Bài viết gốc từ: a16z crypto
Biên dịch: Moni, Odaily Planet Daily
Tài sản được token hóa (Tokenized Assets), hay còn gọi là "Tài sản thế giới thực (RWA)", đang thay đổi hình thái, cách thức lưu chuyển của tài sản, cũng như cách thức xây dựng hệ thống tài chính.
Chỉ trong tháng trước, quy mô thị trường tài sản được token hóa đã vượt mốc 30 tỷ USD và hiện ổn định ở mức khoảng 34 tỷ USD (không bao gồm stablecoin). Quy mô này tương đương với một ngân hàng khu vực hoặc quỹ tài trợ của một trường đại học hàng đầu. Mặc dù vẫn còn rất nhỏ so với hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng đã đủ lớn để tạo ra tác động thực tế.
Cần biết rằng, hai năm trước, quy mô thị trường tài sản được token hóa còn chưa đến 3 tỷ USD, nhưng sau đó thị trường đã thay đổi chóng mặt: Đạo luật GENIUS của Hoa Kỳ mang lại khuôn khổ quản lý rõ ràng hơn cho stablecoin, cơ sở hạ tầng cấp tổ chức trên chuỗi dần trưởng thành, và một lượng lớn tổ chức tài chính cũng hầu như đồng thời bắt đầu triển khai công nghệ blockchain – chính những yếu tố này đã thúc đẩy thị trường tài sản được token hóa tăng trưởng gấp 10 lần trong chưa đầy hai năm. (Lưu ý: Mặc dù stablecoin không được tính vào thống kê trên, nhưng nó đã thúc đẩy sự tăng trưởng của toàn bộ thị trường bằng cách đơn giản hóa đáng kể thanh toán và quyết toán trên chuỗi.)
Bài viết này sẽ sử dụng 7 biểu đồ để phân tích lý do sự trỗi dậy của tài sản được token hóa, cũng như xu hướng tương lai.
Tài sản token hóa cất cánh: Trái phiếu Kho bạc Mỹ trở thành động lực tăng trưởng chính
Trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ, là động lực tăng trưởng chính của thị trường tài sản được token hóa gần đây.
Lợi thế của trái phiếu Kho bạc được token hóa rất rõ ràng và trực quan: Nhà đầu tư có thể nắm giữ tài sản sinh lời ổn định dưới dạng kỹ thuật số, giao dịch và lưu chuyển hiệu quả và linh hoạt hơn; Các tổ chức tài chính có thể nâng cao hiệu quả trong quyết toán, điều chuyển tài sản thế chấp và kết nối thông suốt với thị trường tài chính số.
Nhà đầu tư tiền mã hóa cũng có thể sử dụng trái phiếu Kho bạc được token hóa để tận dụng stablecoin nhàn rỗi, thu lợi nhuận từ thị trường tiền tệ truyền thống. Các tổ chức quản lý tài sản như BlackRock, Franklin Templeton và nhiều tổ chức khác đã kịp thời bố trí, thúc đẩy sự hình thành thị trường nghìn tỷ đô la.
Cần lưu ý rằng, tốc độ tăng trưởng của các loại tài sản được token hóa khác nhau chênh lệch rất lớn, vừa do khó khăn về kỹ thuật và tuân thủ khi đưa các tài sản khác nhau lên chuỗi, vừa phụ thuộc vào mức độ chấp nhận của thị trường sau khi sản phẩm ra mắt.
- Tài sản tín dụng được hỗ trợ bằng tài sản có tốc độ tăng trưởng vượt trội. Loại tài sản được token hóa này chủ yếu bao gồm token hạn mức tín dụng vốn chủ sở hữu nhà, token kho tín dụng, tiếp theo là các tài sản tài chính đặc thù như hợp đồng tái bảo hiểm, chứng khoán khai thác Bitcoin, với vốn hóa thị trường đạt 1 tỷ USD trong vòng hai năm.
- Tài sản đầu tư mạo hiểm mất hơn bảy năm để vượt mốc vốn hóa thị trường trăm tỷ USD, tài sản chiến lược chủ động có chu kỳ tương tự. Cấu trúc của các tài sản này phức tạp, chu kỳ đầu tư dài, và ngưỡng vận hành và quản lý cao hơn.
- Trái phiếu Kho bạc và hàng hóa cơ bản có tốc độ lên chuỗi vừa phải, vốn hóa thị trường vượt trăm tỷ sau 2 đến 3 năm, và hiện là phân khúc chủ đạo của thị trường.
Đầu năm 2024, trái phiếu Kho bạc và hàng hóa cơ bản chiếm gần như toàn bộ thị phần tài sản được token hóa. Sau năm 2024, thị phần của các phân khúc như tín dụng, tài chính đặc thù, cổ phiếu... tăng lên ổn định, nhưng mức độ tập trung thị trường vẫn còn cao. Hiện tại, trái phiếu Kho bạc và hàng hóa cơ bản được token hóa của Hoa Kỳ chiếm tổng cộng khoảng hai phần ba thị phần.
