Tác giả: Kaff
Biên dịch: Yuliya, PANews
Tóm Tắt
-
Bittensor bao gồm 128 subnet độc lập, mỗi subnet hoạt động như một startup, có token riêng (Alpha), mô hình doanh thu và đội ngũ riêng.
-
Có hai cách để kiếm tiền: Phân phối TAO (trợ cấp giao thức dựa trên dòng tiền staking) và lợi nhuận/thua lỗ từ token Alpha (lợi nhuận vốn từ hiệu suất của subnet).
-
Kể từ Taoflow vào tháng 11/2025, các subnet có dòng staking ròng âm sẽ nhận được phân phối bằng 0, phải hoặc là phát triển hoặc là bị loại bỏ.
-
Khoảng 3600 TAO (khoảng 960,000 USD) được phân phối hàng ngày cho tất cả các subnet, top 10 kiểm soát khoảng 56%.
-
Chutes (SN64) là minh chứng rõ ràng nhất về sự phù hợp thị trường: có 400,000 người dùng, xử lý 9.1 nghìn tỷ token, chi phí rẻ hơn AWS 85%.
-
Templar (SN3) là khoản đầu tư bất đối xứng nhất: đào tạo LLM tiên phong hoàn toàn phi tập trung, vốn hóa thị trường khoảng 60 triệu USD, trong khi OpenAI là 800 tỷ USD.
-
TAO = tiếp xúc quỹ chỉ số toàn mạng, còn Staking Alpha = đầu tư tập trung vào startup cụ thể - tiềm năng lợi nhuận hàng năm trên 100%, nhưng đi kèm rủi ro thực tế.
-
Token Alpha không đi kèm bất kỳ cam kết lợi nhuận chính thức nào, giá trị hoàn toàn phụ thuộc vào động thái thị trường và khả năng thực thi của đội ngũ.
1. Cấu Trúc Subnet: Ai Làm Gì?
Khi nghĩ về Bittensor, mô hình tư duy phổ biến nhất là: đây là một dự án AI phi tập trung. Mặc dù đúng, nhưng chưa đầy đủ.
Trên thực tế, Bittensor là 128 startup AI độc lập, cạnh tranh nhau trong một hệ thống kinh tế khắc nghiệt, với token, mô hình doanh thu riêng, nỗ lực tồn tại. Đến tháng 3/2026, tổng vốn hóa thị trường của tất cả token subnet là khoảng 1.12 tỷ USD, tương đương 27% vốn hóa của TAO. Grayscale gọi đây là "Y Combinator của AI phi tập trung". Chỉ khác là thay vì ủy ban quyết định tài trợ, thị trường tự quyết định.
Hiểu được cơ chế này, bạn có thể đánh giá subnet nào tạo ra giá trị thực, subnet nào đang tàn lụi.
Mỗi subnet là một thị trường cạnh tranh dựa trên động lực, sản xuất hàng hóa số cụ thể - suy luận AI, tính toán GPU, đào tạo mô hình, phân tích dữ liệu tài chính và nhiều dịch vụ khác.
Mỗi subnet được vận hành bởi ba vai trò: chủ sở hữu subnet, trình xác thực, thợ đào:
Token Alpha: Cổ phần của Subnet
Khi bạn staking TAO vào một subnet, TAO của bạn sẽ vào một pool AMM trên chain (cơ chế tương tự Uniswap V2). Đổi lại, bạn nhận được token Alpha. Công thức giá là:
Giá Alpha = TAO trong pool ÷ Alpha trong pool
Token Alpha có giới hạn cứng là 21 triệu token (tương ứng nguồn cung TAO), và chúng tự động được phân phối lãi kép sau mỗi ~72 phút (một "tempo" = 360 khối).
2. Hai Nguồn Thu Nhập và Lý Do Bị Bỏ Qua
Trong Bittensor, có hai cách kiếm tiền hoàn toàn độc lập:
Nguồn thu nhập 1: Phân phối TAO thông qua Taoflow
Kể từ tháng 11/2025, Bittensor áp dụng mô hình Taoflow, đây là sự thay đổi căn bản trong cách phân phối token.
Trước đây, phân phối dựa trên giá token. Điều này tạo ra lỗ hổng: dự án có thể làm giá token nhân tạo để nhận phân phối, xây dựng "kho báu TAO", rồi bán dần, trong khi vẫn nhận thưởng.
Taoflow sửa lỗi này bằng cách theo dõi dòng staking TAO ròng: TAO staking vào trừ TAO unstaking ra. Cơ chế chạy theo bốn bước:
Sau lần giảm một nửa đầu tiên của TAO vào ngày 14/12/2025, phần thưởng khối giảm từ 1 TAO xuống 0.5 TAO/khối. Hiện tại, khoảng 3600 TAO (khoảng 960,000 USD theo giá hiện tại) được phân phối hàng ngày cho 128 subnet. DCG ước tính hơn 100 triệu USD chảy vào hệ sinh thái mỗi năm.
