Bài viết gốc | Odaily Planet Daily (@OdailyChina)
Tác giả | Wenser (@wenser2010 )
Trong cơn bò tăng của thị trường chứng khoán Mỹ lần này, bên cạnh "Ông thần cổ phiếu tóc bạc" Serenity hoạt động với tư cách cá nhân trên trường dư luận, một tổ chức nghiên cứu đầu tư độc lập tên là Citrini cũng nhận được sự chú ý đáng kể - liên tục đứng đầu bảng xếp hạng Substack lĩnh vực tài chính, với gần 250.000 người đăng ký.
Vào tháng 2 năm nay, báo cáo "The 2028 Global Intelligence Crisis" (Cuộc khủng hoảng trí tuệ toàn cầu 2028) do Citrini công bố đã từng gây ra "làn sóng bán tháo cổ phiếu phần mềm Mỹ", làm trầm trọng thêm tâm lý hoảng loạn về làn sóng thất nghiệp tại Thung lũng Silicon. Tháng 4, "Báo cáo nghiên cứu thực địa eo biển Hormuz" do Analyst#3, nhà phân tích của Citrini, trực tiếp đến địa phương biên soạn đã gây tiếng vang lớn, dùng kinh nghiệm thực tế để vén màn sự thật về diện mạo thật sự của cửa ải xung đột này. Gần đây, Jukan, nhà phân tích bán dẫn của Citrini, còn dự đoán chính xác tầm quan trọng của ngành công nghiệp lá đồng trong lĩnh vực AI và bán dẫn, thúc đẩy một làn sóng đầu tư mới.
Đứng sau tổ chức nghiên cứu đầu tư này, lại là một nhà sáng lập không xuất thân từ ngành tài chính: James van Geelen, sở hữu bằng cử nhân kép về Sinh học và Tâm lý học từ UCLA, từng làm nhân viên cấp cứu, khởi nghiệp công ty y tế, nửa đường lao vào giới đầu tư, và giờ đây được mệnh danh là "Vị thần nghiên cứu đầu tư". Kỳ này, Odaily Planet Daily sẽ hé lộ câu chuyện xuyên ngành huyền thoại của James.
Nhà sáng lập Citrini: Bậc thầy kể chuyện dưới góc nhìn "tư duy bậc hai"
Nhắc đến Citrini, những người trong giới tiền mã hóa có lẽ lần đầu chú ý đến tài khoản nghiên cứu này từ bài đăng vào trước thời điểm lên sàn của Cerebras (CBRS) hồi tháng 5 năm nay, khi anh ta đề cập đến việc "các nhà quản lý quỹ đang thực hiện phát hiện giá trước trên Trade.xyz (trong hệ sinh thái Hyperliquid)". Bài đăng sau đó đã được Shokun, nhà sáng lập Trade.xyz, xác nhận lại.
Citrini: "Người cảnh báo" của giới tài chính truyền thống về Hyperliquid và Trade.xyz
Không ngoa khi nói rằng, với tư cách là một tài khoản nghiên cứu từng đăng tải bài viết hot "Cuộc khủng hoảng trí tuệ toàn cầu 2028", ảnh hưởng lan tỏa của Citrini đến giới tài chính truyền thống là rõ ràng.
Việc anh ta đánh giá cao khả năng định giá trước giờ mở cửa thị trường chứng khoán Mỹ của hệ sinh thái Hyperliquid và Trade.xyz, cũng đã thực sự đưa các nền tảng RWA, nền tảng hợp đồng trước giờ mở cửa và nền tảng giao dịch chứng khoán Mỹ trên chuỗi vào tầm mắt của nhiều người hơn, phần nào thúc đẩy "cơn sốt tài sản RWA chứng khoán Mỹ" trong năm nay.
