Tác giả: Gu Yu, ChainCatcher
Đầu tháng này, Variant, một tổ chức đầu tư mạo hiểm tiền mã hóa lâu đời, đã công bố hoàn thành việc huy động cho một quỹ mới với quy mô 222 triệu USD và mở rộng chủ đề quỹ từ "quyền sở hữu kỹ thuật số" trong quá khứ thành "autonomy (tính tự chủ)".
Nhìn bề ngoài, đây chỉ là một lần huy động vốn thông thường, nhưng tín hiệu đằng sau nó không hề bình thường.
Jesse Walden, đối tác của Variant, cho biết, trong tương lai, nhãn mác "nhà đầu tư tiền mã hóa" có thể dần biến mất, trở thành một thứ tồn tại tương tự như "nhà đầu tư Internet". Nói cách khác, tiền mã hóa không còn là một lĩnh vực đầu tư độc lập khép kín, mà giống một mô hình công nghệ nền tảng hơn, được nhúng vào các luồng chính như AI, tài chính, mạng xã hội, robot, dữ liệu, nội dung và sản phẩm tiêu dùng.
Đây có lẽ cũng là câu trả lời thiết thực nhất mà các VC tiền mã hóa đưa ra trước sự tác động của AI: không phải tranh giành câu chuyện với AI, mà là thử trở thành đường ray tài chính nền tảng của thế giới AI.
1. Các VC tiền mã hóa bắt đầu làm mờ ranh giới
Trong vài năm qua, logic gây quỹ của các VC tiền mã hóa chủ yếu được xây dựng dựa trên một tiền đề: blockchain sẽ tạo ra một loạt nền tảng, giao thức và ứng dụng mới độc lập với thế giới Web2.
Khi các câu chuyện như DeFi, NFT, GameFi, Layer1, Layer2, modular (mô-đun hóa), restaking (tái ký gửi), DePin, RWA lần lượt xuất hiện, logic này từng rất thuyết phục. Chỉ cần quỹ thâm nhập đủ sớm vào câu chuyện mới, họ có thể thu được lợi nhuận vượt xa các khoản đầu tư cổ phần truyền thống nhờ tính thanh khoản thị trường thứ cấp của token.
Nhưng hiện nay, logic này đang mất tác dụng, nguyên nhân cốt lõi là hiệu ứng tài sản của thị trường tiền mã hóa đã suy yếu rõ rệt. Bitcoin đã giảm mạnh trong năm nay, nhiều quan điểm thị trường coi việc các quỹ ETF rút vốn khỏi crypto, áp lực thanh khoản vĩ mô và việc nhà đầu tư chuyển hướng sang IPO của AI và các công ty công nghệ lớn là những nguyên nhân quan trọng. Đồng thời, các công ty AI và công nghệ cứng như SpaceX, OpenAI, Anthropic tiếp tục thu hút sự chú ý của LP và thị trường thứ cấp, làm suy yếu đáng kể tính khan hiếm của tài sản tiền mã hóa về mặt "câu chuyện tăng trưởng".
Điều này có nghĩa là các quỹ tiền mã hóa không chỉ cạnh tranh với các quỹ tiền mã hóa khác, mà còn cạnh tranh với tất cả các tài sản đại diện cho tăng trưởng trong tương lai. AI, robot, không gian, công nghệ quốc phòng, cơ sở hạ tầng năng lượng đều đang tranh giành ngân sách rủi ro của cùng một nhóm LP.
Trong bối cảnh này, "chỉ đầu tư vào tiền mã hóa" từ một nhãn chuyên môn dần trở thành một ràng buộc tiềm ẩn.
Nếu LP tin rằng AI là biến số công nghệ quan trọng nhất trong thập kỷ tới, thì một quỹ khó có thể chỉ dùng lập luận "chúng tôi hiểu tokenomics hơn" để chứng minh tính không thể thay thế của mình. Đặc biệt là trong vài chu kỳ qua, nhiều dự án tiền mã hóa đã không chứng minh được doanh thu thực, tỷ lệ giữ chân người dùng và kịch bản ứng dụng, ngược lại còn để lại các vấn đề cấu trúc như FDV cao, lưu thông thấp, khai thác airdrop, ứng dụng ma trên chuỗi.
