Tác giả: Thejaswini M A
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Tháng 2 năm 2025, thị trường dự đoán Mỹ sắp ban hành chính sách thuế quan, các nhà giao dịch đồng loạt rút vàng từ kho Ngân hàng Anh để vận chuyển đến New York. Thời gian chờ rút thỏi vàng kéo dài từ vài ngày lên 4 đến 8 tuần, tất cả các suất hẹn rút vàng đều đã được đặt kín.
Phó Thống đốc phụ trách Thị trường của Ngân hàng Anh, Dave Ramsden, cho biết với các phóng viên rằng sáng hôm đó, quy trình vào tòa nhà đặc biệt phức tạp, nguyên nhân là do có một chiếc xe tải chở hàng đang đỗ trong khu vực kho vàng bạc.
Thị trường vàng London hàng ngày giao dịch chứng nhận sở hữu vàng, còn vàng vật chất thì được lưu trữ an toàn trong các kho vàng. Nhưng trong thời kỳ đầy bất ổn đó, khả năng rút vàng trực tiếp làm thay đổi giá: vàng dưới danh nghĩa Ngân hàng Anh bị giảm giá do thời gian chờ rút kéo dài hàng tuần; giá vàng trong các kho thương mại tăng lên, người mua sẵn sàng trả phí bảo hiểm để có thể rút và vận chuyển ngay lập tức vàng vật chất.
Trong một ngày giao dịch bình thường vào tháng 5, các ngân hàng phụ trách nghiệp vụ thanh toán vàng tại London có quy mô giao dịch vàng trên sàn lên tới 737 tỷ USD, toàn bộ quá trình không cần di chuyển vàng vật chất. Tính đến cuối tháng 7, các kho vàng ở London lưu trữ 9534 tấn vàng, trị giá 1,2 nghìn tỷ USD, tương đương khoảng 762.000 thỏi vàng. Cơ quan thanh toán cho biết cơ chế này vốn dĩ vận hành như vậy – việc vận chuyển vàng vật chất có chi phí cao, đồng thời đi kèm rủi ro an ninh.
Bài viết này sẽ thảo luận lý do tại sao Cơ quan Quản lý Tài chính Anh (FCA) bắt tay vào xây dựng quy tắc quản lý cho vàng được token hóa, và tại sao các quy định liên quan lại tập trung hoàn toàn vào hệ thống sổ sách.
London là trung tâm giao dịch vàng toàn cầu. Hiệp hội Thị trường Vàng Bạc London (LBMA) là tổ chức thương mại ngành, đồng thời chịu trách nhiệm thiết lập tiêu chuẩn ngành. Việc thanh toán cuối cùng các khoản nợ phải trả giữa các bên giao dịch do bốn ngân hàng thanh toán thực hiện: HSBC, ICBC Standard Bank, JP Morgan, UBS Group. Cơ quan khớp lệnh thanh toán điện tử do các ngân hàng trên vận hành là Công ty Thanh toán Kim loại Quý London (LPMCL, còn gọi là AURUM).
@lbma
Cơ quan Quản lý Tài chính Anh (FCA) đã và đang trao đổi với các ngân hàng lớn về cách quản lý vàng được token hóa, cũng như liệu loại tài sản này có thể được sử dụng làm tài sản thế chấp trên thị trường bán buôn hay không. Trước đó, FCA, Ngân hàng Anh và Cơ quan Giám sát Thận trọng đã cùng công bố báo cáo vào ngày 18 tháng 5 năm 2026, đề xuất rằng vàng được token hóa có thể được sử dụng làm tài sản thế chấp cho các công cụ phái sinh OTC không qua thanh toán bù trừ, và đã có tiền lệ trong lĩnh vực liên quan.
FCA đã xác nhận trong tuyên bố chính sách vào tháng 4 rằng các quỹ thị trường tiền tệ (bao gồm cả quỹ được token hóa) đều có đủ điều kiện để trở thành tài sản thế chấp cho các giao dịch không qua thanh toán bù trừ theo phiên bản UK của Quy định về Cơ sở hạ tầng Thị trường Châu Âu (UK EMIR).