Nguồn thu nhập 2: Lợi nhuận/Thua lỗ (PnL) từ Token Alpha
Đây là phần hầu hết người nắm giữ TAO không theo dõi.
Nếu một subnet hoạt động tốt, giá Alpha (tính bằng TAO) sẽ tăng. Khi bạn unstaking, bạn nhận được nhiều TAO hơn số bạn đã staking ban đầu. Đây là PnL Alpha = lợi nhuận vốn từ nắm giữ token subnet cụ thể.
Taoflow tạo ra hiệu ứng bánh xe mạnh mẽ:
-
Sản phẩm tốt → nhiều người staking TAO hơn → dòng ròng dương
-
Dòng dương → nhiều token phân phối hơn → pool thanh khoản sâu hơn
-
Thanh khoản sâu hơn → trượt giá thấp hơn → thu hút nhiều vốn hơn
-
Nhiều vốn hơn → giá Alpha tăng → PnL Alpha tăng cho người nắm giữ hiện tại
Ngược lại cũng khắc nghiệt không kém. Subnet có dòng ròng âm liên tục → phân phối bằng 0 → người staking rút vốn liên tục → vòng xoáy tử thần.
3. Subnet Nào Đang Thắng và Tại Sao?
Đây là bảng nhanh các subnet hàng đầu xếp theo thống lĩnh phân phối và lợi nhuận thực hiện (rPnL):
-
SN3| templar: Tiền huấn luyện LLM quy mô lớn | Thị phần phân phối: 30.39% | rPnL: 6.43 triệu USD
-
SN4| Targon: Thị trường suy luận AI - lưu trữ và cung cấp mô hình AI để dự đoán thời gian thực | Thị phần phân phối: 10.39% | rPnL: 12.47 triệu USD
-
SN68| METANOVA: Công ty khám phá thuốc AI, phát triển liệu pháp tái lập trình tâm trí và cơ thể | Thị phần phân phối: 5.95% | rPnL: 900,000 USD
-
SN81| grail: Xử lý hậu huấn luyện LLM có thể xác minh | Thị phần phân phối: 4.8% | rPnL: 109,000 USD
-
SN75| Hippius: Cơ sở hạ tầng lưu trữ và mạng phi tập trung với quản lý IP | Thị phần phân phối: 4.56% | rPnL: 4.48 triệu USD
Top 10 subnet kiểm soát khoảng 56% tổng phân phối hàng ngày.
Nghiên cứu điển hình: Chutes, Khuôn Mẫu của Sự Phù Hợp Sản Phẩm-Thị Trường (PMF)
Chutes, được xây dựng bởi Rayon Labs, là một thị trường suy luận AI không máy chủ phi tập trung, là giải pháp thay thế Web3 cho API OpenAI và AWS để triển khai mô hình.
Chutes nổi bật vì:
-
Đã xử lý 9.1 nghìn tỷ token từ cuối năm 2024
-
Có hơn 400,000 người dùng (trong đó hơn 100,000 truy cập qua API)
-
Chi phí triển khai mô hình AI rẻ hơn AWS 85%
-
Hỗ trợ các mô hình: DeepSeek, Mistral, LLaMA và hàng chục mô hình khác
-
Doanh thu nền tảng tự động staking → mua lại token Alpha → bánh xe nhu cầu hữu cơ
Trong một đợt tăng vọt vào tháng 2/2026, Chutes đã thu hút hơn 2740 TAO chỉ trong 9 giờ. Token Alpha đạt mức cao nhất 99.94 USD (0.225 TAO), FDV đạt 2.05 triệu TAO (khoảng 518 triệu USD ở đỉnh giá TAO).
Rayon Labs cũng vận hành SN56 (Gradients - đào tạo mô hình) và SN19 (Nineteen - suy luận tần suất cao), cùng nhau chiếm hơn 23% tổng phân phối ở thời điểm cao nhất.
Nghiên cứu điển hình: Templar (SN3), Cược Có Tiềm Năng Lợi Nhuận Bất Đối Xứng Nhất trong Hệ Sinh Thái Subnet
Ngày 10/3/2026, Templar (SN3) hoàn thành Covenant-72B, một mô hình 72 tỷ tham số, được gọi là hoạt động tiền huấn luyện phi tập trung quy mô lớn nhất trong lịch sử.
4. Cơ Chế Đằng Sau: Đăng Ký, Đồng Thuận Yuma và Áp Lực Cạnh Tranh
Đăng Ký, Một Đấu Trường Cạnh Tranh
Không phải ai cũng có thể mở subnet. Đăng ký sử dụng cơ chế định giá phá hủy động: mỗi khi subnet mới đăng ký, chi phí tăng gấp đôi; khi không có subnet mới đăng ký, chi phí giảm một nửa tuyến tính trong 28800 khối (khoảng 4 ngày).
