Tác giả: Paul Veradittakit
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Tóm tắt
Sự phù hợp giữa người sáng lập và thị trường là tín hiệu chịu được thử thách nhất trong đầu tư mạo hiểm. Thị trường, quy định và sản phẩm đều không ngừng thay đổi, nhưng sự kết hợp đặc biệt giữa một người sáng lập cụ thể với một thị trường cụ thể, lại là điều duy nhất không thay đổi.
Chúng ta chưa từng thấy nhiều sự phù hợp giữa người sáng lập và thị trường trong lĩnh vực blockchain như hiện nay. Câu hỏi thực sự thú vị đã thu hẹp về hai đường đua là AI và FinTech, trong khi những người vận hành nghiêm túc nhất đang đổ dồn từ Citadel, Stripe, Block, Nvidia và Goldman Sachs – bởi vì vấn đề thực sự khó khăn – hạ tầng tài chính cấp tổ chức, cuối cùng đã trở thành một vấn đề thú vị.
Chúng tôi tìm kiếm bốn đặc điểm: chuyên môn sâu trong lĩnh vực, tính chủ động cao, mạng lưới quan hệ "không công bằng" và sự ám ảnh. Mọi dự án định hình danh mục mà chúng tôi đầu tư trong thị trường gấu, từ Offchain Labs đến Ondo, đều đồng thời sở hữu cả bốn yếu tố này.
Mỗi người sáng lập ban đầu đều đặt câu hỏi sai. Họ hỏi "Đây có phải là thị trường đúng không?". Câu hỏi thực sự có thể dự đoán ai sẽ chiến thắng là: Bản thân bạn có phải sinh ra đã phù hợp để chiến thắng trong thị trường mà bạn đã chọn này hay không.
Thị trường sẽ thay đổi, sản phẩm sẽ thay đổi, quy định sẽ thay đổi. Sự phù hợp giữa Người sáng lập - Thị trường là thứ duy nhất có thể xuyên suốt tất cả những điều này, tiếp tục sinh lời theo cấp số nhân, và cũng là thứ duy nhất vẫn có thể tiếp tục sinh lời khi giá không còn tăng.
Nói điều này trong thị trường bò thì dễ, nhưng trong thị trường hiện tại này, chúng ta phải đối mặt với nó một cách cứng rắn. Trước tiên, hãy đặt ra bối cảnh thực tế: Bitcoin đã giảm khoảng một nửa so với mức đỉnh 126 nghìn USD vào tháng 10 năm ngoái, tâm lý thị trường là sợ hãi, vốn và sự chú ý phần lớn đã chuyển sang AI – năm ngoái AI hút khoảng 2110 tỷ USD, gần bằng một nửa tổng vốn mạo hiểm, trong khi blockchain chỉ khoảng 200 tỷ USD. Dữ liệu từ Artemis cho thấy, số lượng commit mã blockchain đã giảm khoảng 75% kể từ đầu năm 2025, một loạt những người vận hành nổi bật nhất ngành đã tuyên bố chuyển hướng sang AI. Đây đều là sự thật, nhưng ý nghĩa thực sự của chúng là gì, cần phải xem xét sâu hơn.
Phần lớn những nhà phát triển rời đi, là những người mới vào trong đợt bò vừa qua; những người đang viết phần lớn mã hiện nay, là những người đóng góp có kinh nghiệm hơn. Artemis giải thích điều này là sự hợp nhất, không phải sụp đổ. Nhân tài cũng không biến mất – GitHub năm ngoái đã có thêm khoảng 36 triệu nhà phát triển mới, tổng số commit trên toàn nền tảng tăng khoảng 25%, hầu hết đều đổ về AI.
Mùa đông mã hóa là thời khắc của sự rõ ràng. Nó sẽ cho bạn thấy rõ, những người xây dựng nào neo đậu vào sứ mệnh, và những người nào chỉ neo đậu vào tiềm năng tăng giá.
Vì vậy, vấn đề không bao giờ là thị trường có quay trở lại hay không, mà là khi nó quay lại, ai vẫn đứng vững, ai đã trở nên mạnh mẽ hơn. Câu trả lời cho mỗi chu kỳ, đều quy về sự phù hợp giữa một người sáng lập cụ thể với một thị trường cụ thể. Đó chính là sự phù hợp giữa Người sáng lập - Thị trường, và cũng là tín hiệu lâu bền nhất.
