Lời tòa soạn: Vào rạng sáng ngày 25 tháng 5, Vitalik Buterin, nhà đồng sáng lập Ethereum, đã đăng một bài viết dài trên X. Trong bài viết này, Vitalik đã giải thích lại từ góc độ cá nhân về kỳ vọng phát triển tương lai của Ethereum cũng như quy hoạch chức năng, vai trò của EF.
Vitalik nhấn mạnh rằng Ethereum không nên cúi đầu trước xu hướng chủ đạo, mà phải trở nên ấn tượng (impressive), đồng thời cần xuyên suốt các giá trị CROPS là chống kiểm duyệt, mở, riêng tư và an toàn. Vitalik cũng nêu rõ "sản phẩm có giá trị cao nhất của Ethereum là ETH", và ngoại lệ tiết lộ rằng gần 90% tài sản ròng cá nhân của ông là ETH.
Dưới đây là nội dung gốc bài viết của Vitalik, được Odaily Planet Daily biên dịch.
Chia sẻ một số quan điểm cá nhân của tôi về định hướng tương lai của Quỹ Ethereum (EF).
Trước hết, đây chỉ là quan điểm cá nhân của tôi. Ban giám đốc không chỉ có mình tôi, và tôi cũng không có quyền lực đặc biệt nào nhiều hơn các giám đốc khác trong ban. Aya Miyaguchi đang chủ trì nhiều công việc triển khai trong quá trình chuyển đổi này, còn tôi chủ yếu tham gia đóng góp về các vấn đề kỹ thuật. Ban giám đốc cũng đang được mở rộng, và ảnh hưởng của tôi trong tổ chức trong tương lai sẽ tiếp tục giảm - thú thật, đây chính là điều tôi muốn thấy.
Giai đoạn năm 2025, EF đã có nhiều cải tiến quan trọng về năng lực thực thi. Nhiều vấn đề đã được giải quyết, và cho đến ngày nay, EF vẫn tiếp tục hưởng lợi từ cách làm việc hiệu quả hơn và tập trung hơn vào các mục tiêu cụ thể. Khi những vấn đề này dần được giải quyết, vào khoảng đầu năm nay, tôi đã nhận ra một điều khác khiến tôi bận tâm, đã trở thành vấn đề tồn đọng lớn nhất.
Tôi thường xuyên nghe thấy người ta nói những câu đại loại như - "Vitalik luôn nói rằng Ethereum nên giữ phi tập trung, nên bảo vệ quyền riêng tư, nên trở thành một công nghệ sanctuary (công nghệ bến cảng an toàn), nhưng tại sao hành động thực tế của EF lại không thể hiện những tư tưởng này?"
Tất nhiên, bạn có thể nghe thấy những âm thanh hoàn toàn khác. Bạn có thể hoàn toàn không cảm thấy bất kỳ cảm giác khủng hoảng nào, thậm chí có thể nghe thấy người ta nói rằng cuối cùng chúng tôi cũng bắt đầu nghiêm túc đối mặt với năng lực thực thi và mở rộng kinh doanh (BD) rồi. Nhiệm vụ chính hiện nay của chúng tôi là duy trì đà này, làm tốt hơn, nhanh hơn.
Nếu đúng như vậy, thì khả năng lớn là giữa chúng ta có sự phân kỳ thực sự - nằm ở việc tôi coi trọng loại chỉ trích nào nhất, và chỉ trích của loại người chỉ trích nào khiến tôi cảm thấy đau nhất.
Một phép loại suy về Google
Tôi muốn dùng một ví dụ ở lĩnh vực khác để minh họa.
Về Google, bạn có thể có một niềm tin rằng, nó là một câu chuyện thành công, đã mang lại phúc lợi to lớn cho nhân loại trong việc tổ chức thông tin toàn cầu; nhưng bạn cũng có thể có một niềm tin khác: họ đã có một khởi đầu tốt đẹp và đầy lý tưởng, nhưng sau đó dần bị ăn mòn bởi văn hóa doanh nghiệp chủ đạo, họ chậm rãi, từng bước hoàn toàn quay lưng lại với khẩu hiệu "Đừng trở nên xấu xa (Don't be evil)".
Quan điểm cụ thể của cá nhân tôi về Google có thể nằm ở giữa hai điều này. Tuy nhiên, nếu bạn có thể đưa tôi quay ngược thời gian về khoảng năm 2008, và đưa cho tôi một nút bấm, nhấn nó có thể khiến Google trở nên "giáo điều" hơn về mặt tư tưởng thêm một hoặc hai độ lệch chuẩn (ví dụ: trao cho Richard Stallman quyền phủ quyết vĩnh viễn đối với một số chính sách then chốt), tôi sẽ không do dự mà nhấn nó.
