Tác giả: David, Deep Tide TechFlow
ai16z, bạn còn nhớ cái tên này không?
Nếu còn nhớ, nghĩa là bạn đã trải qua làn sóng nhiệt huyết với coin AI trong giới tiền điện tử vào cuối năm 2024. Nếu không nhớ cũng bình thường, thể loại token AI Agent này đã im hơi lặng tiếng rất lâu rồi.
Crypto x AI, trong phiên bản hiện tại khi các công cụ AI đang dần định hình và tiến bộ vượt bậc, trông càng ngày càng giống một khái niệm giả mạo và một món đồ chơi lỗi thời.
Hôm nay, nhà sáng lập dự án Eliza OS - Shaw Walters - đã đăng một bài viết rất dài, đại ý rằng token ai16z đã chết hẳn, quỹ đã đóng cửa, sẽ không có bất kỳ việc mua lại nào, và người nắm giữ token tự xử lý.
Anh ấy khuyên bạn hoặc là bán đi, hoặc là "tìm một nhóm người để thổi phồng nó lên", nhưng đừng mong chờ anh ấy có thể làm gì thêm.
Giọng điệu của bức thư này không giống như một nhà sáng lập đang tuyên bố chấm dứt dự án một cách thể diện, mà giống hơn như một người sau khi mắng xong tất cả mọi người thì thất vọng đóng sầm cửa bỏ đi. Anh ta gọi cộng đồng crypto là "một đám nhóc được chiều chuộng hay khóc nhè", và nói rằng có một công ty luật đã đứng về phía người nắm giữ token để kiện anh ta.
Và Quỹ Eliza OS không có tiền để đánh vụ kiện, đã đền bù hết số tiền còn lại.
Shaw cũng nói rằng ví của anh từng có 25 triệu đô la Mỹ token ai16z, không bán một đồng nào, và chứng kiến nó về không; giờ sống bằng tiền tiết kiệm, ở trong một phòng ngủ tồi tàn ở San Francisco, viết code mỗi ngày.
Từ góc nhìn của anh ấy, có lẽ anh nghĩ rằng mình đã đứng trong một thị trường ô nhiễm để phát triển với màu sắc chủ nghĩa lý tưởng, cuối cùng để lại một lòng đầy tan vỡ, thất vọng và phẫn nộ.
Người viết không có ý định phán xét những cảm xúc cá nhân này. Nhưng đứng ở ngã tư nơi các trend thay đổi, trọng tâm ngành dịch chuyển, và AI trỗi dậy, sự đóng cửa của Eliza OS không khỏi khiến người ta cảm khái rằng Crypto X AI thực sự đã "dậy thì sớm, đến chợ thì trễ".
Đi Trước Một Bước, Đắm Mình Trong Làn Sóng
Tháng 10 năm 2024, ai16z khởi động gọi vốn cộng đồng (crowdfunding) trên DAOs.fun, mục tiêu gọi 420.69 SOL, tương đương khoảng 75,000 USD, để xây dựng một quỹ đầu tư được quản lý tự chủ bởi AI.
420.69, những người quen thuộc với văn hóa crypto đều biết đây là một con số meme. Ngay từ việc lựa chọn số tiền gọi vốn, sắc thái của sự việc này đã được định hình.
Nhưng nó thực sự đã bay cao. Chưa đầy ba tháng, vốn hóa thị trường của ai16z đã lao lên 2.6 tỷ USD. Nó cũng kéo theo cả một thể loại, GOAT đi trước, VIRTUAL theo sau, các loại token khái niệm Agent đua nhau mọc lên, toàn bộ phân khúc AI Agent phát triển từ con số 0 lên gần 10 tỷ USD.
Crypto, về mặt khái niệm, thực sự đã đi trước một bước. Cuối năm 2024, thị trường AI là tình hình như thế nào?
