Biên tập: Jon Reiter
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Tháng 8 năm 2023, chúng tôi từng đăng một bài viết chỉ ra rằng, về bản chất, Base chỉ là công cụ của Coinbase, dùng để cung cấp dịch vụ chuyển tiền ủy thác tập trung không cần thực hiện việc xác minh danh tính khách hàng và tuân thủ chống rửa tiền (KYC/AML). Nền tảng này còn cố tình sử dụng những thuật ngữ kỹ thuật phức tạp và những khẩu hiệu tầm xa rỗng tuếch để che giấu bản chất thật sự của mô hình kinh doanh này. Gần đây, Jesse Pollak (Đồng sáng lập Base) đã xác nhận với bên ngoài rằng ứng dụng Base đã được tái phân về cho công ty mẹ Coinbase quản lý thống nhất, và Jordan Fish (biệt danh Cobie) mà giới trong ngành quen thuộc sẽ độc lập phụ trách dòng sản phẩm này. Trong tương lai, sản phẩm này thậm chí có thể mở rộng ra ngoài hệ sinh thái Base. Thực tế này càng khiến quan điểm của chúng tôi năm đó trở nên khó bác bỏ hơn.
Coinbase nắm trong tay nhiều giấy phép tài chính toàn cầu, cách vận hành như vậy dù trong quá khứ hay hiện tại đều tồn tại vấn đề tuân thủ nghiêm trọng. Ngay từ tháng 2 năm 2023, Coinbase đã chủ động thừa nhận rằng Base khi mới ra mắt hoàn toàn không có tính phi tập trung, và năm đó đã công bố một lộ trình phát triển phi tập trung ra bên ngoài. Chúng tôi sẽ phân tích chi tiết hơn dưới đây, nhưng trước hết hãy nói kết luận: lộ trình này đã bị đình chỉ ngay cả trước khi đạt được tiến triển thực chất nào. Nền tảng giám sát mạng lớp 2 (L2) uy tín trong ngành L2Beat hiện đánh giá Base ở giai đoạn 0 (xếp hạng này sẽ được điều chỉnh từ giai đoạn 1 xuống giai đoạn 0 vào tháng 8 năm 2026), toàn bộ mạng lưới được nền tảng quản lý và đảm bảo từ đầu đến cuối. Giải thích đơn giản thuật ngữ ngành: tổ chức giám sát mạng lớp 2 được công nhận cao này đã phán quyết Base không có bất kỳ đặc tính phi tập trung nào.
Sau khi bài viết tháng 8 năm 2023 của chúng tôi được đăng, Coinbase ngay lập tức công bố cam kết phi tập trung hóa cho hệ sinh thái Superchain, trong bài viết thẳng thắn thừa nhận Base được vận hành toàn quyền bởi Coinbase, và tuyên bố sẽ hợp tác với Optimism cũng như toàn bộ hệ sinh thái Superchain để từng bước giải quyết vấn đề tập trung hóa. Nhưng giống như lộ trình trước đó, cam kết này cũng chưa đạt được tiến triển thực chất nào thì đã bị đình chỉ.
Năm 2024, Vitalik đã công khai lên tiếng, kêu gọi ngành không nên tập trung quảng bá các sản phẩm lớp 2 giai đoạn 0 nữa, mà toàn lực thúc đẩy các dự án tiến tới tiêu chuẩn phi tập trung hóa giai đoạn 2. Tháng 2 năm 2026, Vitalik thậm chí đã trực tiếp phủ nhận tư duy cốt lõi rằng "mở rộng quy mô lớp 2 là giải pháp tối ưu để mở rộng Ethereum", lý do là "tiến độ của ngành hướng tới tiêu chuẩn giai đoạn 2 chậm hơn và khó khăn hơn nhiều so với dự kiến ban đầu".
