Tác giả | Golem (@web3_golem)
Nếu bạn được trả 4000 tệ, bạn có sẵn sàng liếm sàn nhà vệ sinh không?
Thoạt nghe, hầu hết mọi người sẽ cảm thấy bị xúc phạm ngay lập tức, như thể nhân phẩm bị chà đạp. Nhưng khi bình tĩnh lại, lòng ta khó tránh khỏi dao động – “chỉ một lần này thôi, đánh đổi một chút thể diện, dường như cũng đáng.”
Đây không phải là tình tiết của một bộ phim thí nghiệm nhân tính, cũng không phải là câu hỏi tra tấn đạo đức hư cấu, mà là một tin treo thưởng thực sự xuất hiện trên nền tảng nhiệm vụ Pumpfun Go. Nếu bạn vừa thực sự cân nhắc nghiêm túc về 3000 tệ, thì tôi phải nói với bạn rằng, đã có người nhanh hơn bạn lao xuống sàn, và phần thưởng thực tế không phải là 4000 tệ, mà là khoảng 40 tệ (5.63 USD).
Một thanh niên da đen đã gửi video hoàn thành nhiệm vụ liếm sàn nhà vệ sinh trạm xăng
Liếm nhà vệ sinh chỉ là một nhiệm vụ treo thưởng bình thường trên Pumpfun Go mà thôi, còn có những nhiệm vụ kích thích hơn: ăn côn trùng sống, nghỉ việc trước mặt sếp, xăm hình lên trán... và nhiệm vụ tối thượng – tự sát (1000 SOL, trị giá khoảng 700.000 USD).
(Tin treo thưởng tự sát)
Ở đây, người giàu dùng tiền mua sự tò mò và sỉ nhục, người nghèo dùng thân thể và nhân phẩm để đổi lấy sự sống, còn những người xem thì thưởng thức tất cả một cách say sưa trước màn hình. Khi “we need money” (“chúng tôi cần tiền”) trở thành tấm thông hành cứng nhất, giới hạn đạo đức của con người còn có thể lùi đến đâu?
Pumpfun Go: Trả tiền để bất kỳ ai làm bất cứ việc gì
Pumpfun Go là sản phẩm mới ra mắt đầu tháng 6 của nền tảng phát hành tiền meme Pump.fun ở nước ngoài, slogan sản phẩm đơn giản và thô bạo: Trả tiền để bất kỳ ai làm bất cứ việc gì.
Trên Pumpfun Go, bất kỳ ai cũng có thể tạo nhiệm vụ treo thưởng ẩn danh, cũng có thể hoàn thành nhiệm vụ ẩn danh và gửi bằng chứng (chủ yếu là video) để tranh phần thưởng, phần thưởng được thanh toán bằng tiền mã hóa. Để ngăn người đăng tải hối hận sau đó, nền tảng quy định khi tạo nhiệm vụ phải ký quỹ toàn bộ phần thưởng vào tài khoản của bên thứ ba. Cuối cùng, ban quản trị sẽ dựa theo tiêu chí đánh giá được người đăng đưa ra trước để duyệt tất cả bằng chứng được gửi và quyết định ai nhận phần thưởng.
Theo số liệu chính thức, chưa đầy một tháng sau khi ra mắt, nền tảng Pumpfun Go đã có tổng cộng 238 nhiệm vụ treo thưởng được phát hành, tổng tiền thưởng đã được người hoàn thành nhiệm vụ nhận lên tới 605.000 USD, tiền thưởng của nhiệm vụ chưa hoàn thành lên tới 225.000 USD, trung bình mỗi nhiệm vụ là 3487 USD.
Nhiệm vụ có tiền thưởng cao nhất hiện có thể hoàn thành (khoảng 56.000 USD) do một nền tảng cá cược trực tuyến đăng, yêu cầu người thử thách leo lên đỉnh Everest và đặt cược trên nền tảng đó; nhiệm vụ có tiền thưởng cao thứ hai (khoảng 28.000 USD) do một dự án Meme đăng, yêu cầu người thử thách mặc trang phục linh vật “memecoin” hoàn thành một cuộc chạy marathon và phá kỷ lục thế giới chạy marathon trong trang phục linh vật là 3 phút 14 giây 46; nhiệm vụ có tiền thưởng cao thứ ba (khoảng 26.000 USD), yêu cầu người thử thách đến tận hiện trường thi đấu của mỗi đội tham dự World Cup, quay video và hô to “$WORLDCUP2026 COIN TO THE MOON”.
