Tác giả: Tiger research
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Điểm cốt lõi
Thị trường dự đoán đã phát triển thành một ngành công nghiệp chính thống, với khối lượng giao dịch hàng tháng đạt 140 tỷ USD. Việc thúc đẩy dự án "Arena" riêng của Meta cũng cho thấy sự công nhận của các công ty công nghệ lớn đối với nó.
Cơ chế của nó rất đơn giản: Nếu sự kiện xảy ra, hợp đồng sẽ thanh toán 1 USD; nếu không xảy ra, sẽ là 0 USD. Do đó, giá giao dịch của nó chính là xác suất thời gian thực, và kết quả được xác nhận bởi oracle sau khi sự kiện kết thúc.
Tất cả điều này được xây dựng dựa trên nguyên tắc "da trong cuộc chơi": người tham gia sẽ bị lỗ nếu phán đoán sai, điều này khiến thông tin của họ trở nên đáng tin cậy.
Thị trường phương Tây đã đưa thị trường dự đoán vào hệ thống tài chính chính thức, trong khi sự tham gia hạn chế ở châu Á đang dẫn đến dòng vốn chảy ra nước ngoài, mất chủ quyền thông tin và thiếu sự bảo vệ người dùng.
Nhiệm vụ hiện tại của châu Á không phải là ngăn chặn các thị trường này, mà là suy nghĩ về cách sử dụng có trách nhiệm những dữ liệu này trong khuôn khổ chính thức. Bởi việc tránh né thảo luận thực chất đã nhường quyền lãnh đạo cho nước ngoài.
Thị trường dự đoán đã tìm thấy sự phù hợp sản phẩm - thị trường
Trong nhiều năm, thị trường dự đoán phần lớn chỉ dừng lại ở giai đoạn ý tưởng. Khoảng năm 2020, tình hình đã thay đổi, một số dự án nhỏ bắt đầu tích lũy khối lượng giao dịch đáng kể và lần lượt vượt qua các rào cản pháp lý, đánh dấu sự hình thành chính thức của thị trường dự đoán như một ngành công nghiệp.
Sau đó, tăng trưởng tăng tốc. Hiện tại, khối lượng giao dịch hàng tháng đã vượt quá 140 tỷ USD, và tổng giá trị ước tính của các nền tảng chính là khoảng 400 tỷ USD.
Sự tham gia của Meta càng chứng minh nó đã vượt qua giai đoạn đầu. *The New York Times* gần đây đưa tin, Mark Zuckerberg đích thân dẫn dắt một nhóm phát triển một ứng dụng thị trường dự đoán có tên Arena. Việc một công ty công nghệ lớn đầu tư nguồn lực như vậy cho thấy ngành công nghiệp này đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và thiết lập được một mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng.
Thị trường dự đoán bắt nguồn từ đâu?
Thị trường dự đoán không phải là điều mới mẻ. Trước khi công nghệ blockchain mang nó đến với đại chúng và giúp hình thành ngành công nghiệp, nó đã được sử dụng không chính thức trong giới học thuật và tài chính trong nhiều thập kỷ.
Sử dụng không chính thức
Bản thân thuật ngữ "thị trường dự đoán" xuất hiện muộn hơn lịch sử của nó. Đến những năm 1980, khái niệm này từng có nhiều tên gọi khác nhau, như thị trường thông tin, thị trường quyết định, cho đến năm 2004, một bài báo kinh tế mới cố định nó thành "thị trường dự đoán".
Nhưng thực tiễn cơ bản của nó xuất hiện sớm hơn nhiều so với tên gọi này. Hình thức sớm nhất là cá cược chính trị về kết quả bầu cử. Vào thế kỷ 18, trong các quán cà phê ở London, người ta đặt cược vào các vụ bê bối nghị viện và sự thay đổi thủ tướng, tỷ lệ cược tạo ra đôi khi còn xuất hiện trên báo chí. Vào thế kỷ 19 tại New York, các thị trường tương lai không chính thức dự đoán kết quả bầu cử tổng thống rất sôi động tại các thị trường phi tập trung gần Phố Wall.
Sử dụng trong học thuật
Điểm khởi đầu trong học thuật là vào năm 1988 với ba nhà kinh tế học từ Đại học Iowa. Họ bối rối vì các cuộc thăm dò không dự đoán được chiến thắng của Jesse Jackson trong cuộc bầu cử sơ bộ ở Michigan, vì vậy họ đã thiết kế một thị trường cho phép mọi người trực tiếp giao dịch kết quả bầu cử. Đây chính là Thị trường Điện tử Iowa (IEM) sau này.