Ở một góc độ nào đó, Citrini xứng đáng là một phong vũ biểu phát đi "tín hiệu cảnh giác" đến giới tài chính truyền thống - anh ta đang dùng thông tin chính xác để cảnh báo thị trường tài chính truyền thống rằng những người chơi tiền mã hóa trước đây không mấy ai để ý, nay đang như những kẻ man rợ nhắm vào "chiếc bánh ngọt" là thị trường tài chính truyền thống.
Và đằng sau Citrini, là một nhà sáng lập tin vào "tư duy bậc hai", "chủ nghĩa dài hạn" - James van Geelen.
Những mác đa dạng: Cử nhân kép sinh-tâm lý, nhân viên cấp cứu y tế, "người cảnh báo nỗi sợ AI"
James van Geelen (sau đây gọi là Geelen), 33 tuổi năm nay, có lẽ không ngờ rằng một "bài đăng thảo luận về AI" lại có thể khiến thị trường chứng khoán Mỹ bốc hơi nhanh chóng hàng nghìn tỷ USD vốn hóa; còn trước đó nữa, lý lịch nghề nghiệp của anh thậm chí chẳng liên quan gì đến AI.
Thông tin công khai cho thấy, Geelen tốt nghiệp Đại học danh tiếng Mỹ UCLA, trong thời gian học đã lấy được bằng cử nhân kép về Sinh học và Tâm lý học; anh còn từng làm kỹ thuật viên cấp cứu y tế và nhân viên y tế tại khu vực trung tâm Los Angeles. Xuất thân trường danh tiếng, làm nghề cấp cứu y tế, những trải nghiệm như vậy đã tạo nên tính cách theo đuổi hiệu quả, giỏi lập kế hoạch của anh. Đúng như câu nói của chính anh - "Nếu không có kế hoạch, bạn sẽ sống rất tệ". Ngoài ra, anh còn tự cho mình là "nhạc sĩ thiên tài", dù không có tác phẩm nào đáng kể.
Theo kế hoạch ban đầu của Geelen, lẽ ra anh nên trở thành một bác sĩ cứu người, nhưng do một sự tình cờ, anh lại bước vào con đường khởi nghiệp: đầu tiên thành lập một công ty chăm sóc sức khỏe, rồi bán nó cho một quỹ đầu tư tư nhân, nhờ đó thoát khỏi vòng luẩn quẩn "trường danh tiếng - đi làm thuê - quản lý chuyên nghiệp"; sau đó thành lập Citrini hiện nay.
Năm 2018, sau khi có được một khoản vốn khởi nghiệp nhất định, Geelen bắt đầu sự nghiệp đầu tư cá nhân dưới tên Citrinitas Capital, từng nắm bắt được các cơ hội sớm như AI (ví dụ NVIDIA) và thuốc giảm cân loại GLP-1 (ví dụ Ozempic/Wegovy).
Năm 2023, Geelen chính thức thành lập Citrini Research, với mục tiêu "phân tích đầu tư bằng tư duy đa chiều, xuyên tài sản", cung cấp các báo cáo chuyên sâu về đầu tư cổ phiếu theo chủ đề và giao dịch vĩ mô toàn cầu. Sau đó nhanh chóng trở thành nhà sáng tạo hàng đầu trong lĩnh vực tài chính trên nền tảng Substack. (Odaily Planet Daily lưu ý: Có hai chế độ đăng ký là cá nhân và tổ chức)
Ngày 31 tháng 5 năm 2023, danh mục đầu tư mẫu Citrindex được xây dựng dựa trên nghiên cứu đầu tư cá nhân chính thức được thành lập, với phí đăng ký hàng năm là 1250 USD. Theo thống kê, danh mục đầu tư này có tổng lợi nhuận tích lũy vượt 200%, nhiều lần có mức tăng trưởng hàng tháng vượt S&P 500.
Tháng 3 năm 2024, anh dự đoán mạnh mẽ rằng Trump sẽ thắng cử; tháng 7 năm 2025, trước làn sóng từ chức của cựu Chủ tịch Fed Powell, anh khuyến nghị công khai hơn 50.000 người đăng ký "mua trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm và bán khống trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm" để phòng ngừa rủi ro chính sách.