Chúng Ta Chưa Từng Thấy Nhiều Người Sáng Lập Phù Hợp Với Thị Trường Mã Hóa Như Vậy
Đây mới là nơi thực sự nên thay đổi cách nhìn của bạn về "chảy máu chất xám". Trong các chu kỳ trước, nhân tài bị pha loãng vào hàng trăm câu chuyện đầu cơ, hầu hết mọi người chỉ đuổi theo giá cả. Giờ đây, câu hỏi thực sự thú vị đã thu hẹp về hai lĩnh vực chuyên sâu là AI và FinTech, và trình độ của những người sáng lập chọn dùng blockchain để giải quyết những vấn đề này, là cao nhất mà tôi từng thấy qua bốn chu kỳ.
Thị trường đã đủ chín muồi để những người vận hành nghiêm túc coi nó là sự nghiệp để làm, dữ liệu mang tính toàn cầu. Cụ thể:
Năm 2025, giá trị thanh toán trên chuỗi của stablecoin vượt quá tổng của Visa và Mastercard, khoảng 33 nghìn tỷ USD, trong đó khoảng 60% đã là giao dịch doanh nghiệp với doanh nghiệp. Điều này bao gồm các hoạt động kinh tế thực như quản lý ngân quỹ doanh nghiệp, thanh toán xuyên biên giới, thanh toán cho nhà cung cấp, và không còn chỉ là đầu cơ nữa.
Gần 90% tổ chức tài chính được khảo sát đang sử dụng hoặc thí điểm stablecoin; quy mô trái phiếu chính phủ Mỹ mà các nhà phát hành stablecoin nắm giữ, đã vượt quá Đức hoặc Ả Rập Xê-út; Goldman Sachs, JP Morgan và BNY Mellon đều đã ra mắt sản phẩm token hóa.
Tài sản thế giới thực được token hóa trên các blockchain công khai đã vượt 300 tỷ USD, tăng hơn 400% kể từ đầu năm 2025. Đường ray đang được đặt đồng bộ trên toàn cầu: Đạo luật GENIUS cung cấp khung liên bang cho stablecoin ở Mỹ, MiCA của Châu Âu tạo ra giấy phép có thể sử dụng chung trên toàn EU, Hồng Kông, Singapore và UAE đều có thái độ tích cực thúc đẩy ở cả cấp độ chính trị và quản lý.
BCG dự đoán, đến năm 2030 quy mô tài sản được token hóa sẽ đạt 16 nghìn tỷ USD. Khi một phiên bản nghiêm túc của vấn đề đến, những người sáng lập nghiêm túc sẽ theo sau.
Bằng chứng rõ ràng nhất là ai đang xuất hiện. Vấn đề thực sự khó của blockchain hiện nay, là hạ tầng tài chính cấp tổ chức, và đây chính xác là vấn đề mà những người vận hành xuất sắc nhất của tài chính truyền thống đã giải quyết trong suốt sự nghiệp của họ. Nathan Allman rời nhóm tài sản số của Goldman Sachs để thành lập Ondo, hiện quản lý danh mục sản phẩm trị giá khoảng 26 tỷ USD, đưa trái phiếu chính phủ và các tài sản khác lên chuỗi. Ed Felten từ giáo sư Princeton và vị trí Nhà Trắng, đến đồng sáng lập Offchain Labs và xây dựng Arbitrum. Ngay trong công ty chúng tôi, đối tác của tôi Franklin Bi cũng đến từ nhóm blockchain Onyx của JP Morgan. Những người sáng lập bước vào phòng họp của chúng tôi hiện nay, đang rời bỏ Goldman Sachs, Citadel, Stripe và Block – họ không đến để đầu cơ theo câu chuyện, mà bởi vì vấn đề thực sự khó đó, cuối cùng đã trở thành một vấn đề thú vị.
Bốn Chiều Kích Chúng Tôi Đánh Giá
Khi gặp những người sáng lập trong thị trường như thế này, tôi xem xét bốn điều.
Chuyên môn sâu trong lĩnh vực. Bạn đã sống trong thị trường, chứ không chỉ xem bản đồ. Trong thị trường gấu, người mua chỉ hẹn những cuộc gặp thực sự quan trọng, độ sâu kỹ thuật mỗi lần đều áp đảo bài thuyết trình đẹp đẽ. Ed Felten đã dành cả đời cho những vấn đề khó nhất về hệ thống và bảo mật, rồi mới đồng sáng lập Offchain Labs và xây dựng Arbitrum. Chúng tôi dẫn đầu vòng hạt giống, chính xác vì độ sâu này, đã giúp đội ngũ nhìn rõ vấn đề mở rộng quy mô khi thị trường vẫn còn đang tranh cãi.