ChatGPT vừa tròn hai tuổi, thường bị chê vì các ảo giác trong câu trả lời; Claude chưa có công cụ trực tiếp điều khiển máy tính, đa số mọi người hiểu về "AI Agent" vẫn chỉ dừng lại ở mức khái niệm. Thị trường crypto đã định giá sẵn cho khái niệm này.
Nhưng có một chi tiết, lúc đó không mấy ai để ý.
Chưa đầy một tuần sau khi ai16z ra mắt, đã có một phương tiện truyền thông crypto đưa tin chất vấn, nói rằng AI Agent cốt lõi của dự án ai16z, tức "Marc AIndreessen" được cho là có khả năng đưa ra quyết định đầu tư tự chủ, thực chất đang được vận hành bởi con người, chứ không phải Agent tự suy nghĩ.
Sự nghi ngờ này sau đó cũng xảy ra với Agent phân tích thị trường nổi tiếng trong crypto là aiIxbt.
Lúc đó, những nghi ngờ kiểu này khó có thể gây ra bất kỳ làn sóng hay FUD nào. Vốn hóa tiếp tục tăng, cộng đồng tiếp tục reo hò, các token AI Agent mới tiếp tục được phát hành... Nhìn lại, đây có lẽ là hình ảnh thu nhỏ chính xác nhất của toàn bộ câu chuyện AI trong crypto.
Thật hay giả, không quan trọng. Trong môi trường thị trường tràn ngập thanh khoản, một câu chuyện dẫn trước phiên bản là đủ để gây ra một làn sóng đầu cơ.
Khái niệm bảo đảm tính chân thực, hướng đi đảm bảo đúng đắn, nhưng token tồn tại trước sản phẩm, giá cả tồn tại trước công nghệ, đó cũng chính là tinh túy của việc crypto đi trước một bước.
Tương Lai Đã Đến, Nhưng Chẳng Liên Quan Gì Đến Mình
Năm 2026, AI Agent thực sự đã đến.
Phía Tây có CodeX và Claude, phía Đông có Workbuddy và một loạt sản phẩm cạnh tranh phù hợp hơn với thể chế trong nước. Nhìn lại những câu chuyện chỉ tồn tại trên sách trắng trong làn sóng đầu cơ crypto AI trước đây, như tự động phân tích thị trường, xử lý workflow, giám sát dư luận..., thực tế đã hoàn toàn trở thành hiện thực.
Đây có lẽ là một trong số ít những câu chuyện định hình (narrative) trong ngành crypto, ngoài stablecoin, đã thực sự được hiện thực hóa.
Nhưng những người biến chúng thành hiện thực lại là một nhóm người khác. Là Anthropic, là OpenAI, là những đội ngũ viết code ở San Francisco và Hàng Châu. Tiền chảy về các nền tảng tập hợp như OpenRouter, chảy vào hóa đơn GPU của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây, chảy vào từng lần gọi API thực sự được chạy.
Một câu nói khác của Shaw trong bài viết dài, khiến người ta vô cùng cảm khái:
"Phía AI không có những vấn đề này. Những người ở đó lạc quan, mạnh mẽ, đang xây dựng tương lai thay vì kéo nhau xuống. Họ mới là đồng đội của tôi." Một người từng thắp lên câu chuyện AI Agent trong crypto, kết luận cuối cùng lại là, ngành này không tương thích với AI?
Nhìn một cách khách quan, những ứng dụng AI hay mô hình lớn thành công hiện nay, quả thực không có lý do gì để phát hành token.
Anthropic kiếm tiền từ phí đăng ký và gọi API, OpenRouter làm nghiệp vụ trung chuyển với doanh thu hàng năm hàng trăm triệu USD. Những công ty này chưa từng phát hành token, chưa từng xây DAO, nhưng mô hình kinh doanh vẫn chạy thông, nhà phát triển dùng chân để bỏ phiếu, hóa đơn chính là cơ chế đồng thuận tốt nhất.
