Bài viết này đến từ:a16z crypto
Biên dịch|Odaily 星球日报(@OdailyChina); Người dịch|Moni
Tài sản được token hóa (Tokenized Assets), hay còn gọi là "tài sản thế giới thực (RWA)" như nhiều người thường nói, đang thay đổi hình thái, cách thức lưu chuyển và phương thức xây dựng hệ thống tài chính.
Chỉ trong tháng trước, quy mô thị trường tài sản được token hóa đã vượt qua mốc 30 tỷ USD và hiện ổn định ở mức khoảng 34 tỷ USD (không bao gồm stablecoin). Quy mô này tương đương với một ngân hàng khu vực hoặc quỹ tài trợ của một trường đại học hàng đầu, mặc dù vẫn rất nhỏ so với hệ thống tài chính toàn cầu nhưng đã đủ để tạo ra tác động thực tế.
Cần biết rằng hai năm trước, quy mô thị trường tài sản được token hóa còn chưa đến 3 tỷ USD, nhưng sau đó thị trường đã thay đổi chóng mặt: Đạo luật GENIUS của Hoa Kỳ mang đến khung quy định rõ ràng hơn cho stablecoin, cơ sở hạ tầng trên chuỗi cấp tổ chức dần trưởng thành, và một lượng lớn tổ chức tài chính cũng gần như cùng thời điểm bắt đầu triển khai công nghệ blockchain – chính nhờ những yếu tố thúc đẩy này, thị trường tài sản được token hóa đã tăng trưởng gấp 10 lần trong chưa đầy hai năm. (Lưu ý: Mặc dù stablecoin không được tính vào thống kê trên, nhưng nó đã thúc đẩy đáng kể sự tăng trưởng của toàn bộ thị trường thông qua việc đơn giản hóa đáng kể thanh toán và quyết toán trên chuỗi.)
Bài viết này sẽ sử dụng 7 biểu đồ để phân tích nguyên nhân sự trỗi dậy của tài sản được token hóa, cũng như xu hướng tương lai.
Tài sản token hóa cất cánh: Trái phiếu Mỹ trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất
Trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ, là động lực tăng trưởng chính của thị trường tài sản được token hóa thời gian gần đây.
Ưu điểm của trái phiếu kho bạc Mỹ được token hóa rõ ràng và trực quan: Nhà đầu tư có thể nắm giữ tài sản sinh lời ổn định dưới dạng số hóa, giao dịch lưu chuyển hiệu quả và linh hoạt hơn; Các tổ chức tài chính có thể nâng cao hiệu quả thanh toán, điều chỉnh tài sản thế chấp và kết nối liền mạch với thị trường tài chính số.
Các nhà đầu tư tiền mã hóa cũng có thể sử dụng trái phiếu kho bạc được token hóa để tận dụng stablecoin nhàn rỗi, thu lợi nhuận từ thị trường tiền tệ truyền thống. Các tổ chức quản lý tài sản như BlackRock, Franklin Templeton,... đã theo xu hướng bố trí, thúc đẩy sự hình thành thị trường nghìn tỷ.
Cần lưu ý rằng tốc độ tăng trưởng của các loại tài sản được token hóa khác nhau chênh lệch rất lớn, vừa bắt nguồn từ độ khó kỹ thuật và tuân thủ khi đưa các tài sản khác nhau lên chuỗi, vừa phụ thuộc vào mức độ chấp nhận của thị trường sau khi sản phẩm ra mắt.
- Tài sản hỗ trợ tín dụng tăng trưởng vượt trội, loại tài sản được token hóa này chủ yếu bao gồm token hạn mức tín dụng vốn chủ sở hữu nhà, token kho tín dụng, tiếp theo là các tài sản tài chính đặc thù như hợp đồng tái bảo hiểm, hối phiếu khai thác Bitcoin,... đạt giá trị thị trường 1 tỷ USD trong vòng hai năm.
- Tài sản đầu tư mạo hiểm mất hơn bảy năm để đạt giá trị thị trường hơn 10 tỷ USD, tài sản chiến lược chủ động có chu kỳ tương tự, loại tài sản này có cấu trúc phức tạp, chu kỳ đầu tư dài, ngưỡng vận hành và quản lý cao hơn.
- Trái phiếu kho bạc và hàng hóa cơ bản có nhịp độ lên chuỗi vừa phải, đạt giá trị thị trường hơn 10 tỷ USD trong 2 đến 3 năm, nay đã trở thành danh mục chủ lưu của thị trường.
Đầu năm 2024, trái phiếu kho bạc và hàng hóa cơ bản chiếm gần như toàn bộ thị phần của thị trường tài sản được token hóa. Sau năm 2024, thị phần của các danh mục như tín dụng, tài chính đặc thù, cổ phiếu,... tăng lên ổn định, nhưng mức độ tập trung thị trường vẫn khá cao. Hiện tại, trái phiếu kho bạc Mỹ và hàng hóa cơ bản được token hóa chiếm tổng cộng khoảng hai phần ba thị phần.