Tính chủ động cao. Trình bày rõ ràng với những người trưởng thành, hoài nghi về phán đoán của bạn về hướng đi của thị trường, cho đến khi họ muốn xây dựng trên nền tảng của bạn. Paul Frambot ở tuổi hai mươi đã thành lập Morpho tại Paris, dựa trên một phán đoán ngược lại đồng thuận: DeFi sẽ chiến thắng dưới hình thái hạ tầng, chứ không phải một ứng dụng nữa – nó là một lớp mà thương hiệu và tổ chức nhúng trực tiếp vào, thay vì tự mình xây dựng. Chính vì vậy, khoản vay thế chấp bằng mã hóa của Coinbase chạy trên Morpho, sản phẩm thu nhập trên chuỗi của Robinhood được xây dựng trên đó, tín dụng của Apollo cũng sử dụng cùng một đường ray. Anh ấy không thắng ai bằng marketing, anh ấy chỉ nhìn ra hình dạng của thị trường sớm hơn.
Mạng lưới quan hệ "không công bằng". Mối quan hệ đúng đắn có thể giúp bạn hành động nhanh hơn bất kỳ ai, một lời giới thiệu nóng hổi có giá trị hơn bất kỳ khởi động lạnh nào. Jeremy Allaire ra mắt USDC vào tháng 9 năm 2018, đáy của thị trường gấu vòng trước, từ ngày đầu tiên đã liên kết hợp tác với Coinbase, nơi sau này trở thành động cơ phân phối của nó. Thị trường mất gần hai năm mới chuyển hướng, Circle vẫn tiếp tục xây dựng, biến USDC trở thành một trong hai stablecoin USD mà nền kinh tế trên chuỗi hiện nay phụ thuộc vào để thanh toán. Thứ mà mạng lưới không công bằng mua được, chính là không gian để tiếp tục giao hàng trong mùa đông giá lạnh, cho đến khi thị trường đuổi kịp, đường ray đã là của bạn. Chúng tôi là nhà đầu tư của Circle xuyên suốt hành trình.
Sự ám ảnh. Khi mọi thứ trở nên tồi tệ, mọi người sẽ rời đi; người có sự ám ảnh vượt qua chu kỳ ở lại, kiên trì từ rất lâu trước khi nó đem lại phần thưởng – đó là niềm tin đã khiến Hal Finney, Nick Szabo và Adam Back kiên trì với tiền mặt kỹ thuật số trong hàng thập kỷ mà không có thị trường, không có tiền. Phiên bản hiện thực hóa là Alchemy. Nikil Viswanathan và Joe Lau đóng một ứng dụng tiêu dùng lan truyền mạnh, làm một sản phẩm dữ liệu blockchain, phát hiện ra hạ tầng bên dưới mới là giải thưởng lớn thực sự, từ năm 2017 mỗi chu kỳ đều biến Alchemy thành nền tảng mặc định cho nhà phát triển của ngành. Chúng tôi ủng hộ họ, bởi vì họ sẽ không bao giờ dừng lại. Đây là đặc điểm không thấy trên CV, nhưng lại quan trọng nhất.
Gửi Những Người Sáng Lập Đã Có Mặt Trên Sân
Niềm Tin Là Nhiên Liệu Cho Mùa Đông
Trong thị trường bò, giá cả chính là sản phẩm, động lượng thay người sáng lập hoàn thành công việc. Vốn rẻ hơn, tuyển dụng dễ hơn, mỗi lần ra mắt đều nhận được sự chú ý – bất kể nó có xứng đáng hay không. Trong thị trường gấu, sản phẩm mới thực sự là sản phẩm, những người đuổi theo giá bị rửa sạch, những người còn lại là những người xây dựng thực sự kiên cường. Thị trường gấu lột bỏ mọi động lượng thoải mái, thứ duy nhất còn có thể đẩy người sáng lập tiến lên phía trước, là niềm tin.