Tại sao? Bởi vì sự lựa chọn của một công ty không chỉ là lựa chọn của riêng công ty đó, nó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống quốc gia, thậm chí cả thế giới. Bối cảnh mà Google đã và đang tồn tại là, toàn bộ ngành công nghệ nói chung đang lệch khỏi nền tảng lý tưởng chủ nghĩa ban đầu và "không xấu xa", chuyển hướng sang sự tham lam về lợi ích kinh tế, tầm nhìn toàn diện về trí tuệ siêu cấp được tăng tốc, sự thâm nhập của những kẻ có nhân cách phản xã hội, và sự cúi đầu khúm núm (hoặc tệ hơn là tích cực tham gia) trước áp lực kiểm soát tư tưởng, giám sát và chiến tranh của chính phủ.
Do đó, nếu có "một công ty nào đó" có thể đi ngược lại xu hướng, trở thành "Người Đàn Ông Không Hợp Lý (Unreasonable Man)" như George Bernard Shaw đã nói, để kháng cự lại xu thế thời đại, thì so với việc tất cả các công ty lớn đều cúi đầu trước xu hướng chủ đạo, sự tồn tại như vậy thực sự có lợi hơn cho tự do, cân bằng quyền lực và sự ổn định của toàn xã hội.
Đây là một phần trong cách hiểu của tôi về "chủ nghĩa đa nguyên (pluralism)". Cách suy nghĩ này không chỉ là ý tưởng cá nhân của tôi, nó thực ra cũng không cách xa mấy so với hướng suy nghĩ của Aya và những người khác khi xây dựng khung sứ mệnh cho EF.
Điều này có ý nghĩa gì với Quỹ Ethereum?
Vậy, tất cả những điều này có liên quan gì đến vai trò của EF?
EF không phải là "trung tâm của Ethereum", ngược lại, EF là "một nút có chức năng rõ ràng, tồn tại song song với các nút khác". Chúng tôi luôn nói rằng EF nên trở thành cái sau, nhưng nhiều người trong hệ sinh thái Ethereum (thậm chí cả những người trong nội bộ EF) lại muốn chúng tôi trở thành cái trước. Hiện tại, chúng tôi đang hành động để đảm bảo chúng tôi trở thành cái sau.
Điều này đặc biệt quan trọng, bởi vì bản thân EF là một tổ chức có nguồn lực hạn chế, năng lực tổ chức hạn chế. EF hiện chỉ nắm giữ khoảng 0,16% ETH (thậm chí còn ít hơn nhiều cá nhân nắm giữ ETH), trong khi nhiều "quỹ trung tâm" của các blockchain khác thường nắm giữ 10%-50%. Về mặt tài chính, EF ban đầu được thiết kế để thực hiện phạm vi công việc hạn chế được xác định trong tài liệu phát hành token và các tài liệu trước khi ra mắt khác (phát triển phần mềm trên chuỗi; trải qua các giai đoạn Frontier, Homestead, Metropolis, Serenity), những công việc này đã được hoàn thành hoàn toàn vào năm 2022.
Thiết kế ban đầu của EF không nhằm mục đích trở thành một quản gia vĩnh cửu. Do đó, EF ngày nay lựa chọn sử dụng nguồn lực còn lại để theo đuổi "sự tồn tại lâu dài" thay vì "mở rộng vô hạn" (vâng, điều này cũng có nghĩa là chúng tôi sẽ bán ra ít ETH hơn).
EF tập trung chuyên biệt vào những việc quan trọng sống còn đối với Ethereum với tư cách là một hệ thống chống kiểm duyệt/chống chiếm đoạt, mở, riêng tư và an toàn (tức các chiều CROPS), và nếu không làm thì sẽ không ai làm. Điều này có nghĩa là phải đưa ra những lựa chọn khó khăn, trong một số trường hợp, ngay cả những hoạt động được chúng tôi đánh giá cao và những người được chúng tôi tôn trọng, cũng sẽ được chuyển ra bên ngoài EF. Trên thực tế, nếu chúng tôi hy vọng các nhiệm vụ quan trọng có thể thu hút vốn bên ngoài, thì việc một số người có năng lực kỹ thuật cực cao, danh tiếng công chúng, thậm chí có sứ mệnh và giá trị CROPS cực kỳ phù hợp ở lại bên ngoài EF, lại là điều cần thiết.