Tháng 12 năm 2025, theo thông tin từ PitchBook, Citrini đã hoàn thành vòng gọi vốn hạt giống khoảng 5,05 triệu USD, chỉ có khoảng 10 nhân viên, công ty vẫn là công ty nắm giữ tư nhân.
Sau đó, thời gian đến tháng 2 năm nay, anh cùng Alap Shah, người xuất thân từ giới tài chính truyền thống, cùng viết bài báo "Cuộc khủng hoảng trí tuệ toàn cầu 2028" làm chấn động thị trường chứng khoán Mỹ. Dù anh nhiều lần nhấn mạnh báo cáo này chỉ là "thử nghiệm tư duy", giả định tình huống chứ không phải phân tích dự đoán, nhưng những hiện tượng được đề cập như "thất nghiệp hàng loạt nhân viên văn phòng, chi tiêu tiêu dùng giảm, kinh tế co lại (Ghost GDP)" vẫn gây ra lo ngại hoảng loạn trên thị trường vốn, dẫn đến cổ phiếu phân phối, thanh toán và phần mềm giảm mạnh. Trong đó, cổ phiếu IBM đã ghi nhận mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ năm 2025 vào ngày 23 tháng 2; American Express, Blackstone Group đều giảm hơn 8%, toàn bộ phân khúc cổ phiếu phần mềm giảm gần 5%, cổ phiếu của DoorDash, Uber, Mastercard, Visa, Capital One và Apollo Global Management Inc. từng giảm 3%, nhiều phân khúc cổ phiếu Mỹ bị cuốn vào làn sóng bán tháo, Chỉ số Dow từng giảm hơn 800 điểm. Alap Shah sau đó còn công khai cho biết lập trường đầu tư của họ là "hô hào bán nhưng mua vào", tức bán khống các doanh nghiệp họ cho là sẽ bị AI lật đổ, đồng thời nắm giữ cổ phiếu công nghệ bán dẫn hưởng lợi từ AI.
Không ngoa khi nói rằng, báo cáo của Citrini đã khiến thị trường chứng khoán Mỹ một thời gian "máu chảy thành sông", hàng nghìn tỷ USD vốn hóa bốc hơi chỉ sau một đêm, thu hút sự theo dõi báo cáo của các phương tiện truyền thông nước ngoài như Bloomberg, Wall Street Journal.
Ngày 6 tháng 4 năm nay, "Nhà phân tích số 3" (biệt danh Analyst#3) của đội ngũ Citrini đã trực tiếp đến eo biển Hormuz, cửa ải then chốt trong xung đột Mỹ-Iran, để nghiên cứu thực địa, tiết lộ nhiều quan sát thực tế ít người biết đến, hé lộ thực tế về mô hình hoạt động cụ thể của việc Iran thiết lập "trạm thu phí" tại eo biển, và đưa ra một loạt kết luận ngược lại với nhận thức thông thường, như: Cho dù tình hình phát triển thế nào, lưu lượng vận chuyển qua eo biển sẽ dần tăng lên; Iran không mong muốn đóng cửa eo biển Hormuz. Một là lưu lượng vận chuyển qua eo biển sẽ tiếp tục tăng. Hai là "trạm thu phí" kiểu ngoại giao, điều đáng ngạc nhiên là trật tự thông qua eo biển thực ra rất quy củ. Ba là tính mâu thuẫn của sự leo thang, ngay cả khi hành động mặt đất triển khai, lưu lượng vận chuyển qua eo biển vẫn có thể tiếp tục tăng. Bốn là tái cơ cấu cục diện, chứ không phải đấu phân thắng bại. Xung đột này không đơn giản là "đối đầu hai bên", mà là sự tranh chấp của nhiều phe. Những tranh chấp địa lý trong cuộc đại tranh chấp giữa các cường quốc, cũng là chủ đề nghiên cứu quan trọng nằm trong "tầm bắn" của Citrini.