Hiện tại, có 16 tổ chức tại Anh đang triển khai thí điểm liên quan đến token hóa trong sandbox quản lý. Chính phủ Anh ước tính đến năm 2035, công nghệ token hóa có thể bổ sung thêm 33 tỷ GBP quy mô hàng năm cho nền kinh tế Anh. Trái phiếu chính phủ được token hóa đầu tiên dự kiến sẽ ra mắt vào đầu năm 2027, trùng với thời điểm Ngân hàng Anh nâng cấp hệ thống tài sản thế chấp; đến năm 2028, các sổ cái kỹ thuật số khác nhau có thể kết nối với đồng bảng Anh kỹ thuật số.
Thường có quan điểm cho rằng London thúc đẩy việc mã thông báo hóa vàng là do lo ngại hoạt động kinh doanh sẽ chuyển sang thị trường châu Á. Nhưng thực tế là công nghệ này do các ngân hàng thanh toán bù trừ bản địa của London tự nghiên cứu phát triển. Cuối năm 2023, HSBC chia nhỏ các thỏi vàng tiêu chuẩn 400 ounce trong kho London, tạo ra các phần nhỏ được số hóa, thuận tiện cho các nhà đầu tư tổ chức giao dịch. Sau đó, ngân hàng này đã ra mắt phiên bản dành cho khách hàng bán lẻ tại Hồng Kông, với tổng khối lượng giao dịch tích lũy đạt 22 tỷ USD, nhưng sự đổi mới này bắt nguồn từ London.
Thị trường vàng London đảm nhận bốn chức năng cốt lõi: Hai chức năng đầu tiên là lưu kho vật chất (kho vàng và an ninh) và xác minh chất lượng. Xác minh chất lượng tức là xác nhận độ tinh khiết của vàng tuân thủ quy định, người mua không cần nấu chảy vàng để kiểm tra lại.
Token rõ ràng không thể hoàn thành hai công việc này, chỉ có thể dựa vào cơ sở hạ tầng thực thể để triển khai hoạt động kinh doanh. Chức năng thứ ba: đăng ký quyền sở hữu vàng. Token thể hiện xuất sắc ở khía cạnh này, chi phí thấp, điều này đã trở thành sự đồng thuận.
Chức năng thứ tư là hoạt động tín dụng, đây cũng là điểm mấu chốt của mâu thuẫn. Token hóa vàng sẽ khiến hệ thống tín dụng hiện có của ngân hàng mất đi ý nghĩa tồn tại. Với sự hỗ trợ của token, quyền sở hữu vàng vật chất có thể được chuyển nhượng ngay lập tức, nhà đầu tư không cần phải ủy thác vàng cho ngân hàng để đổi lấy kênh giao dịch thuận tiện.
Phần lớn vàng trên thị trường London được nắm giữ và giao dịch theo chế độ tài khoản không phân bổ. Khách hàng không sở hữu một vài thỏi vàng cụ thể nào, mà chỉ có quyền đòi chung đối với số lượng vàng tương ứng. LBMA ví chế độ này như tiền gửi ngân hàng tính bằng ounce. Khách hàng thuộc về chủ nợ không có bảo đảm của thành viên thanh toán bù trừ. Vàng trong kho sẽ được ngân hàng tổng hợp vào bảng cân đối kế toán, duy trì hoạt động của toàn bộ hệ thống giao dịch. Sau khi giao dịch được thực hiện, ngân hàng có thể lập tức hoàn tất ghi sổ tài khoản, dành ra vài ngày để xử lý giao hàng vật chất ở hậu trường.
Người mua có hai lựa chọn: Thứ nhất, nhận thỏi vàng vật chất cụ thể, cần trả phí lưu kho, và quy trình chuyển nhượng tài sản chậm; thứ hai, nắm giữ vàng không phân bổ, bản chất là giấy nợ do ngân hàng phát hành. Nhà đầu tư phải chịu rủi ro tín dụng của ngân hàng, nhưng giao dịch có thể hoàn tất ngay lập tức. Phần lớn người tham gia thị trường chọn phương án thứ hai. Quy mô giao dịch trung bình mỗi lần trên thị trường vào tháng 2 tương đương khoảng 5 thỏi vàng, dựa vào cơ chế này, vàng không cần rời khỏi kho trong suốt quá trình.
Đổi sang chế độ token thì điều gì sẽ xảy ra? Token đồng thời có tốc độ giao dịch của giấy nợ, và hiệu lực xác nhận quyền sở hữu đối với thỏi vàng vật chất tương ứng. Khi hai ưu thế cùng tồn tại, nhà đầu tư hoàn toàn không có lý do gì để chịu rủi ro tín dụng ngân hàng. Bản thân thị trường London đã có mức độ điện tử hóa cao, do đó chỉ đơn thuần nâng cấp công nghệ thanh toán không phải là thay đổi lớn nhất.
