Tác giả:Jonah
Biên dịch:Luffy, Foresight News
Nhà phát triển có nên xây dựng trên blockchain công cộng của Robinhood hay blockchain Tempo thuộc sở hữu của Stripe không? Hai dự án này có một điểm chung cốt lõi: bên vận hành đồng thời kiểm soát nền tảng blockchain cơ bản, và cũng nắm giữ ứng dụng có lưu lượng truy cập lớn nhất trên chuỗi.
Từ các ví dụ trong quá khứ như Amazon, Microsoft cho đến Base của Coinbase, mô hình "nền tảng + ứng dụng hàng đầu tự sở hữu" này sẽ thúc đẩy xung đột lợi ích và mang lại tác động tiêu cực cho các nhà phát triển tham gia: các nhà phát triển chấp nhận rủi ro kiểm soát nền tảng để đổi lấy lợi ích từ lưu lượng, nhưng lại phải đối mặt với định hướng lợi ích không ổn định của nền tảng. Bài viết này sẽ phân tích các mâu thuẫn lợi ích, tác động thực tế đối với nhà phát triển và các giải pháp phòng ngừa rủi ro tương ứng.
Lời hứa hấp dẫn: Hỗ trợ phân phối lưu lượng
Mục đích ban đầu của nhà phát triển khi chọn blockchain thuộc doanh nghiệp là gì? Một số blockchain sẽ trực tiếp cung cấp trợ cấp tham gia cao; thường thì, điểm bán hàng cốt lõi của blockchain là hỗ trợ lưu lượng. Lấy Coinbase Base làm ví dụ, logic quảng bá cốt lõi của nó ra bên ngoài là: tham gia vào hệ sinh thái Base, nền tảng sẽ tiếp cận và phơi bày dự án của nhà phát triển cho người dùng thông qua Coinbase Wallet hoặc Coinbase App. Blockchain Robinhood và Tempo của Stripe cũng áp dụng logic này.
Về lý thuyết, đây là một tình thế đôi bên cùng có lợi: việc thu hút người dùng từ con số 0 là cực kỳ khó khăn, nhà phát triển có thể dựa vào lưu lượng hiện có của nền tảng để khởi động nhanh chóng; trong khi blockchain có thể thu phí giao dịch từ các giao dịch của dự án, và nếu nền tảng dẫn lưu lượng cho dự án, nó còn có thể thu thêm phần chia sẻ từ quảng cáo, tương đương với việc trực tiếp kiếm tiền từ thành quả nghiên cứu và phát triển của nhà phát triển.
Nhưng khi triển khai, nhiều vấn đề nảy sinh liên tiếp, nguyên nhân gốc rễ là nền tảng tự nhiên sẽ ưu tiên hỗ trợ sản phẩm gốc của chính họ, thay vì các nhà phát triển bên thứ ba. Coinbase sẽ nghiêng về nguồn lực cho sàn giao dịch và ví tự có; Robinhood ưu tiên dịch vụ môi giới và ví của riêng họ; Stripe thì tập trung toàn lực thúc đẩy hệ thống thanh toán tự phát triển. Dưới đây là phân tích từng rủi ro trong năm rủi ro lớn.
Rủi ro 1: Nền tảng trực tiếp cạnh tranh với nhà phát triển
Việc các doanh nghiệp vận hành đồng thời nền tảng cơ sở và ứng dụng trên chuỗi, đàn áp các nhà phát triển bên thứ ba đã là một hiện trạng thường thấy được chứng minh bằng nhiều tài liệu lịch sử. *The Wall Street Journal* từng tiết lộ, ban quản lý của Amazon sẽ truy cập dữ liệu hoạt động của người bán bên thứ ba, lọc ra các sản phẩm bán chạy và tung ra các sản phẩm cạnh tranh tự sở hữu. Người bán xác minh nhu cầu thị trường trên nền tảng Amazon, nhưng Amazon lại cạnh tranh trực tiếp bằng lợi thế dữ liệu độc quyền.
Một ví dụ kinh điển khác là Microsoft và trình duyệt Netscape. Netscape hoàn toàn dựa vào hệ điều hành Windows để có được người dùng, Microsoft sau đó đã cài đặt sẵn trình duyệt IE vào hệ điều hành, hoàn toàn đánh bại đối thủ cạnh tranh. Giữa các blockchain doanh nghiệp như Base, Robinhood, Tempo và các dự án bên thứ ba tham gia vào chúng, cũng tồn tại mâu thuẫn lợi ích tương tự.
Rủi ro 2: Ví đi kèm sẽ không ràng buộc với một blockchain duy nhất
Ví không có bất kỳ động lực nào để chỉ chủ yếu quảng bá các dự án trên blockchain của nhà phát triển. Sức cạnh tranh cốt lõi của sản phẩm ví là cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa toàn ngành cho người dùng, nếu chỉ hỗ trợ một blockchain duy nhất, sức cạnh tranh sản phẩm sẽ bị suy yếu đáng kể, người dùng sẽ chuyển sang ví đa chuỗi ngay lập tức. Do đó, Coinbase Wallet buộc phải tương thích với Solana, ví đi kèm của Robinhood và Tempo trong tương lai cũng sẽ phải đối mặt với áp lực tương thích tương tự.
Điều này có nghĩa là ví chắc chắn sẽ hiển thị tài sản và ứng dụng từ các blockchain khác. Thậm chí, chiến lược sản phẩm tối ưu của ví là trực tiếp tích hợp các ứng dụng hàng đầu trong phân khúc — giống như ví Phantom tích hợp hợp đồng vĩnh viễn Hyperliquid, ngay cả khi ứng dụng đó không được triển khai trên blockchain mà ví thuộc về.