Ngược lại, tình thế của các dự án crypto AI lại rất khắc nghiệt. Khi giá token còn chống đỡ, trông như có tất cả, quỹ có tiền, cộng đồng có người, câu chuyện có nhiệt độ. Một khi giá sụp đổ, mọi thứ đồng thời biến mất.
Nhà phát triển bỏ đi, vì sức mua của việc trả lương bằng token đã co lại chín phần mười, cộng đồng biến thành nhóm đòi quyền lợi. Những người muốn làm việc nghiêm túc cuối cùng có thể phát hiện ra, dự án thậm chí không còn ngân sách để thuê một kỹ sư.
Và điều trớ trêu là, bộ khung Eliza mà anh ta nắm giữ bản thân nó không chết. Code vẫn đang được cập nhật, có doanh nghiệp đang đàm phán hợp tác trên đó. Một bộ khung AI mã nguồn mở, không phát hành token vẫn có thể sống, bán dịch vụ cũng được, bị mua lại cũng được, con đường rộng hơn nhiều so với token.
Điều khiến người ta thêm ngậm ngùi là, bộ khung AI mã nguồn mở Eliza khởi nguồn từ crypto, người đóng góp còn hoạt động tích cực trong tuần gần đây, lại chính là Claude.
Một nhà phát triển AI và một dự án không gắn với token, trong thị trường năm 2026, có lẽ còn có giá trị hơn lúc gắn với token.
Đón Nhận Sự Thay Đổi
Là một người làm việc trong ngành crypto, nhìn thấy các dự án từng sôi động lần lượt sụp đổ, không khỏi ngậm ngùi.
Nhưng cảm khái không có nghĩa là hoàn toàn bi quan.
Câu chuyện crypto AI thực sự đã vỡ vụn. Nhưng thứ vỡ vụn là con đường "phát hành token cho khái niệm AI", khả năng giữa crypto và AI vẫn chưa hoàn toàn bị cắt đứt.
Một số ít dự án còn sống sót, đang làm những việc hoàn toàn khác với ai16z. Ví dụ như Bittensor đang xây dựng một thị trường sức mạnh tính toán AI phi tập trung, Render đang làm mạng lưới render GPU phân tán.
Đều là sử dụng token để điều phối một loại tài nguyên tính toán thực sự, dĩ nhiên vẫn có một thị trường nhất định, chỉ là không có sức thuyết phục và biên độ gia tăng giá trị mạnh như trong thị trường tăng giá (bull market).
Ngoài ra, trong vòng tròn này, phân tích dữ liệu trên chuỗi, quét lỗ hổng, theo dõi ví cá voi, giám sát dư luận, chiến lược hợp đồng trên DEX, những kịch bản này AI cũng đang dần hoàn thiện và phát huy tác dụng.
Năm 2026, một nhà giao dịch crypto chuyên nghiệp mở Hyperliquid, xác suất cao là đã có một cửa sổ chiến lược được hỗ trợ bởi Claude hoặc GPT mở bên cạnh. Điều này cũng có nghĩa là mối quan hệ giữa crypto và AI chưa kết thúc, nhưng hướng đi phải đảo ngược lại.
AI trao quyền cho mọi kịch bản đã trở thành một chân lý chính trị, crypto cũng có thể được bao phủ. Còn về việc cái đĩa crypto rốt cuộc còn lớn bao nhiêu, thì có lẽ phải hỏi xem BTC khi nào mới khá lên được.
Đối với cá nhân, việc nên làm hơn là đón nhận sự thay đổi. Một nhà phát triển vứt bỏ gánh nặng token, trong thế giới AI ngày nay, có giá trị nhiều hơn những gì token có thể mang lại; và một người chơi crypto nắm chắc và đón nhận AI, rõ ràng có thể thu về được nhiều lợi nhuận hơn so với mô hình thô sơ trước đây.
Đứng trong crypto, thường đi trước một bước để nhìn thấy hướng đi, hoặc có lẽ chỉ là chúng ta đã đặt nhầm vị trí mà mình nên đứng.
