Tác giả: Chainalysis
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Tóm tắt
Bloomberg đưa tin vào ngày 1 tháng 4 năm 2026 rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã bắt đầu thu phí thông hành đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các nhà khai thác vận tải biển thương lượng với phía Iran về mức phí thường bắt đầu từ khoảng một đô la Mỹ mỗi thùng dầu, có thể được thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc stablecoin, thông qua một tổ chức trung gian có liên quan đến Lực lượng Vệ binh và chế độ cấp phép. Sau đó, một bài báo trên Financial Times dẫn lời một phát ngôn viên của Hiệp hội các nhà xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm hóa dầu Iran cho biết, trong thời gian ngừng bắn, các công ty vận tải biển muốn đi qua eo biển Hormuz sẽ được yêu cầu trả phí thông hành một đô la Mỗi thùng bằng tiền điện tử.
Mặc dù tuyên bố này đề cập cụ thể đến Bitcoin, nhưng chúng tôi suy đoán rằng Iran có thể sẽ ưu tiên sử dụng stablecoin hơn là Bitcoin khi thu các loại phí như vậy, điều này phù hợp với mô hình hành vi lâu nay của chế độ Iran và các đại lý khu vực của họ, những người phụ thuộc quy mô lớn vào stablecoin để thực hiện thương mại bất hợp pháp và né tránh các lệnh trừng phạt.
Sự phát triển mới nhất này là một phần mở rộng trong bản đồ tiền điện tử ngày càng mở rộng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Dựa trên các chỉ định trừng phạt của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài Hoa Kỳ (OFAC), danh sách thu giữ của Trung tâm Chống Khủng bố & Chống Gián điệp Quốc gia Hoa Kỳ (NCTC) và dữ liệu địa chỉ ngân hàng trung ương Iran bị rò rỉ, hoạt động tiền điện tử của Lực lượng Vệ binh trong quý IV năm 2025 chiếm khoảng một nửa tổng quy mô hệ sinh thái tiền điện tử của Iran, liên quan đến khối lượng giao dịch hàng chục tỷ đô la.
Các công ty vận tải biển thanh toán phí thông hành eo biển Hormuz cho Iran phải đối mặt với rủi ro trừng phạt đáng kể, vì Iran đang chịu các lệnh trừng phạt toàn diện của Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế. Điều này thường có nghĩa là các doanh nghiệp phải có được sự cho phép hoặc chấp thuận cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền trước khi giao dịch với các thực thể hoặc khu vực pháp lý bị trừng phạt.
Khi tình hình phát triển, các cơ quan quản lý, cơ quan thực thi pháp luật và các bên phát hành stablecoin đều cần phát huy vai trò, xác định các ví tiền do Lực lượng Vệ binh kiểm soát và các bên đối tác giao dịch của họ, đồng thời đóng băng các tài sản bất hợp pháp.
Biên giới mới của ứng dụng tiền điện tử cấp quốc gia
Bloomberg đưa tin vào ngày 1 tháng 4 năm 2026, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã bắt đầu thu phí thông hành đối với các tàu thuyền tìm kiếm đường đi an toàn qua eo biển Hormuz. Các nhà khai thác vận tải biển được yêu cầu thông qua một tổ chức trung gian có liên quan đến Lực lượng Vệ binh để hoàn tất thủ tục, nộp thông tin chi tiết về quyền sở hữu tàu, cờ tàu, hàng hóa, điểm đến và thủy thủ đoàn, sau đó thương lượng mức phí - thường bắt đầu từ khoảng một đô la Mỹ mỗi thùng dầu, thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc stablecoin - để đổi lấy một mã cấp phép và một lộ trình được hộ tống để thông qua, đây là cái mà ngành gọi là "trạm thu phí của Iran".
Sau đó, Financial Times trong một bài báo ngày 8 tháng 4 năm 2026 dẫn lời phát ngôn viên Hamid Hosseini của Hiệp hội các nhà xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm hóa dầu Iran - một hiệp hội ngành hợp tác chặt chẽ với nhà nước - cho biết các tàu chở dầu cần thông báo cho nhà chức trách Iran về hàng hóa của họ qua email, sau đó Iran sẽ thông báo cho họ số tiền phí thông hành nên được trả bằng "tiền kỹ thuật số". Ông đặc biệt đề cập đến Bitcoin và lưu ý rằng các tàu chở dầu sẽ "có vài giây để hoàn tất thanh toán bằng Bitcoin, nhằm đảm bảo không thể bị theo dõi hoặc tịch thu do các lệnh trừng phạt".