Cơ cấu phân khúc thị trường tài sản token hóa
Phân khúc hàng hóa cơ bản được token hóa có mức độ tập trung cao nội bộ, token vàng chiếm phần lớn thị phần, tổng quy mô khoảng 5.1 tỷ USD, trong đó quy mô token vàng đạt 5 tỷ USD. Token bạc và các loại khác chỉ có 57.6 triệu USD, chiếm chưa đến 0.01%.
Vàng tự nhiên phù hợp với mô hình tài sản được token hóa, hiện tại thị trường token hàng hóa cơ bản về cơ bản do vàng chi phối, bởi vì: vàng có tiêu chuẩn thống nhất toàn cầu, lưu kho thuận tiện, khó hao mòn, và bản thân nó cũng lâu nay được giao dịch dựa trên chứng chỉ quyền sở hữu.
Hơn nữa, nhà đầu tư thị trường tiền mã hóa từ trước đến nay vẫn ưa chuộng tài sản vàng, Bitcoin từ sớm đã được mệnh danh là vàng kỹ thuật số. Các sản phẩm như token vàng XAUT của Tether, token vàng PAXG của Paxos ánh xạ quyền sở hữu vàng trong kho lên blockchain, biến quyền lợi vàng vật chất thành token số có thể nắm giữ trong ví trên chuỗi.
Tỷ trọng thị trường của các tài sản được token hóa mới nổi như dầu thô, nông sản, năng lượng, sức mạnh tính toán... cực kỳ thấp, ngành vẫn đang ở giai đoạn manh nha.
Xét về bố trí blockchain cơ sở, hệ sinh thái tài sản được token hóa phân bổ đa dạng hơn. Ethereum, với lợi thế đi đầu về tài chính phi tập trung và cơ sở triển khai tổ chức, vẫn giữ vị trí dẫn đầu, mang theo khối lượng tài sản trị giá 15.7 tỷ USD, chiếm hơn một nửa thị phần.
Phần còn lại của thị trường tài sản được token hóa phân tán trên nhiều blockchain: Quy mô thị trường tài sản được token hóa trên BNB Chain khoảng 4 tỷ USD, Solana khoảng 2.2 tỷ USD, Stellar khoảng 1.7 tỷ USD, mạng lưới sidechain Bitcoin Liquid Network khoảng 1.5 tỷ USD. Quy mô tài sản được token hóa trên XRP Ledger, ZKsync Era và Arbitrum đều gần 1 tỷ USD.
Ngành công nghiệp tài sản được token hóa không tập trung thống nhất vào một blockchain duy nhất. Tài sản được phân bố trên các hệ sinh thái blockchain lớn dựa trên chi phí giao dịch, tính thanh khoản, yêu cầu tuân thủ và mối quan hệ hợp tác kinh doanh. Tuy nhiên, điểm dữ liệu có ý nghĩa nhất không phải là quy mô của thị trường tài sản được token hóa... mà là cách thức sử dụng những tài sản này.
Hãy tiếp tục phân tích —
Hầu hết tài sản token hóa hiện tại chưa có tính "kết hợp được"
Quy mô thị trường không phải là chỉ số cốt lõi duy nhất, giá trị ứng dụng thực tế của tài sản có ý nghĩa tham khảo hơn.
Trái phiếu là phân loại tài sản được token hóa lớn nhất về khối lượng, với vốn hóa thị trường đạt 15.2 tỷ USD, nhưng chỉ có 5% lượng lưu thông được sử dụng trong các giao thức DeFi, chỉ khoảng 800 triệu USD. Tỷ lệ sử dụng tài sản được token hóa kim loại quý cũng thấp, hầu hết token chỉ được sử dụng để lưu trữ trên chuỗi, chưa trở thành mô-đun tài chính cơ bản có thể tự do kết hợp và liên kết tái sử dụng.
Các phân loại tài sản được token hóa thị trường ngách lại có biểu hiện trái ngược: Token tái bảo hiểm với vốn hóa 362 triệu USD có tỷ lệ sử dụng giao thức trên chuỗi lên tới 84%; Token tín dụng tư nhân có tỷ lệ sử dụng 33%, cả hai loại tài sản này ngay từ thiết kế ban đầu đã phù hợp với các kịch bản ứng dụng kết hợp trên chuỗi. Ngược lại, các tài sản được token hóa hàng đầu như trái phiếu Kho bạc, vàng, định vị cốt lõi chỉ là đơn giản hóa việc nắm giữ và chuyển khoản tài sản trên chuỗi, chưa thay đổi logic vận hành vốn có của tài sản. Tình trạng này cũng làm nổi bật sự phân kỳ cốt lõi trong ngành tài sản được token hóa: mức độ nguyên bản trên chuỗi của các loại tài sản được token hóa là không đồng đều.
Một số tài sản có thể lưu chuyển và ứng dụng tự do xuyên chuỗi, một số chỉ sử dụng blockchain như một công cụ kế toán, chức năng chuyển khoản và kết hợp tài sản bị hạn chế. Bản chất của hầu hết tài sản được token hóa hiện tại chỉ là số hóa tài sản, chỉ di chuyển sổ sách lên chuỗi, chưa giải phóng tiềm năng kết hợp tài sản. Trong khi đó, khả năng kết hợp là giá trị cốt lõi của tài chính trên chuỗi và cũng là chìa khóa để nâng cấp hệ thống tài chính.