Khi tất cả 128 slot đầy, subnet mới phải thay thế subnet hiện có hoạt động kém nhất (đo bằng giá EMA thấp nhất). Subnet mới đăng ký được miễn trừ trong 4 tháng trước khi có thể bị hủy đăng ký. Dự kiến mạng sẽ mở rộng lên 256 subnet vào năm 2026.
Đồng Thuận Yuma, Kiểm Toán Độc Lập Tự Động
Bên trong mỗi subnet, đồng thuận Yuma chuyển đổi đánh giá chủ quan của trình xác thực thành phân phối phần thưởng khách quan:
-
Trình xác thực gửi vector trọng số, chấm điểm cho mỗi thợ đào họ đánh giá
-
Blockchain tính toán trung vị dựa trên trọng số staking (kappa=0.5) cho mỗi thợ đào
-
Trọng số trên trung vị bị cắt - để ngăn ngừa thông đồng và đánh giá quá mức
-
Trình xác thực sử dụng cơ chế commit-reveal - gửi trọng số niêm phong, chỉ tiết lộ sau số khối nhất định - để ngăn sao chép trọng số
-
Trình xác thực phát hiện sớm thợ đào chất lượng và đánh giá nhất quán sẽ xây dựng vị thế ràng buộc mạnh hơn và kiếm được phần chia lợi nhuận lớn hơn
Kết quả là: Không chủ sở hữu subnet nào có thể đơn phương thay đổi ai nhận phần thưởng. Đây là điểm khác biệt cơ bản giữa Bittensor và các "dự án AI" điển hình trong crypto.
5. Khuôn Khổ Đầu Tư: TAO = Quỹ Chỉ Số, Staking Alpha = Cược Vào Startup
Auditless Research tóm tắt chính xác: "TAO thực chất giống một token quyền chọn hơn - một quyền chọn mua, có thể chỉ vào bất kỳ token Alpha nào bị định giá thấp để phân phối."
Cách Đọc Subnet Như Đọc Bảng Cân Đối Kế Toán
-
Lượng phân phối = trợ cấp giao thức - thu nhập mạng, tương tự trợ cấp chính phủ hoặc tài trợ tăng tốc
-
PnL Alpha = tín hiệu vốn hóa thị trường - thị trường đang định giá giá trị thực của subnet này
-
Dòng staking ròng = chỉ số tăng trưởng doanh thu - dòng dương = "sản phẩm bán chạy", dòng âm = mất khách hàng
-
Chủ sở hữu subnet = chất lượng người sáng lập - tần suất giao tiếp, tốc độ triển khai và lộ trình sản phẩm là những thứ cần theo dõi
-
Số lượng trình xác thực = chất lượng hội đồng quản trị - càng nhiều trình xác thực độc lập = khả năng thao túng điểm số càng thấp
Tín Hiệu Tổ Chức Đang Mạnh Lên
Đây không còn là câu chuyện của nhà đầu tư cá nhân:
-
DCG nắm giữ hơn 500,000 TAO (khoảng 2.4% tổng nguồn cung)
-
Polychain Capital nắm giữ khoảng 200 triệu USD TAO
-
Quỹ ủy thác Grayscale GTAO niêm yết trên NYSE vào ngày 6/1/2026
-
Stillcore Capital (đồng sáng lập bởi Jason Calacanis) đã ra mắt một quỹ chuyên cho token subnet
6. Kết Luận: Khuôn Khổ Nhập Môn
Bittensor tạo ra một cấu trúc độc nhất trong crypto: 128 doanh nghiệp AI cạnh tranh nhau, chia sẻ khoảng 3600 TAO (khoảng 960,000 USD) mỗi ngày, trong đó phân bổ vốn hoàn toàn do hành vi của người staking quyết định.
Khi đánh giá một subnet, hãy hỏi năm câu hỏi này:
-
Sản phẩm: Subnet này cung cấp gì? Có nhu cầu thực sự cho điều này không?
-
Dòng chảy: Dòng staking ròng là dương hay âm? Xu hướng 30 ngày như thế nào?
-
Đội ngũ: Chủ sở hữu subnet có đang giao tiếp và triển khai liên tục không?
-
Bánh xe: Doanh thu có tạo ra nhu cầu hữu cơ cho Alpha, hay chỉ là đầu cơ thuần túy?
-
Thoát lệnh: Pool thanh khoản có đủ lớn để thoát mà không bị trượt giá nghiêm trọng không?
TAO cung cấp cho bạn tiếp xúc rộng đến toàn bộ hệ sinh thái. Còn Staking Alpha cung cấp cho bạn một cược tập trung vào "startup" cụ thể - với tất cả tiềm năng tăng và rủi ro giảm đi kèm.