Nếu biện pháp này được thực hiện, nó sẽ đánh dấu một cột mốc quan trọng: trường hợp đầu tiên được biết đến về một quốc gia có chủ quyền yêu cầu thanh toán bằng tiền điện tử cho các khoản phí quá cảnh đường thủy quốc tế. Bên cạnh cuộc khủng hoảng trước mắt, động thái này của Tehran tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho hoạt động thương mại quốc tế trong tương lai. Nếu nó có hiệu quả, cơ chế này sẽ cung cấp một bằng chứng khái niệm, dễ dàng bị các tác nhân khác bị trừng phạt nghiêm trọng bắt chước và sao chép sang các eo biển then chốt và các tuyến đường chiến lược khác đóng vai trò quan trọng trong thương mại toàn cầu.
Mặc dù nghe có vẻ mới mẻ, nhưng nó hoàn toàn phù hợp với mô hình hành vi được ghi nhận đầy đủ và đang mở rộng nhanh chóng của chế độ Iran trong việc tận dụng tiền điện tử - đặc biệt là stablecoin - để tạo điều kiện quy mô lớn cho thương mại vũ khí, dầu mỏ và hàng hóa.
Tại sao chúng tôi kỳ vọng là stablecoin, không phải Bitcoin
Nhận xét của Hosseini đề cập rõ ràng đến Bitcoin, và sự lựa chọn này về bề mặt có logic của nó: Bitcoin hoàn toàn phi tập trung, do đó không giống như các stablecoin như USDT, nó không thể bị nhà phát hành đóng băng. Tuy nhiên, dựa trên phân tích chuyên sâu của chúng tôi về hành vi trên chuỗi của chế độ Iran, chúng tôi suy đoán rằng nếu kế hoạch này được thực hiện, stablecoin cuối cùng sẽ trở thành công cụ được lựa chọn để thu phí thông hành quy mô lớn.
Về mặt lịch sử, chế độ Iran sử dụng stablecoin vì chúng được neo vào đồng đô la Mỹ, đảm bảo chức năng lưu trữ giá trị và cung cấp tính thanh khoản cần thiết cho ứng dụng quy mô lớn. Khi đồng Rial của Iran lao dốc và nền kinh tế Iran tiếp tục trong tình trạng khủng hoảng, sự phụ thuộc của chế độ này vào stablecoin đã có ý nghĩa chiến lược lớn hơn. Ngược lại, Bitcoin trải qua những biến động giá thường xuyên. Vì Bitcoin không có nhà phát hành và không thể bị các tổ chức trung gian tịch thu hoặc đóng băng, nó chủ yếu được các tác nhân mạng Iran sử dụng để thu tiền chuộc ransomware và hỗ trợ các hoạt động mạng độc hại, đây là một trường hợp sử dụng hoàn toàn khác với các dòng tiền quy mô lớn, định hướng thương mại liên quan đến phí thông hành eo biển Hormuz.
Theo ghi nhận, hoạt động trên chuỗi của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo - bao gồm bán dầu, mua vũ khí và hỗ trợ tài chính cho các đại lý - phần lớn phụ thuộc vào stablecoin như một phương tiện giao dịch. Eo biển Hormuz là một trong những eo biển then chốt nhất toàn cầu, với khoảng 20% dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới được vận chuyển qua đây. Xét rằng các tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư hiện đang chở theo khoảng 175 triệu thùng dầu thô và dầu thành phẩm, ngay cả việc chỉ thu phí thông hành đối với một phần trong số đó cũng có thể mang lại nguồn thu ngân sách rất cần thiết cho chế độ này trong bối cảnh các mối đe dọa nghiêm trọng nhất mà họ phải đối mặt trong nhiều thập kỷ.
Đế chế tiền điện tử của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo: Hàng tỷ USD trên chuỗi
Để hiểu tại sao phí thông hành eo biển Hormuz được định giá bằng tiền điện tử lại là bước đi hợp lý tiếp theo của chế độ Iran, cần phải hiểu quy mô và mức độ tinh vi của hoạt động trên chuỗi hiện có của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Như chúng tôi đã ghi nhận trong phân tích hồi đầu năm về hệ sinh thái tiền điện tử 7,8 tỷ USD của Iran, hoạt động trên chuỗi của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã không ngừng tăng lên, đến quý IV năm 2025, đã chiếm khoảng một nửa tổng quy mô hệ sinh thái tiền điện tử của Iran. Lượng tiền được nhận bởi các địa chỉ liên kết với Lực lượng Vệ binh đã vượt quá 2 tỷ USD vào năm 2024 và tăng vọt lên hơn 3 tỷ USD vào năm 2025. Những con số này chỉ là ước tính thận trọng, vì chúng chỉ bao gồm các địa chỉ được xác định thông qua các chỉ định trừng phạt của OFAC và danh sách thu giữ của NCTC, và không phải là tất cả các công ty vỏ bọc, trung gian tài chính và các ví khác do Lực lượng Vệ binh kiểm soát.