Lý do FCA ưu tiên tập trung vào kịch bản tài sản thế chấp hơn là kịch bản giao dịch, nằm ở chỗ hoạt động thế chấp phụ thuộc cao vào tốc độ. Thông báo bổ sung ký quỹ để lại cho tổ chức thời hạn rất ngắn, hệ thống thanh toán vàng truyền thống luân chuyển quá chậm, khiến số vàng trị giá 1,2 nghìn tỷ không thể đưa vào thế chấp, các tổ chức chỉ có thể chuyển sang sử dụng tiền mặt hoặc trái phiếu chính phủ Anh làm tài sản thế chấp. Cơ quan quản lý hiểu rõ rằng việc đưa thông tin vàng lên chuỗi ghi sổ có thể giải quyết điểm đau này: quyền sở hữu có thể được chia nhỏ và chuyển nhượng ngay lập tức, chính xác, tất cả vàng trong kho đều có thể được sử dụng làm tài sản thế chấp chất lượng cao.
So sánh ba cách nắm giữ vàng tại kho London: Vàng được phân bổ thực tế có quyền sở hữu vật chất nhưng chuyển khoản chậm, vàng không phân bổ chuyển khoản nhanh chóng nhưng chỉ là chủ nợ của ngân hàng, chịu rủi ro tín dụng, vàng được token hóa có cả quyền sở hữu vật chất và khả năng chuyển khoản tức thì, không có rủi ro tín dụng ngân hàng.
Ngành chứng khoán đã triển khai các giải pháp tương tự từ lâu. Dịch vụ HQLAX hỗ trợ các tổ chức hàng đầu như BNP Paribas, Clearstream, JP Morgan, v.v., giao dịch quyền sở hữu tài sản thế chấp mà không cần di chuyển tài sản vật chất cơ bản. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) thậm chí đã cho phép các nhà môi giới Mỹ tiếp cận vào tháng 5 năm 2026, với thời hạn thí điểm 36 tháng.
Cuộc cách mạng này đã được chuẩn bị từ trước khi tiền điện tử nổi lên, nguồn gốc là các quy tắc quản lý ngân hàng khắt khe. Khi các cơ quan quản lý toàn cầu đưa ra quy tắc Tỷ lệ Vốn Ổn định Ròng (NSFR) của Basel III, họ coi vàng trong tài khoản không phân bổ là tài sản không thanh khoản, yêu cầu ngân hàng trích lập 85% đệm vốn ổn định. Ngành kim loại quý London phản đối mạnh mẽ, cảnh báo các ngân hàng thanh toán bù trừ có thể rút khỏi thị trường. Ngày nay, công nghệ token hóa đang hoàn thành cuộc cách mạng mà Basel III đã khởi xướng.
Tôi có một chút lo ngại: những người thúc đẩy triển khai công nghệ này, lại chính là các ngân hàng lớn từng ra sức bảo vệ hệ thống cũ.
Hoạt động kinh doanh kho vàng lưu trữ thỏi vàng 12,5 kg, vốn không nằm trong phạm vi quản lý của FCA; nhưng trong tương lai, việc nắm giữ token vàng sẽ cần có đủ tư cách pháp lý đầy đủ.
Tháng 2 năm nay, Quốc hội Anh thông qua khung quản lý tài sản mật mã mới, môi trường pháp lý theo đó thay đổi. FCA từ đó chính thức quản lý việc lưu ký và nền tảng giao dịch tài sản mật mã. Các doanh nghiệp có thời gian 5 tháng kể từ ngày 30 tháng 9 để nộp đơn xin tư cách pháp lý, toàn bộ bộ luật sẽ chính thức có hiệu lực vào tháng 10 năm 2027. Các quy tắc liên quan vẫn đang được hoàn thiện, FCA tiếp tục tối ưu hóa các quy định về lưu ký tài sản khách hàng, các nhà lập pháp cũng đang cố gắng mở rộng các quy tắc miễn trừ thị trường truyền thống sang lĩnh vực token.
Bản thân vàng vật chất cơ bản sẽ không có bất kỳ thay đổi nào, kho vàng, bảo hiểm, nhân viên an ninh vẫn hoạt động bình thường.