Ở đây cần phải nói một cách khách quan: dù là năm 2023 hay 2024, toàn ngành không có dự án nào đưa ra một giải pháp công nghệ hoàn chỉnh, trưởng thành, cân bằng được cả yếu tố an toàn và khả năng mở rộng cho giai đoạn 2; cho đến nay, những dự án mà Vitalik đề cập vẫn chưa bổ sung được bộ giải pháp hoàn chỉnh này. Đây không phải là việc các đội ngũ không thực hiện được kế hoạch rõ ràng, mà là sau nhiều năm nghiên cứu phát triển, toàn ngành vẫn chưa thể đột phá được giải pháp công nghệ cốt lõi. Lấy một ví dụ: giống như kế hoạch thám hiểm sao Hỏa, bản thiết kế hoàn chỉnh của tên lửa chưa xong thì ngân sách nghiên cứu đã cạn, buộc dự án phải đình chỉ. Ngành từng đặt cược có thể nhanh chóng mở ra con đường công nghệ phi tập trung hóa, giờ thì ván cược đó đã thất bại.
Trên đây là tổng hợp tóm tắt tình hình ngành trong ba năm qua, phần lớn các mạng lớp 2 của Ethereum đều gặp vấn đề tương tự: tiến độ thúc đẩy phi tập trung hóa của tất cả các dự án lớp 2, hoặc là chậm chạp, không liên tục, hoặc là hoàn toàn đình trệ.
Tiếp theo, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết toàn bộ quá trình phát triển của Base, sau đó đối mặt với vấn đề cốt lõi mà ngành thường tránh né: khi một mạng lớp 2 ở mãi giai đoạn 0 được quản lý hoàn toàn bởi nhà vận hành, nó khác gì so với một tổ chức ủy thác vốn hay nhà cung cấp dịch vụ chuyển tiền? Khi nào cơ quan quản lý nên tiến hành điều tra đối với các nền tảng thiếu giấy phép tuân thủ, bỏ qua quy trình xác minh danh tính khách hàng và chống rửa tiền loại này?
Quá trình phát triển của Base
Theo lộ trình ban đầu của Coinbase, cơ chế chứng minh lỗi (fault proof) không cần cấp phép đáng lẽ phải được triển khai vào năm 2023. Ngay cả khi không hiểu kỹ thuật này cũng không sao, điểm mấu chốt là: thành phần cốt lõi này đã không ra mắt đúng hẹn vào năm 2023, mà nó lại là mắt xích cần thiết để loại bỏ cơ chế đảm bảo và kiểm soát bởi nhà vận hành. Việc triển khai trễ đã trực tiếp gieo mầm rủi ro lớn.
Mãi đến tháng 4 năm 2025, Coinbase mới chính thức thông báo hoàn thành cột mốc này. Khi đó, L2Beat đánh giá Base là mạng lớp 2 giai đoạn 1, định nghĩa là "về cơ bản đã phi tập trung hóa, nhưng vẫn giữ lại cơ chế đảm bảo khẩn cấp mà nhà vận hành có thể toàn quyền tiếp quản". Tất nhiên, việc phân chia giai đoạn mang tính chủ quan nhất định, và tiêu chuẩn đánh giá của ngành liên tục được cập nhật; trình độ kỹ thuật đạt được vào tháng 4 năm 2025 đó, nếu áp dụng theo tiêu chuẩn mới hiện nay, sẽ chỉ được xếp vào giai đoạn 0 bị kiểm soát hoàn toàn bởi nhà vận hành. Đáng chú ý là, nhiều sự cố an ninh trong những năm gần đây đã chứng minh rằng các quyền kiểm soát được gọi là "chỉ sử dụng trong trường hợp khẩn cấp" đang được các nền tảng sử dụng ngày càng thường xuyên hơn, và mức độ kiểm soát thực tế vượt xa mức độ mà đội ngũ dự án từng tuyên bố với bên ngoài, tiêu chuẩn phân chia giai đoạn của ngành cũng vì thế mà liên tục được siết chặt.