Cơ cấu phân khúc của thị trường tài sản token hóa
Phân khúc tài sản hàng hóa cơ bản được token hóa có mức độ tập trung cao, token vàng chiếm phần lớn thị phần, tổng quy mô khoảng 5,1 tỷ USD, trong đó quy mô token vàng đạt 5 tỷ USD. Token bạc và các danh mục khác chỉ 57,6 triệu USD, chiếm chưa đến 0.01%.
Vàng tự nhiên phù hợp với mô hình tài sản được token hóa, hiện tại thị trường token hàng hóa cơ bản về cơ bản do vàng thống trị, bởi vì: Vàng có tiêu chuẩn thống nhất toàn cầu, lưu kho thuận tiện, khó hao mòn, và bản thân nó cũng lâu dài dựa vào chứng từ quyền lợi để giao dịch.
Không chỉ vậy, nhà đầu tư thị trường tiền mã hóa từ trước đến nay luôn ưa chuộng tài sản vàng, Bitcoin từ sớm đã được mệnh danh là vàng số. Các sản phẩm như token vàng XAUT của Tether, token vàng PAXG của Paxos,... ánh xạ quyền sở hữu vàng trong kho lên blockchain, chuyển đổi quyền lợi vàng vật chất thành token số mà ví trên chuỗi có thể nắm giữ.
Thị phần của thị trường tài sản được token hóa đối với các danh mục mới nổi như dầu thô, nông sản cũng như năng lượng, sức mạnh tính toán,... cực kỳ thấp, ngành vẫn còn ở giai đoạn manh nha.
Xét về bố trí của các blockchain cơ sở, hệ sinh thái tài sản được token hóa phân bố đa dạng hơn. Ethereum, với lợi thế đi đầu trong tài chính phi tập trung và nền tảng triển khai tổ chức, vẫn giữ vị trí dẫn đầu, mang theo quy mô tài sản 15,7 tỷ USD, chiếm hơn một nửa thị phần.
Phần còn lại của thị trường tài sản được token hóa phân tán trên nhiều blockchain: Quy mô thị trường tài sản token hóa trên BNB Chain khoảng 4 tỷ USD, Solana khoảng 2,2 tỷ USD, Stellar khoảng 1,7 tỷ USD, mạng sidechain Bitcoin Liquid Network khoảng 1,5 tỷ USD, quy mô tài sản token hóa trên XRP Ledger, ZKsync Era và Arbitrum đều gần 1 tỷ USD.
Ngành công nghiệp tài sản token hóa không tập trung thống nhất vào một blockchain duy nhất, tài sản được phân bố trên các hệ sinh thái blockchain lớn dựa trên chi phí giao dịch, tính thanh khoản, yêu cầu tuân thủ, mối quan hệ hợp tác kinh doanh. Tuy nhiên, điểm dữ liệu có ý nghĩa nhất không phải là quy mô của thị trường tài sản được token hóa... mà là cách thức sử dụng những tài sản này.
Hãy tiếp tục phân tích –
Hầu hết tài sản token hóa hiện tại chưa có tính "kết hợp được"
Quy mô thị trường không phải là chỉ số cốt lõi duy nhất, giá trị ứng dụng thực tế của tài sản có ý nghĩa tham khảo hơn.
Trái phiếu là danh mục tài sản được token hóa có khối lượng lớn nhất, vốn hóa thị trường đạt 15,2 tỷ USD, nhưng chỉ có 5% lượng lưu thông được sử dụng trong các giao thức DeFi, chỉ khoảng 800 triệu USD. Tỷ lệ sử dụng tài sản kim loại quý được token hóa cũng thấp tương tự, hầu hết tài sản token hóa chỉ được sử dụng để lưu trữ trên chuỗi, chưa trở thành mô-đun tài chính cơ bản có thể kết hợp tự do và liên kết tái sử dụng.
Các danh mục tài sản token hóa thị trường ngách biểu hiện hoàn toàn ngược lại: Token tái bảo hiểm với vốn hóa thị trường 362 triệu USD có tỷ lệ sử dụng giao thức trên chuỗi cao đến 84%; Token tín dụng tư nhân có tỷ lệ sử dụng 33%, hai loại tài sản này từ thiết kế ban đầu đã phù hợp với kịch bản ứng dụng kết hợp trên chuỗi. Ngược lại, với các tài sản token hóa hàng đầu như trái phiếu kho bạc, vàng, định vị cốt lõi chỉ là đơn giản hóa việc nắm giữ và chuyển khoản tài sản trên chuỗi, không thay đổi logic vận hành nguyên bản của tài sản, tình trạng này cũng làm nổi bật sự phân kỳ cốt lõi trong ngành tài sản token hóa: mức độ nguyên bản trên chuỗi của các loại tài sản token hóa khác nhau không đồng đều.
Một số tài sản có thể lưu chuyển và ứng dụng tự do xuyên chuỗi, một số chỉ sử dụng blockchain như một công cụ ghi sổ, chức năng chuyển khoản và kết hợp tài sản bị hạn chế. Bản chất của hầu hết tài sản token hóa hiện tại chỉ là số hóa tài sản, chỉ di chuyển sổ sách lên chuỗi, chưa giải phóng tiềm năng kết hợp tài sản. Tính kết hợp được là giá trị cốt lõi của tài chính trên chuỗi, cũng là chìa khóa để nâng cấp hệ thống tài chính.