Đây cũng là lý do ngày càng nhiều VC tiền mã hóa chủ động làm mờ ranh giới.
Phạm vi đầu tư của YZi Labs đã mở rộng đến ba hướng Web3, AI và công nghệ sinh học, và trong năm nay đã tham gia đầu tư vào vòng gọi vốn 52 triệu USD của công ty robot công nghiệp AI RoboForce.
Theo báo cáo của Wall Street Journal vào tháng 2 năm nay, Paradigm đang tìm cách huy động tối đa khoảng 1,5 tỷ USD cho quỹ tiếp theo, phạm vi đầu tư sẽ mở rộng từ tiền mã hóa sang AI, robot và các "công nghệ tiên phong" khác, đồng thời vẫn tiếp tục bố trí lĩnh vực tiền mã hóa. Tháng 5 năm nay, công ty sản xuất AI SendCutSend đã hoàn thành vòng gọi vốn 110 triệu USD, với sự tham gia của Paradigm.
Tháng 5, Haun Ventures thông báo hoàn thành việc huy động vốn cho quỹ mới 1 tỷ USD, phạm vi đầu tư mở rộng sang lĩnh vực đại lý AI. Người sáng lập Katie Haun cho biết, trí tuệ nhân tạo sẽ "ngày càng đại diện cho chúng ta thực hiện các hoạt động kinh tế", và các dịch vụ cũng cần điều chỉnh để phù hợp với tương lai này.
2. Đại lý AI có thể là ứng dụng quy mô lớn thực sự của tiền mã hóa
Trước đây, các dự án tiền mã hóa thường cố gắng để người dùng sử dụng sản phẩm vì "phi tập trung", nhưng thực tế chứng minh, đại đa số người dùng sẽ không thay đổi hành vi vì lý tưởng.
Hiện nay, ngành công nghiệp tiền mã hóa rơi vào một tình huống khó xử: nó vẫn sở hữu các khả năng độc đáo như tài chính mở toàn cầu, khả năng kết hợp, phát hành tài sản và chống kiểm duyệt, nhưng những khả năng này từ lâu đã thiếu một lối vào ứng dụng thực sự có tần suất cao, nhu cầu cứng và quy mô hóa.
Điều có nhiều khả năng xảy ra hơn trong tương lai là: người dùng không biết mình đang sử dụng tiền mã hóa, nhưng AI Agent, robot, ứng dụng tài chính, trò chơi hoặc nền tảng nội dung lại gọi stablecoin, ví, hợp đồng thông minh và danh tính trên chuỗi ở phía sau.
Theo quan điểm của Variant, tính tự chủ không chỉ là tự động hóa. Tự động hóa giải quyết vấn đề máy móc có thể thay con người hoàn thành nhiệm vụ hay không, còn tính tự chủ quan tâm đến việc người dùng có thực sự làm chủ tài sản, danh tính, dữ liệu và quyền quyết định của mình hay không. Variant viết trong bài viết rằng, việc xây dựng hệ thống tự trị cần giải quyết một loạt vấn đề như cơ chế khuyến khích, pháp luật, quản trị, an ninh, xác minh, chính sách và giao diện địa chính trị trong thị trường đối kháng, trong đó quyền sở hữu kỹ thuật số là một trụ cột quan trọng của tính tự chủ.
"Những ý tưởng thúc đẩy phong trào Web3 sẽ tìm thấy động lực phát triển mới trong kỷ nguyên AI. Chúng tôi đã thực hiện nhiều thử nghiệm, ban đầu tiền mã hóa muốn được coi là sản phẩm tự thân. Nhưng cuối cùng chúng tôi phát hiện ra rằng tiền mã hóa là đường ray nâng đỡ nhiều sản phẩm, và câu chuyện tăng trưởng của nó mới chỉ bắt đầu." Jesse Walden cho biết.
Đây có lẽ là sự điều chỉnh nhận thức quan trọng nhất của ngành công nghiệp tiền mã hóa trong những năm gần đây.
