Tác giả: KarenZ, Foresight News
Trực giác mà nói, ETH được stake càng nhiều thì chi phí kinh tế để tấn công mạng lưới càng cao.
Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô staking không nhất thiết mang lại lợi ích bảo mật tương đương; nếu phần lớn lượng stake mới chảy về một số ít nhà cung cấp dịch vụ lớn, hệ sinh thái validator thậm chí có thể trở nên tập trung hơn.
Vào ngày 4 tháng 8, Jérôme de Tychey - người sáng lập EthCC, Justin Drake từ Quỹ Ethereum và bốn nhà nghiên cứu khác đã cùng nhau đề xuất "Progressive Issuance Burn" (Đốt Phát Hành Theo Giai Đoạn), nhằm tạo ra một "con dốc lợi nhuận" cho tỷ lệ staking không ngừng tăng, và khi lượng staking tiệm cận 50% tổng nguồn cung ETH, phần thưởng phát hành ở tầng đồng thuận mà validator nhận được sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn.
Đề xuất này ban đầu được công bố với mã số EIP-8361, nhưng do mã số đó đã được phân bổ cho một đề xuất khác, nên sau đó đã đổi thành EIP-8363. Mặc dù hiện vẫn đang ở giai đoạn dự thảo sớm, nó đã nhanh chóng trở thành một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất trong cộng đồng Ethereum.
Đề xuất này thực sự muốn làm gì?
Hiện tại, phần thưởng ở tầng đồng thuận của Ethereum sẽ giảm khi tổng lượng staking tăng, nhưng ngay cả khi toàn bộ ETH đều được staking, vẫn tồn tại một giới hạn lý thuyết khoảng 1.5% về tỷ suất lợi nhuận danh nghĩa của mỗi validator.
Các tác giả của EIP-8363 cho rằng, điều này có nghĩa là giao thức luôn cung cấp động lực tích cực cho việc staking thêm, không có "nút dừng" thực sự, có thể thúc đẩy ETH tập trung vào các nhà cung cấp dịch vụ lưu ký lớn, sàn giao dịch và các sản phẩm phái sinh staking.
Ngoài ra, ETH chưa được staking sẽ liên tục bị pha loãng bởi việc phát hành mới. LST vốn đã có sẵn lợi nhuận, dễ dàng thay thế ETH gốc để trở thành tài sản thế chấp và tài sản tiết kiệm trong DeFi. Các tác giả đề xuất hy vọng giảm áp lực pha loãng này, để ETH gốc trở lại là một tài sản trung lập có tính cạnh tranh hơn.
Giải pháp mà đề xuất đưa ra không phải là cấm các validator mới tham gia, cũng không phải khóa cứng tỷ lệ staking ở mức 50%, mà là sau khi tính toán phần thưởng cho validator như bình thường, sẽ khấu trừ và đốt một phần trong số đó. Tỷ lệ đốt phụ thuộc vào số dư staking hiệu quả toàn mạng: tính theo "lũy thừa 1.5 của tỷ lệ giữa số dư staking hiệu quả toàn mạng và 60.25 triệu ETH", với giới hạn trên là 100%, tức là:
60.25 triệu ETH xấp xỉ bằng một nửa tổng nguồn cung ETH hiện tại. Khi lượng staking tiến gần đến giá trị này, lợi nhuận ròng từ tầng đồng thuận của validator sẽ dần tiệm cận về 0; khi đạt hoặc vượt qua giá trị này, phần thưởng phát hành ở tầng đồng thuận mà các validator thực hiện nhiệm vụ đầy đủ và bình thường nhận được, sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn bởi phần khấu trừ đốt mới. Cần bổ sung rằng, 60.25 triệu ETH là giá trị cố định mà đề xuất dự định ghi vào giao thức tại thời điểm hard fork.
Có hai điểm dễ bị hiểu lầm ở đây:
Thứ nhất, 50% không phải là giới hạn trên của staking, cũng không phải là tỷ lệ staking mục tiêu. Validator vẫn có thể tiếp tục tham gia, đề xuất chỉ hy vọng thị trường tự dừng tăng trưởng trước khi lợi nhuận không đủ để bù đắp rủi ro thanh khoản, vận hành, phạt slashing và quy định.
