Tác giả: Mauricio Di Bartolomeo, Đồng sáng lập Ledn
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Vàng đang trải qua đợt tăng giá mạnh mẽ nhất kể từ năm 1979. Đầu tháng 1 năm nay, giá vàng từng chạm mức cao kỷ lục gần 5.600 USD mỗi ounce. Khác với các đợt tăng giá tài sản trước đây thường được thúc đẩy bởi cơn sốt của các nhà đầu tư nhỏ lẻ, lần tăng này chủ yếu được dẫn dắt bởi các tổ chức bảo thủ nhất thế giới – các ngân hàng trung ương.
Năm 2025, các ngân hàng trung ương toàn cầu đã tăng nắm giữ vàng ròng 863 tấn, và dự kiến sẽ tăng thêm khoảng 850 tấn vào năm 2026, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm trước năm 2022. Khảo sát mới nhất của Hội đồng Vàng Thế giới với 76 nhà quản lý dự trữ cho thấy 89% người được hỏi dự đoán lượng nắm giữ vàng chính thức toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trong 12 tháng tới, với mức kỷ lục 45% có kế hoạch tăng dự trữ vàng của nước họ.
Vàng đã tồn tại hàng nghìn năm, và có nhiều cách để đầu tư vào vàng, nhưng mỗi cách đều có sự đánh đổi rõ ràng.
Vàng vật chất (đồng xu vàng, thỏi vàng) khó lưu trữ, vận chuyển, mua bán. Hoặc là giao cho bên thứ ba lưu ký, hoặc tự bảo quản, cả hai đều tồn tại rủi ro. ETF vàng (như GLD) giúp tiếp cận mức phơi nhiễm giá một cách thuận tiện, nhưng chỉ dành cho số ít nhà đầu tư có thể mở tài khoản môi giới thị trường quốc tế có thể giao dịch; không thể trực tiếp chi tiêu, chuyển, chuyển khoản, cũng như không thể đổi lấy vàng vật chất, và phải trả phí quản lý 0,40% mỗi năm.
Công nghệ đã mang đến cách thứ ba: vàng được mã hóa. Một đồng tiền kỹ thuật số đại diện cho một ounce vàng, được hỗ trợ bởi thỏi vàng vật chất thực tế được lưu trữ trong kho chuyên dụng tại Zurich hoặc London, có thể được chuyển đi toàn cầu trong vài giây, bất kỳ ai có điện thoại đều có thể nhận, và có thể đổi lấy thỏi vàng vật chất.
Để hiểu tác động tiềm năng của nó, hãy xem điều gì đã xảy ra sau khi đồng đô la Mỹ được mã hóa.
Stablecoin đã làm gì cho đồng đô la
Stablecoin đô la Mỹ là đồng tiền kỹ thuật số được hỗ trợ bởi dự trữ đô la Mỹ tương đương. Nó có thể được chuyển qua internet bằng blockchain, được sử dụng và chi tiêu giống hệt như đô la. Bất kỳ ai, ở bất cứ đâu, chỉ cần có ví kỹ thuật số trên điện thoại, không cần tài khoản ngân hàng cũng có thể gửi và nhận stablecoin. Phí chuyển tiền xuyên biên giới chỉ vài xu, thanh toán chỉ mất vài giây, hoạt động suốt ngày đêm. Có thể đổi thành đô la hoặc tiền pháp định địa phương bất cứ lúc nào.
Sau đại dịch, nhu cầu về một kênh đô la kỹ thuật số hoạt động suốt ngày đêm, thanh toán trong vài phút với chi phí cực thấp đã tăng vọt, stablecoin bùng nổ nhanh chóng. Theo dữ liệu từ DefiLlama, nguồn cung stablecoin đã tăng từ khoảng 27 tỷ USD cuối năm 2020 lên hơn 3.000 tỷ USD hiện nay, tăng hơn 10 lần trong hơn 5 năm. Khối lượng giao dịch quý I năm 2026 đạt mức kỷ lục 28 nghìn tỷ USD (dữ liệu CEX.IO). Trong đó có lượng lớn là giao dịch tự động, nhưng ngay cả dữ liệu đã lọc sau khi a16z loại bỏ hoạt động của robot, quý đó vẫn ghi nhận 4,5 nghìn tỷ USD, đã gần bằng khối lượng xử lý hàng năm của các tổ chức thẻ chính thống. Sau khi Đạo luật GENIUS được ký vào tháng 7/2025, Mỹ đã cung cấp khung quy định liên bang cho đồng đô la được mã hóa, yêu cầu dự trữ 1:1 bằng tiền mặt và trái phiếu ngắn hạn. Stablecoin đã phát triển từ một công nghệ mới lạ thành một cơ sở hạ tầng thanh toán được quản lý.
Stablecoin không thay đổi bản thân đồng đô la, nó thay đổi cách đồng đô la di chuyển, cách lưu trữ và ai có thể tiếp cận được đồng đô la.
Vấn đề về hình thức của vàng
Vấn đề của vàng chưa bao giờ là bản thân tài sản, mà là hình thức.