Tiền mã hóa không nhất thiết phải trở thành ứng dụng giao diện người dùng mở ra hàng ngày, nó có thể trở thành tầng thanh toán kinh tế giữa máy với máy, người với máy, ứng dụng với ứng dụng trong thời đại AI.
Nếu AI Agent muốn đại diện người dùng hoàn thành nhiệm vụ, nó cần ví; nếu muốn tự động mua API, gọi sức mạnh tính toán, thanh toán dữ liệu, đăng ký dịch vụ, nó cần mạng thanh toán có chi phí thấp, toàn cầu hóa, có thể lập trình; nếu muốn mang theo danh tính, uy tín và tài sản giữa nhiều nền tảng, nó cần hệ thống tài khoản mở; nếu muốn thế giới bên ngoài tin tưởng vào kết quả hành vi của mình, nó cần cơ chế xác minh và kiểm toán.
Những vấn đề này, đúng là phạm vi khả năng mà tiền mã hóa đã tích lũy được trong hơn mười năm qua.
3. Trường hợp đầu tư của Tether
Khoản đầu tư của gã khổng lồ tiền mã hóa Tether vào NEURA Robotics là một trường hợp điển hình cho xu hướng này.
Ngày 10/6, công ty robot Đức NEURA Robotics đã hoàn thành vòng gọi vốn 1,4 tỷ USD, các nhà đầu tư bao gồm Tether, Amazon, Nvidia, Qualcomm, Bosch, Schaeffler và Ngân hàng Đầu tư Châu Âu. NEURA cho biết, số tiền này sẽ được sử dụng để mở rộng quy mô thương mại hóa robot nhận thức và robot hình người, và dự kiến đến năm 2030 sẽ sản xuất hàng triệu robot. Công ty cũng tiết lộ, giá trị đơn đặt hàng tồn đọng của họ đã vượt quá 1 tỷ USD.
Bề ngoài, đây là một khoản đầu tư vào robot AI; nhưng đối với Tether, rõ ràng nó không chỉ là một cú đặt cược tài chính.
Theo thông tin trong thông cáo liên quan, nền tảng robot của NEURA dự kiến sẽ tích hợp bộ công cụ phát triển ví (WDK) của Tether, nhúng trực tiếp chức năng ví tự lưu giữ vào hệ thống robot. Điều này có nghĩa là trong tương lai, robot có thể nhận được thanh toán vi mô thông qua việc hoàn thành nhiệm vụ, giao dịch với các hệ thống khác hoặc thực hiện hành vi kinh tế trong phạm vi tham số do con người thiết lập trước.
Đây chính là một trong những kịch bản mới đầy sức tưởng tượng nhất của stablecoin.
Trước đây, người dùng lớn nhất của stablecoin là các nhà giao dịch, người dùng thanh toán xuyên biên giới, những người kiếm lời chênh lệch màu xám và một số cư dân thị trường mới nổi. Nó giải quyết vấn đề chuyển khoản, thanh toán và lưu trữ giá trị giữa con người với nhau. Nhưng nếu AI Agent và robot bắt đầu trở thành chủ thể kinh tế, tần suất và kịch bản sử dụng stablecoin có thể được mở rộng đáng kể.
Một robot có thể nhận đơn, hoàn thành vận chuyển, nhận thanh toán vi mô bằng USDT; một AI Agent có thể tự động mua dữ liệu, gọi mô hình, thanh toán dịch vụ SaaS; một hệ thống chuỗi cung ứng tự động có thể tự động thanh toán khi hàng hóa đến, cảm biến xác minh, hợp đồng xác nhận. So với hệ thống ngân hàng truyền thống, thanh toán trên chuỗi vốn dĩ phù hợp với các hoạt động kinh tế tần suất cao, giá trị nhỏ, xuyên khu vực, máy có thể đọc này.
Đây cũng là lý do tại sao AI đối với tiền mã hóa không chỉ là mối quan hệ cạnh tranh. AI lấy đi sự chú ý về vốn của tiền mã hóa, nhưng cũng có thể tạo ra nhu cầu thực tế mà tiền mã hóa vẫn luôn thiếu.
4. AI + Crypto không phải công thức vạn năng
Dĩ nhiên, AI + Crypto không tự nhiên thành lập.