Vào năm 1992 và 1993, IEM được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) phê duyệt cho mục đích nghiên cứu. Bất kỳ ai đầu tư 5 USD đều có thể tham gia. Từ năm 1988 đến 2004, IEM đã vượt trội hơn so với các cuộc thăm dò truyền thống trong khoảng ba phần tư thời gian, trở thành phòng thí nghiệm tổng hợp phán đoán tập thể thành giá. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, không tồn tại khuôn khổ pháp lý nào cho phép nó hoạt động như một thị trường công cộng.
Quyền chọn nhị phân
Các thị trường dự đoán ban đầu này rất giống với quyền chọn nhị phân trong thị trường tài chính: các hợp đồng đặt cược có hoặc không dựa trên việc giá có vượt qua một ngưỡng nhất định trong thời gian quy định hay không. Cấu trúc của nó – thanh toán 1 nếu sự kiện xảy ra, 0 nếu không – hoàn toàn phù hợp với logic của thị trường dự đoán.
Quyền chọn nhị phân cũng từng được đưa vào các sàn giao dịch được quy định. Ví dụ, Quyền chọn Lợi nhuận Cố định của Sàn Giao dịch Chứng khoán Mỹ năm 2007, quyền chọn nhị phân dựa trên S&P 500 của Sàn Giao dịch Quyền chọn Chicago năm 2008. Tuy nhiên, việc các nền tảng ngoài khơi thường xuyên lừa đảo đã dẫn đến lệnh cấm bán sản phẩm này cho nhà đầu tư nhỏ lẻ tại nhiều khu vực pháp lý chính trong giai đoạn 2017 đến 2021. Dù vậy, cấu trúc cơ bản của việc đặt cược nhị phân có hoặc không này vẫn là nền tảng logic cho hoạt động của thị trường dự đoán cho đến ngày nay.
Ngày nay thị trường dự đoán được giao dịch như thế nào?
Ngày nay, thị trường dự đoán bao phủ hầu hết mọi sự kiện có thể tưởng tượng được.
Các sự kiện thể thao chiếm khối lượng giao dịch lớn nhất, nhờ vào lịch trình liên tục của các giải đấu và sự kiện toàn cầu, sự nóng lên của World Cup đang diễn ra càng đẩy nhiệt độ lên cao. Chính trị, địa chính trị và kinh tế vĩ mô mở rộng từ các chỉ số như dữ liệu lạm phát đến dự đoán định giá công ty tư nhân, biến bản thân thông tin thành tài sản có thể giao dịch. Giá tiền mã hóa và cổ phiếu, cùng với một số sự kiện dựa trên tin đồn, cùng nhau tạo thành một phổ hoàn chỉnh từ sở thích đại chúng đến nhu cầu thông tin chuyên nghiệp.
Mỗi hợp đồng đều được thanh toán theo phương thức nhị phân có hoặc không. Lấy ví dụ về việc liệu ứng cử viên tổng thống Đảng Cộng hòa năm 2028 có phải là J.D. Vance hay không: Nếu Vance được xác nhận là ứng cử viên, hợp đồng đặt cược "có" sẽ thanh toán 1 USD; ngược lại, hợp đồng đặt cược "không" sẽ thanh toán 1 USD.
Cách đơn giản nhất để hiểu cấu trúc này là coi 1 USD là 100%. Hợp đồng thanh toán 1 USD (100%) nếu sự kiện xảy ra, và 0 USD nếu không, do đó giá giao dịch ở giữa tự nhiên phản ánh xác suất. Hợp đồng giá 40 cent đại diện cho 40% của đô la đó, tức thị trường cho rằng xác suất sự kiện xảy ra là 40%, giá trị cent có thể đọc trực tiếp như phần trăm (bỏ qua chênh lệch giá mua/bán và chi phí giao dịch).