Tác động trừng phạt đối với các công ty vận tải biển
Đối với ngành vận tải biển toàn cầu, phí tiền điện tử của Iran mang lại rủi ro tuân thủ đáng kể. Iran đang chịu các lệnh trừng phạt toàn diện của Hoa Kỳ, điều này có nghĩa là các cá nhân và thực thể Hoa Kỳ không được tham gia vào hầu hết mọi giao dịch liên quan đến chính phủ Iran, các cơ quan và công cụ của họ. Các công ty vận tải biển tìm cách đi qua eo biển Hormuz, nếu thanh toán cho Iran bằng tiền điện tử hoặc bất kỳ hình thức nào khác, đều có thể phải đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc. Hơn nữa, trong bối cảnh ngừng bắn mong manh, có thể không phải tất cả các công ty dầu mỏ, nhà vận tải biển và các doanh nghiệp đa quốc gia khác đã sẵn sàng vận chuyển và bảo hiểm hàng hóa qua eo biển này.
Thông thường, các doanh nghiệp cần nộp đơn xin phép hoặc chấp thuận cụ thể từ Bộ Tài chính Hoa Kỳ để được giao dịch với các thực thể bị trừng phạt hoặc tiến hành các hoạt động thương mại trong các khu vực pháp lý bị trừng phạt. Việc thanh toán tiền điện tử cho các thực thể liên kết với nhà nước Iran mà không có sự ủy quyền như vậy rất có thể cấu thành hành vi vi phạm lệnh trừng phạt, khiến công ty phải đối mặt với hành động thực thi pháp luật, tiền phạt và rủi ro về danh tiếng, vì nó có thể cung cấp hỗ trợ vật chất có thể được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động chiến tranh của Iran và các nhóm đại lý của họ trên toàn khu vực.
Việc các khoản thanh toán này được định giá bằng tiền điện tử chứ không phải tiền pháp định truyền thống không làm thay đổi tác động trừng phạt đằng sau chúng. Nhưng khác với các kênh thanh toán truyền thống, tính minh bạch vốn có của blockchain cho phép các cơ quan quản lý và nhóm tuân thủ theo dõi dòng tiền gần như trong thời gian thực. Điều này giúp xác định các thực thể tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp với các ví bị trừng phạt.
Hướng tới tương lai: Cơ hội ngăn chặn
Việc liên tục xác định và xác minh công khai các địa chỉ ví của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vẫn là điều cần thiết. Mỗi lần chỉ định trừng phạt và bổ sung danh sách thu giữ đều làm phong phú thêm bản đồ trên chuỗi về cơ sở hạ tầng tài chính của Lực lượng Vệ binh, khiến chế độ này ngày càng khó tiếp cận với dòng tiền chủ lưu.
Cơ hội thực hiện việc ngăn chặn trải dài trên cả khu vực công và tư:
- Về mặt kỹ thuật, các bên phát hành stablecoin có thể đóng băng tài sản trong các ví được xác định là do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hoặc các thực thể bị trừng phạt khác kiểm soát hoặc có liên kết với họ. Nếu như chúng tôi dự đoán, chế độ Iran thực sự sử dụng stablecoin để thu phí thông hành eo biển Hormuz, đây sẽ là một điểm can thiệp trực tiếp.
- Các cơ quan thực thi pháp luật có thể sử dụng thông tin tình báo blockchain để truy ngược dòng thanh toán phí thông hành đi qua cơ sở hạ tầng rửa tiền của Lực lượng Vệ binh, từ đó có thể xác định các nút mới trong mạng lưới này và các điểm ra để rút tiền mặt.
- Các cơ quan quản lý nên tiếp tục xác định và xác minh công khai các địa chỉ ví của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, mở rộng ranh giới đã biết về hoạt động trên chuỗi của chế độ Iran.
- Các nhóm tuân thủ của sàn giao dịch, tổ chức tài chính và công ty vận tải biển nên tiếp tục giám sát mức độ phơi nhiễm rủi ro đối với các dịch vụ của Iran và các ví liên kết với Lực lượng Vệ binh, đặc biệt là xem xét cơ chế thu phí mới này có thể giới thiệu các dòng tiền mới vào hệ sinh thái tiền điện tử chủ lưu.
Khi Iran tiếp tục tích hợp tiền điện tử vào hoạt động tài chính nhà nước của mình - từ bán dầu, tài trợ cho đại lý đến phí thông hành đường biển - phân tích blockchain là rất quan trọng để duy trì khả năng hiển thị đối với các dòng tiền này và trao quyền cho cộng đồng quốc tế giảm thiểu rủi ro và tạo ra manh mối có thể hành động.