Thứ hai, cái gọi là "lợi nhuận về 0" chỉ đề cập đến phần thưởng phát hành ròng ở tầng đồng thuận. Các thu nhập từ tầng thực thi như priority fee, MEV không bị ảnh hưởng bởi đề xuất này.
Lợi nhuận ròng tầng đồng thuận dưới đường cong phát hành hiện tại và đường cong của EIP-8363
Theo đường cong đề xuất, lượng phát hành hàng năm ở tầng đồng thuận sẽ đạt đỉnh ở khoảng tỷ lệ staking 19.8%, sau đó giảm dần khi tỷ lệ staking tăng. Ước tính với tỷ lệ staking hiện tại khoảng 33%, nếu áp dụng hoàn toàn đường cong này tại thời điểm fork, tỷ suất lợi nhuận tầng đồng thuận sẽ giảm từ khoảng 2.6% xuống còn khoảng 1.2%.
Lượng phát hành hàng năm dưới đường cong phát hành hiện tại và đường cong của EIP-8363
Để tránh lợi nhuận bị cắt giảm đột ngột, đề xuất đã thiết kế thời kỳ chuyển tiếp 18 tháng: khi kích hoạt, sẽ tạm thời tăng hệ số thưởng cơ bản từ 64 lên 128, sau đó giảm dần về 64 qua 65 bậc thang, mỗi bậc kéo dài khoảng 8.6 ngày. Do đó, lợi nhuận ròng ban đầu khi kích hoạt sẽ gần với mức hiện tại, sau đó giảm dần. Tuy nhiên, đường cong "không cung cấp động lực phát hành tầng đồng thuận sau 50%" có hiệu lực ngay từ ngày đầu kích hoạt, không chờ đợi 18 tháng.
Hiện tại, đề xuất này vẫn là một bản dự thảo Core EIP chưa được hợp nhất, đang ở giai đoạn kiểm tra biên tập và đánh giá đồng thuận. Tác giả đã gửi riêng PR #12087, hy vọng đưa nó vào danh sách Proposed for Inclusion (Đề xuất đưa vào thảo luận) cho bản nâng cấp Hegotá. PR này cũng chưa được hợp nhất, và hiện tại trong Meta EIP chính thức của Hegotá chưa có nó.
Các nhà phát triển cốt lõi của Ethereum dự định thảo luận về các vấn đề thời hạn đề xuất cho Hegotá tại cuộc họp ACDC lần thứ 184 vào ngày 6 tháng 8. Ngay cả khi vào được Proposed for Inclusion, cũng không đồng nghĩa với việc chắc chắn triển khai, sau đó vẫn cần trải qua các giai đoạn đánh giá của nhà phát triển, triển khai client, kiểm thử và Scheduled for Inclusion.
Phản ứng cộng đồng nghiêng hẳn về phía tiêu cực
Jérôme de Tychey, một trong những tác giả của EIP-8363, cho rằng đây là một thay đổi "tối thiểu, dựa trên thị trường". Ông cũng trả lời trên diễn đàn rằng, tranh luận về phát hành đã bắt đầu từ năm 2023, đề xuất này chỉ là mở cửa sổ phản hồi chính thức, không đồng nghĩa với việc chắc chắn được đưa vào.
Ông còn cảnh báo, nếu lối vào validator tiếp tục đầy tải và có ít validator rút lui, đến đầu năm 2028, lượng staking có thể vượt quá 70 triệu ETH, chiếm hơn 55% nguồn cung; đến lúc đó mới đảo ngược, quy mô rút lui và sự xáo trộn thị trường có thể lớn hơn.
Bên ủng hộ giảm phát hành chủ yếu có ba lý do:
- Ethereum có thể đang trả chi phí quá cao cho một mức độ an ninh kinh tế vốn đã đủ dồi dào;
- Người nắm giữ ETH chưa stake bị pha loãng liên tục, buộc phải lựa chọn giữa "chấp nhận pha loãng" và "gánh chịu rủi ro staking";
- LST, ETF và dịch vụ lưu ký liên tục làm giảm ma sát staking, cuối cùng có thể để một số ít trung gian đồng thời kiểm soát lượng lớn ETH và quyền xác thực.
Tuy nhiên, cho đến nay, các phản ứng công khai lại tập trung hơn vào phe phản đối.
