác minh mã hóa, thanh toán tức thì bằng Bitcoin
Theo ảnh chụp màn hình trang web 'Hormuz Safe' được Fars chia sẻ, nền tảng này tuyên bố cung cấp 'bảo hiểm kỹ thuật số nhanh chóng, có thể xác minh' cho các công ty vận tải biển và chủ hàng Iran. Theo Bitcoin Magazine, phạm vi bảo hiểm bao gồm các rủi ro như kiểm tra tàu, tạm giữ và tịch thu, nhưng các khiếu nại thiệt hại do chiến tranh bị loại trừ.
Fars dẫn mô tả từ trang web hormuzsafe.ir cho biết, nền tảng sẽ cung cấp 'đơn bảo hiểm có thể xác minh bằng mã hóa' cho hàng hóa đi qua Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận, thanh toán được quyết toán bằng Bitcoin. Hàng hóa được bảo đảm từ thời điểm xác nhận trên blockchain, và chủ hàng sẽ nhận được biên lai đã ký. Trang web này hiện dường như không thể truy cập được từ bên ngoài Iran.
Theo Bitcoin Magazine, Bộ Kinh tế Iran đã bắt đầu thúc đẩy kế hoạch bảo hiểm này từ cuối tháng 4 (đầu tháng Ordibehesht theo lịch Ba Tư). Vào tháng 4, phát ngôn viên của Liên minh các nhà xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm hóa dầu Iran, Hamid Hosseini, từng nói với Financial Times rằng các công ty vận tải biển có thể quyết toán phí thông hành eo biển Hormuz bằng các loại tiền tệ không phải đô la Mỹ như Bitcoin hoặc Nhân dân tệ.
Tăng tốc xây dựng thể chế: Từ phí thông hành đến nền tảng bảo hiểm
Hormuz Safe không phải là một biện pháp riêng lẻ, mà là thành phần mới nhất trong toàn bộ cấu trúc thể chế mà Iran đang xây dựng xung quanh eo biển Hormuz.
Theo Bitcoin Magazine, vào tháng 3 năm 2026, quốc hội Iran đã thông qua 'Kế hoạch Quản lý Eo biển Hormuz', chính thức hóa thành luật chế độ thu phí thông hành mà IRGC đã vận hành từ giữa tháng 3. Trong khuôn khổ này, IRGC thu phí các tàu thuyền đi qua eo biển, và nhà khai thác phải nộp thông tin về quyền sở hữu tàu, loại hàng hóa, điểm đến và thuyền viên, sau đó nhận được mã phép thông hành.
Phí bắt đầu từ khoảng 1 USD/thùng dầu, với mức thu cao nhất mà một tàu chở dầu đầy tải có thể phải đối mặt lên tới 2 triệu USD, và chấp nhận thanh toán bằng Nhân dân tệ.
Ngày 18 tháng 5, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã chính thức công bố thành lập 'Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư' (PGSA), và mở tài khoản chính thức trên nền tảng X.
Theo Euronews, cơ quan này được định vị là một thực thể hành chính quản lý giao thông qua eo biển Hormuz và thu phí thông hành, vận hành phối hợp với Hải quân IRGC.
Các tàu thuyền phải gửi thông tin đầy đủ bao gồm quyền sở hữu, bảo hiểm, danh sách thuyền viên, khai báo hàng hóa và lộ trình dự kiến đến hộp thư chính thức của PGSA, sau khi được phê duyệt và thanh toán phí mới có thể nhận được giấy phép thông hành.
Chủ tịch Ủy ban Chính sách An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Iran, Ebrahim Azizi, trên nền tảng X cho biết chỉ các tàu thương mại hợp tác với Iran mới được hưởng lợi từ cơ chế này, các bên tham gia hành động quân sự của Mỹ-Israel sẽ bị cấm sử dụng tuyến đường này.
Theo phân tích tình báo của Windward, tính đến ngày 18 tháng 5, lưu lượng thông qua eo biển vẫn chỉ ở mức khoảng 38% so với trước xung đột, và bến neo chính Qeshm-Larak đã liên tục 6 ngày xuất hiện tín hiệu khóa định vị của các tàu 'tàng hình'. Khoảng 369 tàu cao tốc của IRGC tập trung ở một vùng biển duy nhất cách Khasab khoảng 30 hải lý về phía đông bắc, chuyển từ tuần tra ven biển sang hiện diện chủ đạo tại eo biển.
Tính biến động, rủi ro trừng phạt và bóng ma lừa đảo
Nhiều nhà phân nghiệp tỏ ra nghi ngờ về tính khả thi thực tế của Hormuz Safe.