Điều này cũng có nghĩa là EF sẽ có lập trường văn hóa rõ rệt. Tất cả những điều này không nhằm mục đích đối lập với các phần khác của hệ sinh thái Ethereum, mà là để phối hợp. Chúng tôi biết rằng, nhiều tổ chức khác trong thế giới Ethereum cũng đồng nhất cao với CROPS và các giá trị liên quan, nhưng "đồng nhất cao" không phải là một chuyện, còn "lựa chọn chuyên môn hóa và hoàn toàn dấn thân vào một lĩnh vực nào đó" lại là chuyện khác. Lấy một ví dụ khác, tôi cho rằng việc giảm ngược đãi động vật là quan trọng, tôi cũng thích đồ ăn thuần chay, nhưng bản thân tôi không phải là một người thuần chay triệt để.
EF hiện vẫn đang trong giai đoạn chuyển đổi, chúng tôi dự kiến hình thái dài hạn hoàn toàn mới của nó sẽ ổn định trong vài tháng tới. Nguyên tắc chỉ đạo cho hình thái mới này là gì?
Xin nhắc lại, tôi chỉ là một cá nhân, nhưng tôi có thể đưa ra câu trả lời của mình từ góc độ kỹ thuật (tất nhiên cũng có cả những khía cạnh phi kỹ thuật then chốt).
Hạt nhân kỹ thuật: Ethereum phải gây ấn tượng
Cốt lõi nằm ở việc, Ethereum phải gây ấn tượng (impressive). Chúng ta đang sống trong một thời đại mà AI thông minh cao và các công nghệ khác đang phát triển nhanh chóng. Một hệ thống "EVM giữ nguyên hiện trạng, thực hiện một hoặc hai đợt hard fork mỗi năm để tối ưu nhu cầu ngắn hạn của người dùng" là hoàn toàn không hấp dẫn.
Với một số người, "gây ấn tượng" có nghĩa là độ trễ 250 mili giây và 100 triệu TPS. Tôi cho rằng việc Ethereum cố gắng đi con đường này là một sai lầm. Theo đuổi việc nhanh nhất có thể, mở rộng nhất có thể, đồng thời chỉ phi tập trung hơn một chút so với các blockchain công cộng khác, đây là con đường dẫn đến sự tầm thường, nếu chúng ta cố gắng đi con đường này, chúng ta chắc chắn sẽ thua.
Tôi cho rằng Ethereum nên mở rộng quy mô, nhưng tôi nghĩ Ethereum nên nỗ lực tối đa trên một chiều khác, để đạt được sự thuyết phục sâu sắc - đó chính là chiều CROPS (chống kiểm duyệt, mở, riêng tư, an toàn). Điều này bao gồm các mục tiêu cụ thể sau đây.
Thứ nhất là tạo ra một Ethereum có thể chứng minh không có lỗ hổng. Cho đến khoảng 6 tháng trước, tất cả các nhà nghiên cứu an ninh mạng sẽ cho rằng đây là một mục tiêu phi lý và không thể đạt được. Giờ đây, nhờ vào việc xác minh hình thức (formal verification) có sự hỗ trợ của AI, điều này đã ở ngưỡng cửa của việc hiện thực hóa. Do đó, chúng ta nên trở thành tiên phong thúc đẩy việc này.
Thứ hai là đạt được sự đồng thuận trên chuỗi với tính khả dụng cao. Ethereum trong quá khứ đã là, và sau khi giới thiệu cơ chế đồng thuận trọng lượng nhẹ (lean consensus) cũng sẽ tiếp tục là chuỗi duy nhất đồng thời có các đặc điểm sau: (i) Có các thuộc tính theo phong cách BFT truyền thống, đảm bảo an toàn ngay cả trong môi trường bất đồng bộ khi đối mặt với mức độ chịu lỗi cao; (ii) Có thuộc tính theo phong cách PoW của Bitcoin, có thể kháng cự kẻ tấn công lên tới 49% trong môi trường đồng bộ.
Theo tôi biết, theo đúng nghĩa đen không có chuỗi nào khác sở hữu điều này hoặc đang lên kế hoạch cho điều này. Bitcoin chỉ theo đuổi (ii), còn hầu hết các chuỗi khác chỉ theo đuổi (i). Một số người có thể nhớ, tôi đã từng rất kiên định về điều này - tôi "cứng đầu" cho rằng, Ethereum không thể dựa vào sự đồng thuận xã hội và hard fork để đối phó với tình huống 34% nút ngừng hoạt động. Điều này không thành vấn đề đối với các chuỗi như Hyperledger, BNB, Solana, Tempo, v.v. Nhưng đối với Bitcoin, Ethereum hay Zcash, điều này là không thể chấp nhận được.