Stani Kulechov, người sáng lập Aave, cho rằng việc lợi nhuận staking tầng đồng thuận thay đổi theo tỷ lệ staking và cuối cùng tiệm cận về 0 sẽ làm suy yếu khả năng dự đoán dòng tiền mà các tổ chức coi trọng khi phân bổ ETH, và thu hẹp các chiến lược chênh lệch lãi suất dương như cho vay ETH, staking vòng lặp LST.
Oisín Kyne, đồng sáng lập Obol, đề xuất rằng an ninh thực sự của Ethereum không chỉ phụ thuộc vào việstake được bao nhiêu ETH, mà còn phụ thuộc vào việc quyền xác thực có đủ phân tán hay không. Nếu lợi nhuận giảm xuống mức cực thấp, các tổ chức lớn có chi phí vốn thấp và không nhạy cảm với lợi nhuận có thể có khả năng ở lại sân chơi lâu dài, và đẩy các nhà vận hành độc lập có chi phí cao ra ngoài.
CEO ether.fi Mike Silagadze chỉ trích đề xuất được đưa ra ngay trước thời hạn chót của Hegotá, thời gian thảo luận trước cho các nhà phát triển hệ sinh thái là không đủ; ông lo ngại rằng lợi nhuận thấp sẽ tấn công các giao thức liên quan đến staking, và làm giảm sự tin tưởng của các tổ chức vào tính ổn định quản trị của Ethereum.
Thành viên cộng đồng Ethereum Ryan Berckmans tổng kết, những người phản đối ít nhất bao gồm những người lo lắng ai sẽ chạy validator khi lợi nhuận về 0, những người không muốn giảm lợi nhuận staking, những người phản đối việc sửa đổi chính sách tiền tệ ETH một lần nữa, và những người muốn tránh tranh cãi leo thang làm gián đoạn sự tăng trưởng của hệ sinh thái. Bản thân ông ủng hộ giảm phát hành ở mức độ vừa phải, nhưng phản đối việc để lợi nhuận tiệm cận về 0, và cũng cho rằng đề xuất hiện tại đang chia rẽ cộng đồng quá mức.
Quan điểm tương đối trung dung đến từ Giám đốc Nghiên cứu ARK Invest, Lorenzo Valente. Ông tiếp cận cuộc tranh luận này từ góc độ định vị tài sản của ETH. Nếu coi trọng thuộc tính "trái phiếu internet" của ETH hơn, việc làm suy yếu lợi nhuận staking thực sự sẽ gây tổn hại cho thị trường cho vay và đường cong lợi suất; nếu coi trọng việc ETH là công cụ lưu trữ giá trị và tiền tệ trung lập hơn, thì lợi nhuận cơ bản thu được từ staking vòng lặp chủ yếu đến từ việc phát hành mới của giao thức, cái giá phải trả là người nắm giữ chưa stake bị pha loãng, giảm phát hành đồng nghĩa với việc giảm bớt sự chuyển giao lợi nhuận này - vốn được người nắm giữ chưa stake gánh chịu và chảy về phía những người stake và các chiến lược đòn bẩy của họ.
Ai được lợi, ai chịu áp lực?
Nếu đề xuất này được thông qua, những người đầu tiên bị ảnh hưởng là Solo Staker.
Thời kỳ chuyển tiếp 18 tháng có thể dàn trải việc giảm lợi nhuận, nhưng sẽ không làm giảm các chi phí cố định như phần cứng, điện, vận hành. Đề xuất giữ nguyên mức độ phạt offline hiện tại, đồng thời hạ thấp lợi nhuận ròng, do đó một lần sự cố sẽ cần nhiều thời gian hơn để bù đắp bằng lợi nhuận sau đó. Theo ước tính của chính đề xuất, với tỷ lệ staking hiện tại khoảng 33%, thời gian cần thiết để bù đắp tổn thất do ngừng hoạt động có thể tăng lên khoảng 3.8 lần so với hiện tại.
Đối với các nhà khai thác lớn có nguồn điện dự phòng, dự phòng địa điểm từ xa và vận hành 24/7, sự thay đổi này tương đối dễ tiêu hóa; đối với các validator gia đình, vài lần mất mạng hoặc sự cố thiết bị có thể làm xói mòn đáng kể lợi nhuận cả năm.