Bloomberg chỉ ra rằng, không giống như stablecoin được neo theo đô la Mỹ, giá Bitcoin biến động mạnh mẽ, và việc áp dụng nó như một phương tiện thanh toán vẫn còn hạn chế. Các chủ tàu nước ngoài có thể không muốn sử dụng cơ chế này do lo ngại vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.
Chuyên gia phân tích cấp cao Ryan Yoon của Tiger Research nói với Decrypt rằng tính khả thi về mặt kỹ thuật và pháp lý của nền tảng này là 'rất đáng ngờ', dù đã được công bố ra mắt, nhưng vẫn chưa xác nhận có bất kỳ người dùng thực tế nào. Các công ty vận tải biển sử dụng Hormuz Safe sẽ phải đối mặt với rủi ro 'bị trục xuất ngay lập tức khỏi hệ thống tài chính toàn cầu'.
Giám đốc điều hành Cake Wallet, Vikrant Sharma, nói với BeInCrypto rằng Bitcoin có thể giảm bớt một phần ma sát trong thanh toán, nhưng không phải là một con đường sạch sẽ để vượt qua hệ thống trừng phạt. Tính thanh khoản ở quy mô bảo hiểm vận chuyển biển là một yếu tố hạn chế, các hoạt động trên blockchain công khai có thể bị giám sát, bất kỳ sàn giao dịch, nhà môi giới, người giám hộ hoặc đối tác giao dịch nào được neo theo đô la Mỹ đều sẽ mang lại rủi ro tuân thủ.
Giám đốc nghiên cứu của Bitcoin Policy Institute, Sam Lyman, lại giải thích logic của Iran từ một góc độ khác: sức hấp dẫn cốt lõi của Bitcoin nằm ở chỗ 'không ai có thể đóng băng nó'.
Theo Decrypt, kể từ khi chiến tranh bùng nổ, các vụ lừa đảo 'phí thông hành an toàn' bằng tiền mã hóa đã xuất hiện tràn lan. Những kẻ lừa đảo mạo danh chính quyền Iran, yêu cầu các nhà khai thác tàu thuyền thanh toán bằng Bitcoin hoặc USDT. Hormuz Safe trông giống như một kế hoạch cấp nhà nước độc lập, nhưng ranh giới giữa thật và giả trong môi trường hiện tại là cực kỳ mờ nhạt.
Bức tranh lớn hơn: Iran xây dựng hệ thống tài chính vận tải biển phi đô la hóa
Theo dữ liệu từ Bitcoin Magazine, quy mô hệ sinh thái tiền mã hóa của Iran ước tính đạt 7,8 tỷ USD vào năm 2025, trong đó các giao dịch liên quan đến IRGC chiếm khoảng 50% tổng khối lượng giao dịch tiền mã hóa của nước này (tính đến quý IV/2025). Chính phủ Iran đã sử dụng Bitcoin thu được từ khai thác mỏ để tài trợ cho nhập khẩu và phòng ngừa rủi ro thất thu từ dầu mỏ, với chi phí khai thác mỏ quốc gia được báo cáo là khoảng 1.300 USD cho mỗi đồng.
Phân tích của CoinDesk khá chính xác: kiến trúc bảo hiểm tinh tế hơn so với việc trực tiếp thu phí thông hành. Trên giấy tờ, chủ hàng không trả tiền để được thông hành, mà là mua bảo hiểm và chứng chỉ trách nhiệm tài chính cho hành trình đi qua vùng biển mà Tehran tuyên bố có thể đảm bảo an toàn. Điều này cho phép Iran có thể kiếm tiền từ lợi thế địa lý của mình theo một cách có thể đóng gói dễ dàng hơn.
Nhận xét của người dùng Hacker News everdrive được cộng đồng công nghệ đánh giá cao: trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo sau Thế chiến II một phần được xây dựng dựa trên nền tảng là quân đội Mỹ duy trì việc mở cửa các vùng biển quốc tế. Việc Iran thách thức Mỹ ở cấp độ này thật đáng kinh ngạc. Mọi người đều biết Iran có khả năng đóng cửa eo biển khi bị dồn vào đường cùng, nhưng sự xuất hiện của kết cục này vẫn cho thấy những sai lầm nghiêm trọng ở cấp độ chính sách.
Bất kể Hormuz Safe cuối cùng có thể vận hành ở quy mô nào, tín hiệu mà nó truyền tải đã rõ ràng: Iran đang xây dựng xung quanh eo biển Hormuz một hệ thống cơ sở hạ tầng hành chính và tài chính hoàn chỉnh, biến phong tỏa quân sự thành một cơ chế thu nhập chủ quyền bền vững, và Bitcoin là lớp thanh toán của hệ thống đó.