Hai năm qua, thị trường đã thấy quá nhiều dự án ghép nối thô thiển: kết nối ChatGPT vào nhóm Telegram thì gọi là AI Agent, đóng gói một giao diện gọi mô hình thành kinh tế token, nhồi nhét dán nhãn dữ liệu, cho thuê sức mạnh tính toán, nền tảng agent thông minh tất cả vào sách trắng. Vấn đề của nhiều dự án không khác bản chất so với GameFi, SocialFi vòng trước: khái niệm lớn, doanh thu nhỏ, token nặng, sản phẩm nhẹ.
Dự án AI + Crypto thực sự có giá trị nên thỏa mãn ít nhất một điều kiện: không có crypto thì không thể thành lập, hoặc có crypto rồi thì rõ ràng tốt hơn.
Ví dụ, Agent cần ví tự lưu giữ và quản lý quyền hạn; nội dung AI tạo ra cần có nguồn gốc và quyền sở hữu có thể xác minh; thị trường mô hình, sức mạnh tính toán và dữ liệu cần thanh toán mở và cơ chế khuyến khích; kinh tế robot cần mạng thanh toán máy có thể đọc; tổ chức tự trị cần quản trị minh bạch và quy tắc có thể thực thi. Trong các kịch bản này, crypto không phải là nhãn marketing dán bên ngoài, mà là bộ phận cơ bản cần thiết cho hệ thống vận hành.
Đây cũng là câu hỏi mà các dự án tiền mã hóa và VC cần trả lời tiếp theo.
Nếu họ chỉ vì AI dễ huy động vốn hơn mà đổi trang giới thiệu quỹ thành AI + Crypto, thì điều này sẽ không thay đổi được tình thế khó khăn của ngành. Thị trường sớm muộn sẽ phát hiện, hầu hết các dự án gọi là kết hợp đó vừa không có rào cản AI, vừa không có tính cần thiết của crypto.
Nhưng nếu họ có thể tìm được điểm giao thực sự trong AI Agent, robot, thị trường dữ liệu, tự động hóa tài chính và danh tính trên chuỗi, thì ngành công nghiệp tiền mã hóa thực sự có thể đón một chu kỳ ứng dụng mới.
Lần này, tăng trưởng chưa chắc đến từ việc nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ hơn lao vào sàn mua coin mới, mà có thể đến từ việc nhiều máy móc, ứng dụng và doanh nghiệp hơn sử dụng đường ray trên chuỗi ở phía sau.
5. Lời kết
Đối mặt với sự tác động của AI, câu trả lời của các VC tiền mã hóa đã rất rõ ràng: đừng coi tiền mã hóa như một lĩnh vực cô lập nữa, mà hãy đặt nó vào làn sóng công nghệ lớn hơn để giải thích lại.
Đây vừa là sự tiến hóa chủ động, cũng là sự xoay chuyển bị buộc phải.
Khi vốn của LP chảy về AI, khi sự chú ý của nhà sáng lập chảy về AI, khi sở thích rủi ro của thị trường thứ cấp chảy về AI, nếu các quỹ tiền mã hóa tiếp tục chỉ nói về Layer1, DeFi, NFT, trò chơi trên chuỗi và tăng trưởng airdrop, không gian sinh tồn sẽ chỉ ngày càng hẹp.
Nhưng điều này không có nghĩa là câu chuyện về tiền mã hóa đã kết thúc. Ngược lại, nếu AI Agent thực sự trở thành người dùng Internet mới, robot thực sự trở thành người tham gia kinh tế mới, hệ thống tự động hóa thực sự bắt đầu đại diện con người thực hiện ngày càng nhiều giao dịch, thì ví, stablecoin, hợp đồng thông minh, danh tính trên chuỗi và mạng tài chính mở mà tiền mã hóa đã xây dựng trong nhiều năm qua có thể lần đầu tiên đón nhận kịch bản sử dụng có tần suất cao, nhu cầu cứng và không mang tính đầu cơ.
Ngành công nghiệp tiền mã hóa cần câu chuyện mới hơn bao giờ hết, nhưng nó càng cần nhu cầu thực tế mới hơn.