Giá được hình thành thông qua sổ lệnh, không phải do bất kỳ bên trung tâm nào quyết định. Lệnh mua (ví dụ: mua ở 39 cent) và lệnh bán (ví dụ: bán ở 40 cent) tích lũy ở các mức giá khác nhau, và giao dịch được thực hiện tại nơi cả hai bên khớp lệnh. Giá (và xác suất ngụ ý) được tạo ra trong thời gian thực bởi sự cạnh tranh tiền tệ của nhiều người tham gia. Nhà giao dịch cũng có thể bán vị thế trước khi đáo hạn để khóa lợi nhuận hoặc cắt lỗ, về cơ bản là đổi quan điểm về sự kiện lấy tiền.
Kết quả được ghi lại bởi oracle. Dù giá hợp đồng có chính xác đến đâu, sau khi sự kiện kết thúc vẫn cần ai đó xác định "có" hay "không", oracle là cơ chế chịu trách nhiệm cho việc phán đoán này.
Oracle có hai cách hoạt động:
- Oracle phi tập trung: Người đề xuất thế chấp tiền ký quỹ và gửi kết quả đề xuất, nếu không có ai nghi ngờ trong thời gian quy định, nó sẽ trở thành kết quả cuối cùng. Nếu có nghi ngờ, quy trình đề xuất lại sẽ bắt đầu, và chỉ sau khi có thêm nghi ngờ mới vào giai đoạn bỏ phiếu.
- Tập trung: Tiêu chuẩn phán đoán được thiết lập trước, sau khi sự kiện kết thúc, sàn giao dịch trực tiếp áp dụng kết quả chính thức và ngay lập tức thanh toán thị trường. Cách này hoàn toàn giao quyền phán đoán cho một sàn giao dịch duy nhất.
Ví dụ, nền tảng Limitless, một khi thời hạn cuối cùng trôi qua, sẽ xác định kết quả cuối cùng theo quy tắc đã thiết lập trước. Dịch vụ oracle báo cáo kết quả thế giới thực lên blockchain hoàn thành báo cáo: Hầu hết các thị trường theo dõi giá tiền mã hóa hoặc cổ phiếu được báo cáo tự động thông qua Mạng lưới Pyth, trong khi các thị trường tùy chỉnh như thể thao hoặc chính trị được đội ngũ vận hành phán đoán thủ công trong vòng 24 đến 72 giờ.
Bản chất, thị trường dự đoán là một hệ thống thông tin, nó nén quan điểm của một lượng lớn người tham gia thành một con số duy nhất được phản ánh qua giá, và sau khi sự kiện kết thúc, phán đoán dự đoán có chính xác hay không dựa trên quy tắc đã thiết lập trước.
Sự tiến hóa từ trò chơi sang tài chính thông tin
Thị trường dự đoán đã vượt qua nền tảng cá cược đơn giản, tiến hóa thành cơ sở hạ tầng cốt lõi của tài chính thông tin – chuyển đổi sự không chắc chắn trong tương lai thành thông tin giá cả thời gian thực. Sự khác biệt căn bản của nó so với dự đoán truyền thống hoặc thăm dò ý kiến chuyên gia nằm ở cơ chế "da trong cuộc chơi", tức người tham gia chịu trách nhiệm cho lập trường của mình bằng chính tiền của họ.
Trong các phương pháp truyền thống, phán đoán sai của chuyên gia hầu như không có tổn thất về danh tiếng, và các cuộc thăm dò cũng không thể lọc được sự thờ ơ hoặc thông tin sai lệch mang tính chiến lược của người được hỏi. Giá thị trường dự đoán có cái giá thực sự cho sai lầm – vị thế sai sẽ bị lỗ, điều này buộc người tham gia phải xác minh niềm tin của mình bằng thông tin khách quan và mới nhất. Sự sẵn sàng chịu trách nhiệm này được chuyển đổi trực tiếp thành độ tin cậy của thị trường.
Cơ chế này được thể hiện trong dữ liệu thực tế ở nhiều lĩnh vực:
Độ chính xác trong dự đoán tài chính và chính sách tiền tệ: Một nghiên cứu của một nhà kinh tế học Cục Dự trữ Liên bang vào tháng 2 năm 2026 đã giải thích lý do. Kể từ năm 2022, kỳ vọng lãi suất của thị trường dự đoán trước các cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang về cơ bản phù hợp với kết quả thực tế, vượt trội hơn so với hợp đồng tương lai quỹ liên bang và đồng thuận của Bloomberg. Lý do là người tham gia sẽ lỗ ngay lập tức nếu họ sai, từ đó phân tích thông tin có sẵn một cách nghiêm ngặt hơn và định giá theo đó.