Logic này trực tiếp làm tiêu tan lợi thế lưu lượng được blockchain doanh nghiệp quảng bá: để đáp ứng nhu cầu phát triển của chính mình, ví sẽ sàng lọc các ứng dụng chất lượng trên toàn mạng và phơi bày thống nhất, các dự án không thuộc blockchain của chính nó cũng có thể chia sẻ lưu lượng, làm giảm đáng kể giá trị khan hiếm của việc tham gia vào blockchain doanh nghiệp đó.
Rủi ro 3: Đối thủ cạnh tranh của nền tảng sẽ bài xích sản phẩm của nhà phát triển
Những người chơi trong ngành cạnh tranh với doanh nghiệp này hoàn toàn không có động lực thúc đẩy các dự án trong hệ sinh thái của đối thủ. Tại sao phải hỗ trợ hệ sinh thái của đối thủ cạnh tranh? USDC trước đây đã gặp phải tình trạng khó khăn tương tự: do liên kết với Coinbase, nhiều nền tảng bên thứ ba không muốn niêm yết stablecoin này. Tương tự, các dự án chỉ được triển khai trên blockchain Robinhood sẽ không được Coinbase Wallet chủ động tích hợp và quảng bá, và ngược lại.
Rủi ro 4: Nền tảng nắm giữ người dùng, chia sẻ lợi nhuận của nhà phát triển
Ngành công nghiệp mã hóa có một quy luật chung: bên nắm giữ người dùng cuối thường có lợi nhuận cao hơn nhiều so với các giao thức kết nối với nền tảng, liên tục ép lợi nhuận của giao thức cho đến khi lợi nhuận tiệm cận với chi phí biên. Tôi đã trình bày mô hình kinh doanh này trong các bài viết về "Logic Thu Giá Trị" và đại lý AI. Ngay cả khi nhà phát triển tham gia vào blockchain doanh nghiệp và nền tảng thực hiện lời hứa hỗ trợ lưu lượng, việc hoàn toàn phụ thuộc vào kênh phân phối duy nhất của một nền tảng vẫn có rủi ro cực cao — nền tảng nắm quyền kiểm soát người dùng, có khả năng thương lượng cực mạnh, liên tục thu hẹp không gian lợi nhuận của nhà phát triển.
Con đường an toàn hơn là tự xây dựng kênh phân phối, chỉ sử dụng nền tảng bên thứ ba như một công cụ tăng tốc lưu lượng. Hyperliquid và Polymarket là những ví dụ điển hình: họ trực tiếp thiết lập kênh tiếp cận người dùng độc lập, sau đó thông qua mã khuyến khích nhà phát triển, triển khai giao thức của chính họ trên các nền tảng lớn.
Rủi ro 5: Lời hứa hỗ trợ lưu lượng hoàn toàn không được thực hiện
Việc tiếp cận và phơi bày lưu lượng mà nền tảng hứa hẹn có thể hoàn toàn không thể thực hiện. Nhiều nhà phát triển phàn nàn rằng Coinbase Wallet lâu nay ưu tiên chức năng xã hội, hầu như không cung cấp tài nguyên phơi bày cho các dự án trong Base; mặc dù Base chính thức tuyên bố sẽ cải thiện, nhưng điều này đủ để chứng minh: sự điều chỉnh chiến lược cấp cao của doanh nghiệp sẽ trực tiếp quyết định chất lượng của chính sách hỗ trợ lưu lượng.
Nhà phát triển nên ứng phó thế nào?
So sánh một chút, lợi thế của các blockchain trung lập thuần túy trở nên nổi bật. Ethereum, Solana vốn dĩ không tồn tại loại rủi ro nền tảng này, thuộc về lớp cơ sở hoàn toàn trung lập: bất kỳ nhà phát triển nào triển khai trên Ethereum đều không phải lo lắng rằng Ethereum chính thức sẽ ra mắt ứng dụng tương tự để cạnh tranh với mình. Tính trung lập này là một lợi thế cốt lõi bị đánh giá thấp trong thời gian dài.
Vậy, nhà phát triển có nên tham gia vào blockchain doanh nghiệp không?
Có một số cách có thể giảm thiểu rủi ro do xung đột lợi ích mang lại:
- Nền tảng cung cấp trợ cấp tham gia cao (mô hình này thường thấy ở các quỹ blockchain, ít được áp dụng hơn ở blockchain doanh nghiệp), nhà phát triển tự cân nhắc liệu lợi ích từ trợ cấp có thể bù đắp rủi ro tiềm ẩn hay không;
- Nền tảng đưa ra cam kết bằng văn bản chặt chẽ, đảm bảo sẽ không tham gia cạnh tranh, thực hiện hỗ trợ lưu lượng (nhưng lịch sử thương mại chứng minh rằng các thỏa thuận loại này có sức ràng buộc rất yếu, dễ mất hiệu lực);
- Tự chủ phân tán rủi ro: triển khai đa chuỗi + tự xây dựng kênh lưu lượng. Vừa có quyền lựa chọn đa hệ sinh thái, vừa có thể bảo vệ không gian lợi nhuận của chính mình.
Nhìn từ góc độ này, blockchain doanh nghiệp phù hợp cho giai đoạn đầu khởi động dự án, tận dụng lưu lượng nền tảng để hoàn thành khởi động ban đầu, nhưng mục tiêu cốt lõi là tích lũy người dùng thuộc về chính mình, chứ không phải phụ thuộc lâu dài vào nền tảng.
Hiện tại, mô hình kinh doanh của blockchain doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu, trong tương lai nền tảng có thể sẽ đưa ra các giải pháp để giảm bớt mâu thuẫn hiện có, đồng thời cũng sẽ nảy sinh những rủi ro mới.