Vàng vật chất khó xác minh, chi phí lưu trữ và bảo hiểm cao, tính thanh khoản và khả năng thanh khoản phụ thuộc vào địa điểm, hầu như không thể phân chia, việc chuyển khoản lớn xuyên biên giới gần như là không thể. ETF giải quyết được một phần vấn đề, nhưng cổ phần ETF chỉ là quyền yêu cầu gián tiếp, chỉ có thể giao dịch trong giờ giao dịch. Nhà đầu tư nhỏ lẻ không thể đổi lấy kim loại vật chất, không thể tự lưu ký, không thể chuyển trực tiếp cho người khác, cũng khó dùng làm tài sản thế chấp bên ngoài hệ thống môi giới. Đáng chú ý hơn, tháng 3/2026, ETF vàng niêm yết tại Mỹ đã lập kỷ lục rút vốn 13 tỷ USD trong một tháng, ngay cả khi nhu cầu về thỏi vàng và đồng xu vàng vật chất cùng kỳ tăng mạnh 42%, việc mua thỏi vàng của các nhà đầu tư nhỏ lẻ Mỹ tăng lên, nhưng các quỹ lại đang bán ra. Rõ ràng nhà đầu tư muốn vàng, nhưng ngày càng không hài lòng với các cách "đóng gói" hiện có.
Vàng được mã hóa đã ra đời. Các đồng tiền như Tether Gold (XAUt) hay Pax Gold (PAXG) đại diện cho quyền sở hữu đối với các thỏi vàng vật chất cụ thể đã được phân bổ: vàng thật, có thể xác minh, có thể đổi lấy vàng vật chất. Khác với bản thân thỏi vàng, đồng tiền này có thể được chia nhỏ đến vài phần mười ounce, có thể chuyển đến bất cứ đâu trên thế giới trong vài phút, giao dịch suốt ngày đêm, và còn có thể dùng làm tài sản thế chấp để đổi lấy tính thanh khoản bằng đô la mà không cần bán ra.
Đường cong ứng dụng đang tăng tốc
Nếu sự tương đồng với stablecoin là đúng, đường cong sử dụng vàng được mã hóa sẽ tăng tốc giống như đồng đô la được mã hóa vào khoảng năm 2020. Và đó chính xác là những gì đang xảy ra.
Quý I năm 2026, khối lượng giao dịch vàng được mã hóa đạt 90,7 tỷ USD, đã vượt quá tổng mức 84,6 tỷ USD của cả năm 2025. Vốn hóa thị trường vượt 6 tỷ USD vào tháng 2, tốc độ tăng trưởng quý I nhanh hơn 5,5 lần so với mức nắm giữ vàng vật chất, lập kỷ lục, và đã bổ sung thêm hơn 44.500 ví nắm giữ mới.
6 tỷ USD so với tổng vốn hóa thị trường vàng khoảng 30 nghìn tỷ USD vẫn chỉ là một con số nhỏ. Nhưng đó chính là điểm then chốt: năm 2019, stablecoin so với cung tiền cũng chỉ là một con số nhỏ. Mỗi hình thức mới đều bắt đầu từ nhỏ, chiến thắng nhờ khả năng sử dụng tốt hơn, và lợi ích sẽ được nhân lên theo thời gian.
Rủi ro đối tác
Chất vấn phổ biến nhất đối với tài sản được mã hóa là rủi ro đối tác: "Nếu không cầm trên tay, thì không thực sự sở hữu." Quan điểm này có lý. Một số người sẵn sàng chịu trách nhiệm hoàn toàn cho khoản tiết kiệm của mình và chấp nhận những đánh đổi tương ứng. Nhưng đại đa số nhà đầu tư vàng từ lâu đã chấp nhận trung gian – thông qua ETF, dịch vụ lưu ký hoặc tài khoản vàng không phân bổ (quyền yêu cầu trên giấy, nắm giữ IOU của ngân hàng thay vì thỏi vàng cụ thể). Đồng tiền vàng có cấu trúc tốt là quyền yêu cầu đối với thỏi vàng cụ thể đã được phân bổ, được hỗ trợ 1:1, có thể đổi lấy kim loại vật chất. Đây là một quyền lợi minh bạch, rõ ràng. Hai nhà phát hành chính đều cung cấp báo cáo chứng minh dự trữ hàng quý, Tether vừa hoàn thành kiểm toán của KPMG.
Hướng đi tương lai
Bitcoin trỗi dậy, vì lần đầu tiên tạo ra giá trị kỹ thuật số có thể di chuyển và thanh toán qua internet suốt ngày đêm, không cần trung gian, bất kỳ ai trên toàn cầu đều có thể tiếp cận. Stablecoin trỗi dậy, vì đã đưa đồng đô la lên cùng một đường ray trực tuyến đó, chỉ là thông qua nhà phát hành trung gian. Ngày nay, chính những trung gian đã mã hóa đồng đô la đó đang mã hóa vàng, và sở hữu mạng lưới phân phối khổng lồ. Quan trọng hơn, vàng được mã hóa giải quyết vấn đề khả năng tiếp cận cho một lượng lớn người dân trên toàn cầu – nó là một hình thức thực tiễn hơn.
Tôi đã tận mắt chứng kiến người dân Venezuela phát hiện ra Bitcoin, và sau đó là stablecoin. Nó giải quyết vấn đề của chúng tôi, và chúng tôi đã áp dụng nó. Đó cũng là lý do tôi dành sự nghiệp của mình cho ngành này. Khi tìm thấy thứ gì đó dễ dùng hơn, bạn sẽ tiếp tục sử dụng nó. Đơn giản là vậy.
Công nghệ có thể không thay đổi mong muốn nắm giữ vàng của bạn, nhưng nó vừa cung cấp cho hàng tỷ người một cách thức hoàn toàn mới để nắm giữ tài sản đã có 5.000 năm tuổi này.