Ước tính xác suất minh bạch trong chính trị và bầu cử: Trong cuộc bầu cử địa phương Hàn Quốc tháng 6 năm 2026, Polymarket đã dự đoán chính xác người chiến thắng trong 14 trên 16 thành phố và tỉnh thành chính. Ở những nơi mà các cuộc thăm dò ý kiến sau khi bỏ phiếu chỉ có thể nói là "sít sao", thị trường dự đoán đã đưa ra xác suất thời gian thực mà người tham gia đặt cược bằng tiền thật, đây là kết quả tổng hợp phán đoán của nhiều người tham gia về nhiều biến số, chứ không đơn thuần là dự đoán.
Phản ứng với sự kiện thị trường và định giá công ty: Khi vấn đề giới hạn thu nhập lãi suất của stablecoin xuất hiện vào tháng 3 năm 2026, thị trường dự đoán ngay lập tức định giá xác suất giảm giá cổ phiếu Coinbase là 97.6%, như một chỉ số rủi ro thời gian thực chứ không phải phân tích sau sự kiện, cho thấy sự phản ứng nhạy cảm của người tham gia khi chính tiền của họ đối mặt với rủi ro. Nghiên cứu học thuật cũng đưa ra kết luận tương tự: Một nghiên cứu năm 2015 về thị trường dự đoán nội bộ của các công ty như Google, Ford cho thấy, so với mô hình dự đoán chính thức, sai số dự đoán giảm tới 25%, cho thấy độ chính xác dự đoán được cải thiện khi kiến thức nội bộ kết hợp với vốn có rủi ro.
Bất đối xứng thông tin vẫn là hạn chế. Trong ví dụ về Venezuela tháng 1 năm 2026, một người đã sử dụng thông tin nội bộ để giao dịch nội gián, làm lộ điểm yếu thực sự. Tuy nhiên, hành vi cố gắng bóp méo giá này đã được xác định và bị truy tố như một tội phạm, cũng chứng minh rằng thị trường nhằm mục đích hoạt động một cách minh bạch và có trách nhiệm giải trình.
Trong các lĩnh vực thông tin được phân bố rộng rãi, thị trường dự đoán là công cụ phân tích chính xác; trong các lĩnh vực thông tin tập trung trong tay một số ít người, nó là cơ chế giám sát có thể nhận diện sự tập trung này. Bởi vì vốn của người tham gia thực sự đối mặt với rủi ro, giá cả mà các thị trường này tạo ra cấu thành thông tin khách quan để đánh giá giá trị tài sản tài chính.
Sự vắng mặt của thị trường dự đoán trong thảo luận chính sách châu Á
Bản chất và quỹ đạo của thị trường dự đoán rất khác nhau tùy theo khuôn khổ pháp lý của từng quốc gia. Hoa Kỳ thông qua các phán quyết tư pháp đã đưa nó vào hệ thống tài chính được quy định, trong khi hầu hết các khu vực pháp lý chính ở châu Á vẫn coi nó như một loại hình cờ bạc truyền thống.
Tại Hoa Kỳ, các vụ kiện đã giải quyết phần lớn sự không chắc chắn về pháp lý. CFTC cố gắng phân loại hợp đồng dự đoán bầu cử của Kalshi là cờ bạc và trừng phạt nền tảng, nhưng tòa án phán quyết rằng dự đoán bầu cử không phải là trò chơi cơ hội, và cơ quan quản lý không có quyền cấm. Phán quyết này đã thay đổi thái độ quản lý, trở thành chất xúc tác quyết định cho sự tham gia của các tổ chức tài chính truyền thống, bao gồm ICE, Robinhood và CME.
Ngược lại, tại các khu vực pháp lý chính ở châu Á, quan điểm chủ đạo vẫn coi cấu trúc thanh toán nhị phân của thị trường dự đoán tương đương với cờ bạc truyền thống. Góc nhìn quản lý chủ đạo là kiểm soát cờ bạc và trật tự công cộng, chứ không phải chính sách tài chính. Mặc dù cách tiếp cận của mỗi quốc gia có khác nhau, nhưng thị trường dự đoán trong khu vực này vẫn phần lớn nằm ngoài các cuộc thảo luận chính sách chính thức, chỉ trừ Ấn Độ và Indonesia là ngoại lệ.