Việc xử lý thuế cũng có thể làm gia tăng khoảng cách này. Đề xuất EIP-8363 chỉ ra rằng, ở một số khu vực pháp lý, hiện chưa có câu trả lời rõ ràng về việc cơ quan thuế có xác nhận thu nhập theo phần thưởng trước khi khấu trừ hay không. Nếu phần bị đốt chỉ được coi là lỗ vốn, thu nhập sau thuế của solo staker có thể thấp hơn lợi nhuận ròng bề mặt.
Ảnh hưởng sẽ tiếp tục lan truyền đến LST. Lợi nhuận cơ bản của các sản phẩm như stETH, rETH đến từ các validator nền tảng, khi phát hành tầng đồng thuận giảm, chênh lệch lợi nhuận giữa LST và ETH gốc cũng sẽ thu hẹp. Liệu người dùng có còn sẵn sàng chịu rủi ro hợp đồng thông minh, quản trị, lưu ký và mất neo (depeg) để đổi lấy một hoặc hai phần trăm lợi nhuận hay không, sẽ trở thành vấn đề định giá mới.
Các chiến lược vòng lặp phụ thuộc vào lợi nhuận LST sẽ cảm nhận áp lực sớm hơn. Cách làm phổ biến là vay ETH, mua hoặc đúc LST, rồi dùng LST làm tài sản thế chấp để vay thêm ETH. Khi lợi nhuận staking dần tiệm cận chi phí vay, chênh lệch lãi suất dương của các giao dịch loại này sẽ dần biến mất, các vị thế đòn bẩy có thể chủ động thu hẹp. Aave, Morpho, Pendle và các sản phẩm xây dựng xung quanh lợi nhuận LST có thể phải đối mặt với nhu cầu vay ETH, tỷ lệ sử dụng vốn và thanh khoản giảm.
Cuối cùng, ảnh hưởng sẽ lan đến toàn bộ hệ thống lãi suất DeFi. Lợi nhuận staking là lãi suất cơ bản quan trọng trên thị trường định giá bằng ETH, cho vay LST, thu nhập cố định, tách lợi nhuận và đòn bẩy vòng lặp đều xoay quanh chuẩn định giá này.
Tất nhiên, LST sẽ không vì thế mà mất hết công dụng. Điều thực sự có thể thay đổi là lợi thế của LST so với ETH gốc.
Nhìn lên thượng nguồn, thu nhập từ staking của ETF, sàn giao dịch, nhà cung cấp dịch vụ lưu ký và các công ty kho bạc ETH cũng sẽ giảm. Đối với các tổ chức dựa vào lợi nhuận staking để tăng tỷ suất sinh lời trên tài sản, dòng tiền có thể dự đoán được của ETH sẽ yếu đi, ý muốn phân bổ thêm có thể bị ảnh hưởng. Do đó, Stani Kulechov - người sáng lập Aave, cho rằng đề xuất này sẽ làm tăng độ khó đánh giá lợi nhuận ETH của các tổ chức, và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của ETH so với các tài sản sinh lời khác.
Tác động thực tế lên các tổ chức chưa chắc đã giống nhau. Khi lợi nhuận cơ bản giảm, những người tham gia có chi phí cao có thể rút lui trước, các tổ chức lớn ít phụ thuộc nhất vào lợi nhuận staking ngược lại có nhiều khả năng ở lại hơn. Đây chính là lý do mà những người phản đối lo ngại về việc validator tập trung hơn nữa.
Đối với những người nắm giữ ETH thông thường, hướng ảnh hưởng tương đối rõ ràng. Phần phát hành bị đốt sẽ không đi vào một giao thức hoặc quỹ cụ thể nào, mà thông qua việc giảm pha loãng sẽ mang lại lợi ích chung cho tất cả người nắm giữ ETH.
Tuy nhiên, việc giảm phát hành không có nghĩa là ETH chắc chắn sẽ giảm phát, cũng không thể dựa vào đó để suy ra giá sẽ chắc chắn tăng. Thay đổi nguồn cung cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc đốt phí EIP-1559, lượng sử dụng mạng lưới, phát hành từ validator và tình hình thị trường. Nếu lợi nhuận thấp đồng thời làm suy yếu việc phân bổ của tổ chức, nhu cầu LST và hoạt động cho vay trên chuỗi, những thay đổi từ phía cầu cũng có thể bù đắp một phần lợi ích từ phía cung.