Và khi được hỏi tại sao đặt tên công ty là "citrinitas", Geelen trả lời: "Tên này lấy cảm hứng từ cuốn 'The Alchemy of Finance' của cá mập tài chính Soros. Đây thực ra là một giai đoạn trong thuật giả kim, nhưng điều mà hầu hết mọi người không biết là, trong giai đoạn chuyển tiếp này, chì bắt đầu chuyển hóa thành vàng, nhưng chưa hoàn toàn biến thành vàng." Đây cũng là lúc anh ấy thích nhất "có thể hành động" - nhìn thấy sự ra đời của "vàng" trước khi những người khác chú ý đến sự thay đổi của chì.
Phong cách đầu tư: Tư duy bậc hai, dẫn dắt bằng câu chuyện, tình huống ngược dòng
Về phong cách đầu tư của Citrini, nhờ vào trải nghiệm xuyên ngành và những mác đa dạng, họ cực kỳ tôn sùng "tư duy bậc hai".
Đúng như chính Geelen đã nói: "Hầu hết các nhà đầu tư chỉ tập trung vào quả bóng, nhưng tôi chủ yếu nhìn vào nơi quả bóng sẽ nảy tiếp theo."
Từ nội dung trước đây của Citrini và thông tin công khai, tổ chức nghiên cứu này tập trung vào các "siêu xu hướng" dài hạn, như AI, robot, nhu cầu năng lượng, chính sách tài khóa, địa chính trị, chiến tranh hiện đại, v.v. Ngoài ra, tổ chức này cố gắng cung cấp "gói tham khảo đầu tư" có thể thực thi và ý tưởng giao dịch vĩ mô chiến thuật, nhận định thiên về thay đổi cấu trúc dài hạn hơn là giao dịch ngắn hạn. Trong phần giới thiệu trên trang chủ Substack, chúng ta có thể thấy sự coi trọng thực tiễn của họ, trong đó đề cập: "Bạn (độc giả) sẽ không cần phải hỏi 'giao dịch là gì' nữa."
Ngoài ra, Citrini thường dùng "giả định tình huống" để giúp độc giả hiểu hiệu ứng bậc hai/bậc ba. Geelen từng đề cập: "Đừng lúc nào cũng nghĩ về điều mình cho là sẽ xảy ra. Mà nên nghĩ về những điều chắc chắn sẽ xảy ra. Phản ứng của thị trường sẽ thay đổi tình trạng thực tế như thế nào? Sẽ có những ảnh hưởng thứ cấp nào? Những trở ngại nào khiến một xu hướng nào đó tiếp tục? Và tiền sẽ chảy về đâu để vượt qua những trở ngại này?" Trước đó, anh từng mạnh dạn mua quyền chọn mua lãi suất qua đêm khi ngân hàng Silicon Valley phá sản vào tháng 3 năm 2023, dễ dàng thu về lợi nhuận gần 50 lần; tháng 12 năm ngoái, trước khi Mỹ phát động hành động quân sự tại Venezuela, anh đã chia sẻ quan điểm về cơ hội đầu tư vào trái phiếu chính phủ Venezuela.
Từ đầu năm đến nay, Citrini liên tục thu nạp nhiều nhà phân tích độc lập, bao gồm nhà phân tích vĩ mô Nick Reece, nhà phân tích ngành công nghiệp bán dẫn Hàn Quốc @jukan05 và nhà phân tích ngành công nghiệp chip AI @zephyr_z9, v.v., phần nào bù đắp được những thiếu sót về chi tiết ngành, quy trình công nghệ và xu hướng thay đổi của ngành.Hiện tại, tổ chức nghiên cứu này vẫn duy trì mô hình sản xuất do nhà sáng lập dẫn dắt + hợp tác với đội ngũ tinh anh ẩn danh.