Thứ ba là "tối thiểu hóa trung gian" (Intermediary minimization), giảm thiểu tầng lớp trung gian. Trên thực tế, việc hiện nay ví hợp đồng thông minh, các giao thức như Railgun, vẫn phải gửi giao dịch thông qua trung gian, mới có thể được đưa vào chuỗi, thực sự là một điều khá kỳ quặc, và luôn là nguồn gốc của tính dễ tổn thương của hệ thống.
Do đó, chúng tôi mới thúc đẩy FOCIL, EIP-8141 (cũng như 7701 và nhiều công việc liên quan trước đó nhiều năm), với mục tiêu thiết lập một cơ chế gửi giao dịch thực sự phổ quát, phụ thuộc ít nhất có thể vào trung gian, sở hữu thuộc tính mempool công khai và inclusion mạnh mẽ. Điều này không chỉ áp dụng cho secp256r1, mà còn cho các giao thức riêng tư và nhiều trường hợp khác.
Kohaku cũng đang thúc đẩy việc "phi trung gian hóa" ở tầng người dùng, đưa Ethereum thoát khỏi thực trạng phản địa đàng hiện nay - khi ví thậm chí không xác minh chính chuỗi, nhưng lại gửi dữ liệu riêng tư của chúng ta cho hàng chục máy chủ bên thứ ba - và tiến tới một tương lai phù hợp hơn với tư tưởng CROPS.
Trong ba mục tiêu trên, có một số trông có vẻ "không hợp lý" - có lẽ Ethereum chỉ đạt 50% cũng có thể "ổn" - ví dụ nếu chúng ta phụ thuộc vào trung gian, nhưng khiến việc chuyển đổi trung gian trở nên dễ dàng thì sao? Nhưng, chỉ đạt 50% không thể khiến Ethereum trở nên "thuyết phục sâu sắc" trên con đường CROPS. Vì vậy chúng ta phải theo đuổi 100%.
May mắn thay, tất cả các mục tiêu này đều tương thích với TPS cao, đây cũng là trọng tâm chính của nghiên cứu (đặc biệt là về mở rộng trạng thái). Các L2 được thiết kế tốt cũng có thể trợ giúp, đặc biệt là các L2 được tối ưu hóa cho ứng dụng cụ thể (ví dụ: giao dịch tần suất cao, riêng tư, v.v.). Nhờ vào công việc của Raul về P2P mã xóa (erasure-coded) và nhiều tối ưu hóa khác, những mục tiêu này thậm chí có thể tương thích với Slot Time (thời gian tạo khối) được giảm đáng kể.
Nhìn về tương lai
Từ góc độ tài chính, "sản phẩm" có giá trị cao nhất của blockchain Ethereum là tài sản ETH. Ethereum đang bảo vệ 2500 tỷ USD giá trị ETH. Và những đặc tính Ethereum mà tôi đề cập trước đó, thực sự đều rất có lợi cho giá trị của ETH với tư cách là một tài sản.
Cá nhân tôi, gần 90% tài sản ròng là ETH, phần lớn còn lại là khoảng 40 triệu USD tiền pháp định trên chuỗi, trong đó mỗi đồng đô la đều đã được phân bổ cho một số dự án công nghệ sinh học, phần mềm hoặc phần cứng mã nguồn mở.
Nhưng đồng thời, cũng tồn tại một số công việc bắt buộc phải có để hỗ trợ giá trị tài sản ETH - và những công việc này không thuộc phạm vi trách nhiệm của EF. Lúc này, chúng ta cần những "anh hùng" khác đứng ra giúp đỡ (một số người trong số họ thậm chí còn nắm giữ ETH nhiều hơn cả EF). Gần đây, EF cũng bắt đầu suy nghĩ nhiều hơn về việc nên thiết lập mối quan hệ như thế nào với các tổ chức này, và cung cấp cho họ sự hỗ trợ ban đầu cần thiết.
EF trong tương lai, sẽ giống một "con thuyền nhỏ" hơn so với vài năm trước. Nó sẽ có lập trường rõ rệt hơn, một số lập trường thậm chí có thể khó hiểu, nhưng nó cũng sẽ tồn tại lâu dài hơn, và phù hợp hơn để đảm bảo Ethereum thực sự mang lại điều gì đó có ý nghĩa cho thế giới.
Chúng tôi cảm ơn tất cả những người, cả trong và ngoài EF, đã giúp thúc đẩy tất cả những điều này xảy ra.