Đây là hiện tượng hỗn loạn phổ biến trong ngành Web3: không chỉ là màn "trình diễn phi tập trung hóa" hời hợt bề mặt, các bên dự án còn chuyển hướng sử dụng các quyền kiểm soát hậu trường vốn dùng cho "bảo vệ an ninh, đảm bảo tài sản người dùng" sang các mục đích khác, trong trường hợp cực đoan thậm chí có thể trực tiếp chiếm đoạt tài sản người dùng. Không ít giao thức tự xưng là phi tập trung đã phải hứng chịu tổn thất lớn vì đội ngũ cất giấu khóa quản trị viên, và khi khóa này bị rò rỉ, tài sản đã bị đánh cắp.
Trong nhiều năm, chuyên san của chúng tôi luôn kiên trì một tiêu chuẩn đánh giá bảo thủ: tất cả các quyền kiểm soát tập trung đều phải được suy diễn theo tình huống xấu nhất, khi đánh giá mặc định nhà vận hành có ác ý, và nghiêm khắc đánh giá "liệu nền tảng có khả năng cuỗm đi toàn bộ tài sản người dùng hay không". Các sự cố an ninh trong quá khứ cũng liên tục chứng minh tính hợp lý của logic đánh giá này, ngày càng có nhiều người trong ngành bắt đầu đồng tình với quan điểm đó.
Trở lại chủ đề phát triển chính của Base: dù tiến độ chậm và hiệu quả hạn chế, dự án cũng từng đạt được một số ít tiến triển trong lộ trình. Nhưng vào tháng 2 năm 2026, Coinbase tuyên bố từ bỏ hoàn toàn phương án cũ dựa trên Optimism để thúc đẩy phi tập trung hóa, chuyển sang xây dựng một chồng công nghệ (tech stack) hoàn toàn do Base tự kiểm soát. Trước khi điều chỉnh, một phần quyền quản trị viên của Base được nắm giữ chung bởi Coinbase và Optimism; sau khi điều chỉnh, tất cả quyền kiểm soát được tập trung vào hai ví đa chữ ký (multisig): ví đa chữ ký của ủy ban an ninh tập trung và ví đa chữ ký của bộ điều phối tập trung. Coinbase với vốn dồi dào và ảnh hưởng lớn trong ngành, vốn đã có thể tác động đáng kể đến Optimism, giờ đây càng có thể hoàn toàn chi phối các cá nhân và tổ chức hợp tác nhỏ phía sau hai ví đa chữ ký này.
Đến đây, Coinbase không chỉ tụt hậu đáng kể so với kế hoạch đã định năm 2023, mà còn trực tiếp vứt bỏ toàn bộ lộ trình, và không đưa ra bất kỳ phương án phát triển thay thế nào có tính khả thi. Quan trọng hơn, phần quyền kiểm soát nhỏ vốn tạm thời phân chia cho Optimism, giờ đã được thu hồi toàn bộ về tay Coinbase. Các tổ chức liên doanh vốn có thể cùng ủy thác tài sản, cơ cấu hợp tác giữa Coinbase và Optimism cũng từng tạm thời đạt được điều này, ít nhất cũng được coi là một bước tiến nhỏ bé hướng tới lộ trình năm 2023. Nhưng khi lộ trình bị từ bỏ hoàn toàn, Base không còn có bất kỳ căn cứ thực chất nào để thúc đẩy phi tập trung hóa. Các loại tuyên truyền tiếp thị không đồng nghĩa với tiến triển triển khai, chỉ có chiêu trò rỗng tuếch thì không thể coi là xây dựng thực tế.
Tháng 6 năm 2026, Base liên tiếp gặp hai sự cố gián đoạn mạng, trong quá trình khắc phục, Coinbase đã trực tiếp sửa đổi mã nguồn cơ bản, khôi phục toàn bộ dữ liệu blockchain, và buộc tất cả các nút trên mạng phải đồng bộ cập nhật bản vá sửa lỗi để có thể hoạt động trở lại. Sau ba năm rưỡi ra mắt, Base vẫn dậm chân tại giai đoạn 0 hoàn toàn tập trung hóa, bên vận hành nền tảng có thể sử dụng quyền kiểm soát bất cứ lúc nào để xử lý trực tiếp tài sản người dùng, sự thật đã rõ như ban ngày.