Chỉ số nguyên bản token của Pantera Capital cho thấy, hơn bảy mươi phần trăm tài sản token hóa có mức độ nguyên bản trên chuỗi ở cấp thấp nhất. Một lượng lớn token chỉ là chứng từ số của tài sản thực thể ngoại tuyến, việc kiểm soát tài sản thực tế vẫn dựa vào sổ sách ngoại tuyến và các tổ chức trung gian.
Hiện tại ngành tài sản token hóa vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu: một loại là tài sản ghi chép số chỉ lên chuỗi về hình thức, một loại là tài sản nguyên bản trên chuỗi phù hợp sâu sắc với đặc tính của blockchain.
Cơ sở hạ tầng công nghệ kết hợp trên chuỗi đã hoàn thiện, danh mục tài sản cũng dần phong phú, nhưng ứng dụng tích hợp sâu mới chỉ bắt đầu.
Xu hướng phát triển tương lai của tài sản token hóa
Trong ngành, các dự đoán về quy mô dài hạn của ngành tài sản token hóa có giá trị khác nhau, nhưng tổng thể đều đánh giá thị trường sẽ tiếp tục mở rộng.
- McKinsey dự đoán quy mô thị trường tài sản token hóa vào năm 2030 đạt 2 đến 4 nghìn tỷ USD;
- Ark Invest ước tính quy mô thị trường tài sản token hóa là 11 nghìn tỷ USD;
- Boston Consulting hợp tác với Ripple tính toán quy mô thị trường tài sản token hóa sẽ đạt 9,4 nghìn tỷ USD vào năm 2030, và tăng lên 18,9 nghìn tỷ USD vào năm 2033;
- Standard Chartered thì dự đoán thị trường tài sản token hóa sẽ vượt qua 30 nghìn tỷ USD vào năm 2034.
Dựa trên ước tính của các tổ chức trên, so với quy mô thị trường hiện tại là 34 tỷ USD, không gian tăng trưởng dài hạn của ngành thị trường tài sản token hóa có thể đạt hàng trăm lần. Tất nhiên, sự chênh lệch về giá trị không bắt nguồn từ sự phân kỳ dự đoán về tốc độ phổ cập ngành, mà là do tiêu chuẩn xác định thống kê khác nhau. Phạm vi thống kê của các tổ chức có sự khác biệt, bao gồm danh mục tài sản, stablecoin và tiền gửi có được tính vào không, phạm vi định nghĩa token hóa đều không giống nhau, ví dụ: Thống kê của McKinsey tập trung vào trái phiếu, tín dụng, quỹ, cổ phiếu; Standard Chartered thêm vào hàng hóa cơ bản và tài chính thương mại; Boston Consulting và Ripple bổ sung thêm tiền gửi và stablecoin. Tuy nhiên, mặc dù tiêu chuẩn thống kê có khác biệt, nhưng ngành công nghiệp đều thống nhất công nhận quy mô tài sản token hóa sẽ đón nhận sự mở rộng nhảy vọt.
Nhìn vào bức tranh tổng thể tài chính toàn cầu, quy mô tài sản token hóa hiện tại vẫn còn vô cùng nhỏ bé.
- Tổng quy mô trái phiếu toàn cầu vượt 140 nghìn tỷ USD, trái phiếu token hóa chỉ 15,2 tỷ USD, chiếm 0.01%;
- Giá trị thị trường vàng vật chất toàn cầu đạt hàng chục nghìn tỷ USD, vàng token hóa 5 tỷ USD, chiếm chưa đến 0.02%;
- Vốn hóa thị trường cổ phiếu toàn cầu vượt trăm nghìn tỷ USD, cổ phiếu token hóa 1,5 tỷ USD, chiếm chỉ 0.001%.
Ngày nay, các phân khúc thị trường mới nổi đã dần hình thành ổn định, những tài sản có định giá rõ ràng, nhu cầu ổn định, quyền sở hữu đơn giản như trái phiếu kho bạc Mỹ, vàng, tín dụng tư nhân,... đã hoàn thành việc lên chuỗi đầu tiên. Giai đoạn hiện tại, token hóa tạm thời chưa làm đảo lộn thuộc tính cơ bản của tài sản, chỉ tối ưu hóa phương thức quyết toán và lưu chuyển tài sản, việc kết nối sâu giữa tài sản và hệ thống tài chính số vẫn đang trong giai đoạn khám phá.
Tài sản token hóa hiện tại phần lớn vẫn dừng lại ở cấp độ số hóa, tài sản khó thực hiện ứng dụng kết hợp có thể lập trình. Giai đoạn tiếp theo của ngành đối mặt với thách thức khó khăn: đưa những phần phức tạp hơn trong hệ thống tài chính lên chuỗi, và tích hợp tài sản token hóa sâu hơn vào cơ sở hạ tầng tài chính nguyên bản trên internet, có thể kết hợp được.