Chỉ số token gốc của Pantera Capital cho thấy, hơn 70% tài sản được token hóa có mức độ nguyên bản trên chuỗi ở cấp thấp nhất. Một lượng lớn token chỉ là chứng chỉ số của tài sản thực thể ngoại tuyến, quyền kiểm soát thực tế của tài sản vẫn dựa vào sổ sách ngoại tuyến và các tổ chức trung gian.
Hiện tại, ngành công nghiệp tài sản được token hóa vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu: một loại là tài sản ghi chép số chỉ mang tính hình thức trên chuỗi, một loại là tài sản nguyên bản trên chuỗi phù hợp sâu sắc với đặc tính của blockchain.
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật kết hợp trên chuỗi đã hoàn thiện, danh mục tài sản cũng dần phong phú, nhưng việc ứng dụng và tích hợp sâu mới chỉ bắt đầu.
Xu hướng phát triển tương lai của tài sản token hóa
Dự báo trong ngành về quy mô dài hạn của ngành tài sản được token hóa có các giá trị khác nhau, nhưng nhìn chung đều đánh giá thị trường sẽ tiếp tục mở rộng.
- McKinsey dự đoán quy mô thị trường tài sản được token hóa sẽ đạt 2 đến 4 nghìn tỷ USD vào năm 2030;
- Ark Invest ước tính quy mô thị trường tài sản được token hóa là 11 nghìn tỷ USD;
- Boston Consulting Group phối hợp với Ripple tính toán quy mô thị trường tài sản được token hóa sẽ đạt 9.4 nghìn tỷ USD vào năm 2030, và tăng lên 18.9 nghìn tỷ USD vào năm 2033;
- Ngân hàng Standard Chartered dự đoán thị trường tài sản được token hóa sẽ vượt qua 30 nghìn tỷ USD vào năm 2034.
Dựa trên các ước tính trên, so với quy mô thị trường hiện tại là 34 tỷ USD, không gian tăng trưởng dài hạn của ngành thị trường tài sản được token hóa có thể lên tới hàng trăm lần. Tất nhiên, chênh lệch giá trị không phải do sự khác biệt trong dự đoán tốc độ phổ cập ngành, mà là do tiêu chuẩn xác định thống kê khác nhau. Phạm vi thống kê của các tổ chức có sự khác biệt, bao gồm loại tài sản, việc stablecoin và tiền gửi có được tính hay không, phạm vi định nghĩa token hóa đều khác nhau. Ví dụ: Thống kê của McKinsey tập trung vào trái phiếu, tín dụng, quỹ, cổ phiếu; Ngân hàng Standard Chartered bổ sung thêm hàng hóa cơ bản và tài chính thương mại; Boston Consulting Group và Ripple đưa thêm tiền gửi và stablecoin. Mặc dù tiêu chuẩn thống kê có khác biệt, nhưng ngành công nghiệp thống nhất công nhận quy mô tài sản được token hóa sẽ có sự mở rộng nhảy vọt.
Nhìn vào bức tranh tài chính toàn cầu, quy mô tài sản được token hóa hiện tại vẫn còn rất nhỏ bé.
- Tổng quy mô trái phiếu toàn cầu vượt 140 nghìn tỷ USD, trái phiếu được token hóa chỉ 15.2 tỷ USD, chiếm 0.01%;
- Giá trị thị trường vàng vật chất toàn cầu đạt hàng chục nghìn tỷ USD, vàng được token hóa 5 tỷ USD, chiếm chưa đến 0.02%;
- Vốn hóa thị trường cổ phiếu toàn cầu vượt trăm nghìn tỷ USD, cổ phiếu được token hóa 1.5 tỷ USD, chỉ chiếm 0.001%.
Ngày nay, các lĩnh vực mới nổi đã dần hình thành vững chắc. Các tài sản có định giá rõ ràng, nhu cầu ổn định, quyền sở hữu đơn giản như trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ, vàng, tín dụng tư nhân... đã đi đầu trong việc đưa lên chuỗi và triển khai. Ở giai đoạn hiện tại, token hóa chưa làm đảo lộn thuộc tính cơ bản của tài sản, chỉ tối ưu hóa cách thức quyết toán và lưu chuyển tài sản. Việc tích hợp sâu tài sản với hệ thống tài chính số vẫn đang trong giai đoạn khám phá.
Hiện tại, tài sản được token hóa phần lớn vẫn dừng lại ở cấp độ số hóa, tài sản khó có thể ứng dụng lập trình và kết hợp. Giai đoạn tiếp theo của ngành sẽ đối mặt với thách thức cốt lõi: đưa những phần phức tạp hơn trong hệ thống tài chính lên chuỗi, và tích hợp tài sản được token hóa sâu hơn vào cơ sở hạ tầng tài chính nguyên bản trên internet, có khả năng kết hợp.