Một cơ sở dữ liệu phân tán tập trung hóa
Các thao tác khắc phục hai lần sập mạng đã phơi bày hoàn toàn bản chất của Base: nó chỉ là một cơ sở dữ liệu phân tán tập trung hóa thông thường. Trên thị trường có vô số giải pháp thương mại trưởng thành: Oracle, SAP, IBM đều có cơ sở dữ liệu thương mại ổn định cao; MySQL có thể được triển khai miễn phí; các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn cũng cung cấp dịch vụ cơ sở dữ liệu phân tán trên đám mây. Chỉ cần khối lượng giao dịch nghiệp vụ phù hợp với giới hạn tải của phần cứng, cơ sở dữ liệu phân tán đã là công nghệ trưởng thành và triển khai ổn định, đáng tin cậy, chỉ khi chịu tải lưu lượng siêu lớn mới gặp phải nút thắt hiệu suất.
Khối lượng giao dịch của Base chỉ vài trăm giao dịch mỗi giây, mức hiệu suất này chỉ tương đương với các hệ thống truyền thống của những năm 80, 90 thế kỷ trước. Nếu xem lại các báo cáo ngành trong thời kỳ bong bóng dot-com từ 20 đến 30 năm trước, có thể thấy nhiều doanh nghiệp truyền thống thời đó đã xử lý quy mô giao dịch cao hơn Base nhiều lần. Mức hiệu suất này còn xuất hiện trước cả khi Bitcoin ra đời, thậm chí trước khi điện thoại thông minh phổ biến; ngân hàng trực tuyến thời đầu chỉ có thể thao tác trên trình duyệt web máy tính, người dùng còn phải tự kiểm tra biểu tượng mã hóa HTTPS rồi mới nhập mật khẩu, đó là trình độ kỹ thuật rất cũ kỹ.
Mọi người có thể tham khảo các bài báo năm 2001 về sự cố hệ thống của nền tảng eBay vào cuối những năm 90. Chúng tôi không xem nhẹ khó khăn trong vận hành hệ thống, từng trải qua các hạn chế kỹ thuật những năm 90: thời đó chỉ có thể đọc ảnh từ máy ảnh số qua cổng nối tiếp; khi làm công việc xử lý hình ảnh y tế, một chiếc máy tính có giá trị tương đương một chiếc xe hơi cao cấp cũng không thể tải một lần vài chục bức ảnh đen trắng 16 triệu pixel; trong khi đó, chiếc điện thoại Samsung rẻ nhất hiện nay cũng có thể dễ dàng lưu trữ và mở ra mượt mà số lượng ảnh gấp nhiều lần như vậy.
Nhưng điều đó không có nghĩa Base đang đột phá các vấn đề kỹ thuật cũ kỹ. Nếu muốn đạt được hiệu suất của máy chủ truyền thống những năm 90 trong một mạng lưới phi tập trung, phân bố toàn cầu không cần cấp phép, độ khó kỹ thuật có lẽ cực cao, hoặc cũng có thể không khó - nhưng Base hoàn toàn không nỗ lực theo hướng đó. Base hiện nay chỉ là một cơ sở dữ liệu phân tán kém hiệu quả, kém ổn định, trải nghiệm tệ hại, trong khi công nghệ cơ sở dữ liệu cùng loại đã hoàn toàn trưởng thành từ nhiều thập kỷ trước. Coinbase đặt kỳ vọng lớn lao vào Base, năm 2023, 2024 ngành vẫn có thể bao dung, thảo luận xem có nên nới lỏng tiêu chuẩn quản lý vì đổi mới hay không; nhưng đến năm 2025, lập luận này đã khiến người ta chán ngấy.