Sự phù hợp thực sự giữa Người sáng lập - Thị trường, về bản chất chính là niềm tin, và niềm tin là đầu ra có thể quan sát được. Một người sáng lập hiểu thị trường của mình đến mức độ sâu sắc đó, sẽ tiếp tục xây dựng khi token giảm 50%, tiêu đề chuyển hết sang AI, bởi vì anh ta có thể nhìn thấy điểm đến mà thị trường chưa thể định giá. Đây cũng là thời điểm ít cạnh tranh nhất. Khi vốn và sự chú ý rời đi, tiếng ồn cũng biến mất: có ít đội ngũ hơn đuổi theo cùng một ý tưởng, cạnh tranh kỹ sư giảm, thị trường bạn thực sự muốn sở hữu cũng không còn ai đẩy giá lên. Mùa đông cho bạn thứ mà thị trường bò không bao giờ cho – thời gian để xây dựng trong im lặng khi không ai đang theo dõi.
Và vốn thực ra vẫn có mặt, điều này làm nhiều người ngạc nhiên. Hầu hết quỹ blockchain gọi vốn trong thị trường bò, vì vậy số tiền cam kết ở đỉnh sẽ được đầu tư xuyên suốt mùa đông. Cách đánh tiếp theo khá thẳng thắn: dùng niềm tin này để tuyển người, giữ người, chuyển hướng về điểm phù hợp sản phẩm - thị trường thực sự trong lĩnh vực của bạn, và hoàn thành vòng gọi vốn tiếp theo khi thị trường bước vào chu kỳ tăng tốc tiếp theo. Điều duy nhất đáng điều chỉnh là đường băng – cố gắng huy động đủ cho gần ba năm, thay vì thông thường 18 đến 24 tháng, bởi vì mùa đông dài hơn bất kỳ ai dự đoán, và người lên kế hoạch trước, mới là người còn đứng vững khi chuyển hướng. Điều này cũng có lợi cho chúng tôi. Định giá xuống, cổ phần lên, chính là thời điểm tốt nhất để vào sân.
Nếu Bạn Vẫn Đang Ở Bên Trong Goldman Sachs, Citadel Hoặc Stripe
Đoạn này viết riêng cho bạn. Vấn đề thực sự khó của tài sản số, không còn là ứng dụng tiêu dùng thông minh nữa. Nó là hạ tầng tài chính cấp tổ chức: thanh toán bù trừ, tín dụng, lưu ký, tuân thủ – những cỗ máy nền tảng, không hào nhoáng đó, mà bạn đã làm mỗi ngày. Trong nhiều năm, bộ kỹ năng này không phù hợp với tài sản số. Giờ đây, nó chính là toàn bộ cuộc chơi.
Đây là sự chuyển dịch đáng chú ý. Bạn không cần phải đã ở đây nhiều năm, cũng không cần mua đáy. Bạn cần hiểu một thị trường mà tài chính truyền thống hiểu rõ hơn những người bản địa mã hóa, và bắt đầu khi không gian này đủ yên tĩnh để xây dựng. Mùa đông không phải là rủi ro, nó là thử thách; khách du lịch đã đi, tiếng ồn cũng biến mất, trái lại còn thuận tiện hơn. Sự phù hợp giữa Người sáng lập - Thị trường là thứ vẫn có thể sinh lời theo cấp số nhân khi giá không còn tăng, và sự phù hợp giữa một người vận hành như bạn với vấn đề cụ thể này, có lẽ là mạnh nhất trên thị trường hiện nay.
Gửi những người sáng lập đã có mặt trên sân: Hãy giữ vững đôi chân trên mặt đất, tiếp tục xây dựng. Sự phù hợp giữa Người sáng lập - Thị trường là thứ vẫn có thể sinh lời theo cấp số nhân khi giá không còn tăng, và mùa này chính là lúc kiểm chứng nó. Sự phù hợp, khiến nó đứng vững.
Những người sáng lập định hình chu kỳ tiếp theo, không phải đang chờ đợi nó đến. Họ đang được khởi động trong im lặng, bởi những người hiểu quá rõ thị trường của mình, đến mức không bị giá token dọa cho chạy mất. Mỗi danh mục thực sự quan trọng trong blockchain, đều được xây dựng theo cách này – bởi những người sinh ra đã phù hợp để xây dựng nó, trong một mùa đông đã đưa tất cả những người khác về nhà.
Vì vậy, câu hỏi thực sự không bao giờ là thị trường có quay lại hay không. Mà là khi nó quay lại, bạn có còn đứng trong thị trường mà bản thân bạn sinh ra đã phù hợp để chiến thắng hay không. Nếu đó là bạn, chúng tôi mong muốn được gặp bạn trước khi phần còn lại của thị trường còn nhớ bạn tồn tại.