Một khi hồ sơ quyền sở hữu chuyển sang hình thức token, các hoạt động kinh doanh liên quan lập tức rơi vào phạm vi quản lý. Đây chính là ranh giới mà quản lý vạch ra: trọng tâm quản lý là các quyền pháp định tương ứng với vàng. Token chuyển nhượng quyền sở hữu theo cách mới, do đó FCA phải ban hành các quy tắc quản lý mới.
Nếu chi phí ghi sổ bị phần mềm nén xuống gần như bằng không, giá trị sẽ chảy trực tiếp đến tài sản vật chất khan hiếm. Đường đua kho vàng London có rào cản cực cao, chỉ có bốn ngân hàng thanh toán bù trừ, ba nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển an ninh, hơn mười năm không có người mới tham gia. Token sẽ không lật đổ các nhà cung cấp dịch vụ thực thể loại này, mã code không thể sao chép hệ thống an ninh kho vàng thực thể. Thậm chí token còn nâng cao hơn nữa tầm quan trọng của các tổ chức lưu ký thực thể, đằng sau mỗi chứng chỉ số phải dựa vào dịch vụ lưu ký thực thể. Các doanh nghiệp liên quan chỉ cần điều chỉnh mô hình kinh doanh, nguồn lợi nhuận chuyển từ hoạt động tiền gửi vàng của khách hàng, sang phí dịch vụ tiêu chuẩn hóa cho dịch vụ lưu kho, kiểm toán, dịch vụ hỗ trợ tài sản thế chấp.
Ý tưởng token hóa vàng London đã có từ lâu. Paxos và Euroclear đã thử triển khai từ năm 2016, dự án ngừng hoạt động sau 13 tháng vận hành. Ngày nay mô hình khả thi, điểm khác biệt cốt lõi là bên chủ đạo trở thành các ngân hàng thanh toán bù trừ lớn, không còn là doanh nghiệp khởi nghiệp bên ngoài ép triển khai giải pháp công nghệ.
Lấy HSBC làm ví dụ, ngân hàng này xây dựng hệ thống tự nghiên cứu để xử lý toàn bộ giao dịch, xây dựng hệ sinh thái khép kín, tự chủ kiểm soát nhịp độ chuyển đổi. Hướng đi cuối cùng của cuộc cách mạng thị trường này phụ thuộc vào FCA. Cơ quan quản lý cần đưa ra phán quyết then chốt: token vàng do HSBC phát hành, có được phép lưu thông bên ngoài hệ thống HSBC hay không. Nếu quản lý mở cửa lưu thông, cấu trúc thị trường sẽ được viết lại hoàn toàn; nếu cấm, mô hình ngân hàng cũ chỉ đổi một lớp vỏ ngoài và tiếp tục vận hành.
Làm thế nào chúng ta có thể đánh giá token hóa có thực sự phổ cập hay không? Có thể theo dõi tiến trình chuyển đổi thông qua dữ liệu công khai của LBMA.
LBMA công bố hai nhóm dữ liệu: tổng khối lượng giao dịch thị trường, khối lượng thanh toán bù trừ của sổ cái tập trung truyền thống. Một khi thị trường sử dụng token với số lượng lớn, tổng khối lượng giao dịch vẫn duy trì ở mức cao, nhà đầu tư tiếp tục mua bán; nhưng khối lượng thanh toán bù trừ truyền thống sẽ giảm. Bởi vì giao dịch token hoàn tất chuyển nhượng tức thì trên blockchain, hoàn toàn bỏ qua hệ thống thanh toán bù trừ truyền thống của London.
Ở giai đoạn hiện tại, quy mô giao dịch của hệ thống cũ vẫn rất lớn. Sổ cái thanh toán bù trừ hàng ngày có khoảng 20 triệu ounce vàng hoàn tất thay đổi quyền sở hữu, đồng thời khoảng 306 triệu ounce vàng nằm yên trong kho dài hạn. Nghĩa là, hàng ngày cứ khoảng 15 ounce vàng, thì có 1 ounce chỉ lưu chuyển qua giao dịch trên giấy, suốt quá trình không có một thỏi vàng nào di chuyển.
Con người tạo ra toán học, mật mã học và mạng lưới toàn cầu, đi lòng vòng, cuối cùng điểm dừng chân vẫn là vàng nằm yên trong kho ngầm dưới lòng đất, phải không?