Base ra mắt ba năm rưỡi, bên dưới tích hợp blockchain, nhưng blockchain này không được dùng để xây dựng bất kỳ logic sản phẩm mới mẻ, độc đáo nào, toàn bộ hệ thống từ đầu đến cuối vẫn được vận hành tập trung bởi Coinbase. Blockchain ngược lại còn làm tăng thêm độ khó vận hành một cách vô lý, tương đương với việc chủ động chọn "chế độ khó" để vận hành một công nghệ cơ sở dữ liệu vốn đã trưởng thành, nhưng lại luôn không thể nhờ đó mà thực hiện được phi tập trung hóa. Không thể vì doanh nghiệp cố ý chọn giải pháp kỹ thuật phức tạp, phiền phức hơn mà yêu cầu cơ quan quản lý đối xử đặc biệt.
Tại sao chúng tôi luôn nhấn mạnh chủ thể là Coinbase, không phải Base
Trong bài viết, chúng tôi thường xuyên chỉ ra chủ thể kiểm soát là Coinbase chứ không phải Base, cách diễn đạt này có cơ sở thực tế đầy đủ. Mọi người có thể tham khảo blog thông báo chính thức của Coinbase, phần tuyển dụng cuối bài có đoạn viết:
Xây dựng thế hệ Internet tiếp theo là sự nghiệp chung của tất cả mọi người. Nếu bạn có chí hướng mở rộng quy mô, bảo vệ an ninh hoặc thúc đẩy Base phi tập trung hóa, chào đón bạn ứng tuyển vị trí của chúng tôi, nhấp vào đây để xem yêu cầu tuyển dụng.
Sau khi nhấp vào liên kết tuyển dụng, sẽ chuyển đến nền tảng tuyển dụng Greenhouse, tất cả vị trí đều ghi rõ nhân viên được tuyển thuộc về Coinbase, là nhân viên chính thức hoặc nhà thầu phụ. Trong phần bình luận thông báo, nhân viên chính thức của Coinbase cũng thống nhất dùng "chúng tôi" để chỉ đội ngũ Base. Toàn văn thỏa thuận người dùng, chính sách bảo mật trên trang web chính thức của Base cũng xuất hiện khắp nơi biểu tượng chủ thể Coinbase.
Logic tuyên truyền đối ngoại của Coinbase là: Coinbase chỉ đóng vai trò ươm tạo, sau khi dự án thực hiện phi tập trung hóa, Coinbase không cần chịu trách nhiệm pháp lý liên quan. Nhưng thực tế rõ ràng cho thấy, toàn bộ hệ thống được vận hành bởi nhân viên toàn thời gian của Coinbase; và mạng lớp 2 giai đoạn 0 về cơ bản không tồn tại tính phi tập trung, do đó bản chất của Base chính là hoạt động kinh doanh thuộc Coinbase. Đây cũng là lý do cốt lõi để bài viết này xuyên suốt trực tiếp chỉ đích danh Coinbase.
Triển vọng ngành và tranh cãi ở góc độ pháp lý
Ngành Web3 thường bị chất vấn một vấn đề cốt lõi: nhiều dự án hoàn toàn không cần blockchain, nhưng lại cố tình chất đống công nghệ chuỗi khối. Giải thích ban đầu của Base là: blockchain là công nghệ duy nhất có tiềm năng giải quyết hiệu quả vấn đề mở rộng quy mô, quan điểm này đến nay vẫn gây tranh cãi. Nhưng sau nhiều năm xây dựng mà không có tiến triển thực chất nào, ba câu hỏi sắc bén không thể không đưa ra bàn:
- Liệu lộ trình phi tập trung hóa mà Coinbase công bố năm đó, ngay từ đầu đã không có phương án thực thi hoàn chỉnh và khả thi?
- Xét tình trạng đình trệ của Base và toàn bộ các mạng lớp 2 trong ngành hiện nay, liệu việc thực hiện phi tập trung hóa hoàn chỉnh trong ngắn hạn có khả thi hay không?
- Cơ quan quản lý nên dành bao nhiêu thời gian bao dung cho đổi mới, và khi nào thì bắt đầu điều tra tuân thủ?