Sự khác biệt trong cách đối xử này cuối cùng quy về việc các nhà quản lý coi thị trường là đổi mới tài chính hay vấn đề kiểm soát xã hội.
Thị trường dự đoán tại ngã tư của tình thế tiến thoái lưỡng nan về quản lý và thể chế hóa
Thị trường dự đoán đã trở thành cốt lõi của cơ sở hạ tầng thông tin và tài chính toàn cầu. Một khoảng cách đáng kể đã xuất hiện giữa xu hướng toàn cầu và lập trường cứng nhắc của các cơ quan quản lý châu Á. Trong bối cảnh ranh giới công nghệ và tài chính về cơ bản đã biến mất, việc thử nghiệm hạn chế các thị trường mới trong khuôn khổ quản lý cũ tồn tại những hạn chế nội tại. Cách tiếp cận quản lý hiện tại của các khu vực pháp lý chính ở châu Á tồn tại ba vấn đề.
Thứ nhất là nghịch lý của lợi dụng chênh lệch pháp lý.
Thị trường dự đoán hoạt động trên mạng kỹ thuật số không biên giới, việc chặn nền tảng hoặc hạn chế người dùng ở một quốc gia không thể loại bỏ nhu cầu cơ bản. Người dùng sẽ chuyển sang các nền tảng ngoài khơi không được quản lý, chấp nhận rủi ro lớn hơn. Điều này dẫn đến dòng vốn chảy ra khỏi khu vực pháp lý, đồng thời các nhà quản lý mất đi quyền giám sát thị trường và thuế liên quan, về lâu dài làm suy yếu khả năng cạnh tranh tài chính khu vực.
Thứ hai là sự mất mát chủ quyền cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia.
Thị trường dự đoán là một cơ sở hạ tầng thông tin cao cấp chuyển đổi các vấn đề xã hội phức tạp thành ước tính số chính xác, chứ không chỉ đơn thuần là địa điểm cá cược. Các cuộc bầu cử gần đây ở châu Á cho thấy, thị trường dự đoán đọc được cảm xúc công chúng nhanh hơn và chính xác hơn so với các cuộc thăm dò truyền thống. Khi loại trừ nó ra ngoài với danh nghĩa quản lý, dữ liệu phản ánh rõ nhất cảm xúc xã hội nào đó lại tích lũy trên máy chủ nước ngoài. Kết quả là các phương tiện truyền thông và tổ chức nước ngoài hiểu rõ xã hội địa phương hơn so với các nhà phân tích trong nước.
Thứ ba là sự từ bỏ bảo vệ người dùng.
Người dùng ở trong vùng mù, không có sự bảo đảm của thể chế. Các chính sách chỉ đơn thuần phủ nhận thị trường mà không có sự thảo luận đầy đủ trước đó, chỉ khiến người dùng phơi nhiễm trước rủi ro và đẩy họ ra ngoài hệ thống.
Trọng tâm thảo luận cần phải thay đổi triệt để.
Vấn đề không còn là làm thế nào để chặn thị trường này, mà là làm thế nào để sử dụng lành mạnh những dữ liệu này trong hệ thống chính thức. Sự thay đổi góc nhìn này đòi hỏi nghiên cứu chuyên sâu, nhưng hiện tại các cuộc thảo luận liên quan vẫn còn rất hạn chế.
Trong lĩnh vực này, Limitless Research đang lấp đầy khoảng trống, xử lý dữ liệu dự đoán từ các thị trường châu Á như Hàn Quốc và Nhật Bản thành tài sản thông tin. Trong tương lai cần nhiều người tham gia hơn đảm nhận vai trò xây dựng hệ sinh thái dữ liệu lành mạnh.
Quản lý không nên là đê ngăn dòng nước, mà nên là kênh dẫn nước đúng hướng.
Điều châu Á cần hiện nay không phải là thực thi pháp luật nghiêm ngặt hơn, mà là bắt đầu các cuộc thảo luận tiên phong để phản hồi sự chuyển đổi này. Đẩy các giao dịch đã xảy ra vào bóng tối là chính sách tồi tệ nhất. Việc đưa nó vào hệ thống chính thức thông qua thảo luận xây dựng, thiết lập cơ chế giám sát minh bạch và trả lại dữ liệu được tạo ra trong quá trình như tài sản quốc gia và xã hội, cần nỗ lực liên tục.