Coinbase nắm giữ giấy phép tài chính nhiều quốc gia, theo luật không được phép vận hành một nền tảng chuyển tiền không cần xác minh danh tính khách hàng và không chịu sự giám sát ủy thác, đây vừa là nghĩa vụ cứng đi kèm với các loại giấy phép, vừa là luật pháp quy định áp dụng thống nhất cho tất cả các chủ thể thị trường. Thời kỳ đầu ra mắt dự án mới, sự bao dung hợp lý của cơ quan quản lý là có cơ sở, bản thân phát triển phần mềm tồn tại lỗ hổng, an toàn tài sản người dùng cần thời gian hoàn thiện, giới trong ngành có thể thông cảm điều này. Nhưng không có quan điểm hợp lý nào cho rằng, sau 40 tháng dài hoàn toàn không có tiến triển phi tập trung hóa, vẫn có thể vô hạn hưởng chính sách quản lý nới lỏng.
Coinbase với tư cách là công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ, có nghĩa vụ công bố thông tin công khai chân thực, chính xác, đặc biệt là những nội dung liên quan đến quy hoạch nghiệp vụ, triển vọng phát triển, quyền lợi cổ đông của công ty. Nếu Coinbase từ đầu đến cuối không có phương án triển khai phi tập trung hóa thành hình, đối ngoại chỉ đưa ra "ý tưởng khái niệm" mơ hồ để tuyên truyền rầm rộ, sẽ nảy sinh vấn đề trung thực nghiêm trọng: liệu công ty có cố ý che giấu điểm yếu kỹ thuật của mình, tuyên truyền sai sự thật với thị trường rằng mình có năng lực triển khai phi tập trung hóa?
Công việc phát triển kéo dài nhiều năm không có tiến triển, không bằng gọi là xây dựng ngành, mà là cố ý tiêu hao thời kỳ bao dung của cơ quan quản lý. Từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 8 năm 2026, xếp hạng phi tập trung hóa của Base luôn dậm chân tại giai đoạn 0, không có bất kỳ đột phá tích cực nào. Đội ngũ phát triển thực sự đã hoàn thành các công việc cơ bản như viết mã, ra mắt, nền tảng cũng luân chuyển lượng lớn tài sản người dùng, về mặt vật lý đã hoàn thành "công việc"; nhưng cái gọi là sản phẩm đầu ra, chỉ có tuyên truyền tiếp thị không ngừng của đội ngũ, trên mục tiêu cốt lõi phi tập trung hóa này, không tạo ra bất kỳ kết quả thực chất nào.
Ngay cả khi Base bổ sung thêm nhiều tính năng, cơ chế cơ bản phức tạp hơn, cũng không quan trọng. Tiêu chuẩn đánh giá chưa bao giờ là việc kỹ sư có cảm thấy nghiên cứu thú vị hay không, có hoàn thành công việc phát triển cơ bản hay không, tiêu chuẩn cốt lõi là: hệ thống này có thể cung cấp dịch vụ hợp pháp, có giá trị thực tế hay không, và có phù hợp với quy hoạch dự án mà Coinbase công bố công khai với bên ngoài hay không.
Xét tình trạng hiện nay, một loạt thao tác của Coinbase, bản chất là cố gắng biến "chúng tôi suốt từ trước đến nay không nắm được con đường thực hiện phi tập trung hóa tuân thủ" thành "chúng tôi đang đột phá vấn đề lớn của ngành, đáng được miễn trừ vĩnh viễn sự ràng buộc quản lý". Lập luận này từ vài năm trước đã bị chất vấn dồn dập, giờ đây càng lộ rõ kẽ hở.
Đổi mới doanh nghiệp đáng được hưởng không gian thử sai hợp lý, chúng tôi không yêu cầu tất cả quy hoạch dự án của công ty niêm yết phải hoàn hảo không tì vết, triển khai đúng từng li từng tí. Nhưng kế hoạch liên tục thất bại trong nhiều năm, và mô hình vận hành nghi ngờ kinh doanh dịch vụ ủy thác vốn, chuyển tiền không giấy phép, chắc chắn phải chịu hậu quả pháp lý tương ứng. Nếu không, các quy tắc quản lý tài chính sẽ mất hết sức ràng buộc.