Nhiệm vụ có tiền thưởng cao nhất trên Pumpfun
Trên thực tế, hầu hết các nhiệm vụ treo thưởng được đăng trên Pumpfun Go đều liên quan đến quảng bá tiền meme, mục đích ban đầu của Pump.fun khi ra mắt sản phẩm này cũng là để kích thích người chơi xây dựng tiền meme một cách có thù lao, mở khóa nhiều cách chơi hơn.
Ví dụ như cộng đồng NEET với chủ đề “văn hóa bại liệt” treo thưởng 14.000 USD yêu cầu người thử thách tổ chức một cuộc tuần hành NEET ở New York, treo thưởng 3000 USD yêu cầu người thử thách nghỉ việc trước mặt sếp; cộng đồng FITNESS với chủ đề sức khỏe treo thưởng 150 USD yêu cầu người thử thách thực hiện 100 cái chống đẩy trong 60 giây; cộng đồng CHANCE với chủ đề từ thiện treo thưởng 1500 USD yêu cầu người thử thách tổ chức một hoạt động dọn rác, v.v.
Có 5 người thử thách chia đều phần thưởng 1500 USD do cộng đồng CHANCE đăng
Nhưng những điều trên có lẽ là mặt duy nhất còn đầy “ấm áp” của Pumpfun Go, phần lớn nhiệm vụ còn lại thì tràn ngập sự sỉ nhục, thị hiếu xấu và tổn hại.
Vì vậy, ngay khi Pumpfun Go ra mắt, nhiều người đã coi nó như bản sao thực tế của tập đầu tiên mùa 7 “Common People” trong loạt phim “Black Mirror”. Tuy nhiên, một bộ phim khác ra mắt cách đây 10 năm, “Nerve” (tựa Việt: Cược Mạng), đã dự đoán trước cái bẫy lưu lượng, bạo lực mạng và sự điên cuồng tập thể của nhóm ẩn danh tất yếu đi kèm với sự phổ biến của Pumpfun Go.
Trong phim, nữ chính Vee là một nữ sinh trung học tính cách hướng nội, một lần tình cờ, cô tải về một trò chơi livestream đang làm mưa làm gió trên toàn mạng là Nerve, trong trò chơi này, khán giả có thể trả phí để thiết kế thử thách cho người chơi. Ban đầu, thử thách chỉ là những việc vô hại, như hôn người lạ, mặc trang phục kỳ dị ra đường, v.v., nhưng khi số người xem tăng vọt, tiền thưởng ngày càng cao, thử thách cũng ngày càng nguy hiểm và kỳ lạ, như cởi đồ, lái mô tô tốc độ cao bịt mắt, v.v.
Trong phim, nam nữ chính bị yêu cầu cởi đồ trong thang máy
Cốt lõi của việc đầu cơ tiền meme là thu hút sự chú ý, và từ góc độ nhân tính, nội dung kỳ lạ, sỉ nhục, phóng đại và kích thích luôn dễ thu hút ánh nhìn hơn nội dung ấm áp, tích cực, người chơi để tạo chủ đề cho tiền meme, chắc chắn sẽ đăng các nhiệm vụ treo thưởng gây tranh cãi, và Pumpfun Go cũng từ đó đi vào sự hoang đường và hỗn loạn.
Đi vào hoang đường và hỗn loạn: Kiếm 14.000 USD bằng cách xăm hình lên trán
Trong quy tắc nền tảng của Pumpfun Go, cấm rõ ràng việc đăng các nhiệm vụ treo thưởng liên quan đến bạo lực, đe dọa phỉ báng, phân biệt đối xử và nội dung khiêu dâm. Những nội dung gây tổn hại thực chất này rất dễ phân biệt, nhưng những nhiệm vụ treo thưởng mang màu sắc tò mò, sỉ nhục thì không thể cấm. Mức độ chịu đựng về đạo đức và nhân phẩm của con người không có một giới hạn chung, và mối quan hệ giữa người đăng nhiệm vụ và người thử thách ở đây chính là “một người muốn đánh, một người muốn bị đánh”, bởi vì trả thật sự quá nhiều.
Hiện tại, người nhận tiền thưởng cao nhất trên Pumpfun Go là một người dùng có tên “riri_z1”, chỉ hoàn thành một nhiệm vụ đã nhận được khoảng 14.000 USD (khoảng 95.000 tệ) tiền thưởng – nhiệm vụ của anh ta là xăm chữ “bounty.fun” lên trán.
Lý do người đăng nhiệm vụ yêu cầu người thử thách xăm “bounty.fun” lên đầu là vì anh ta đã phát hành một đồng Meme cùng tên, làm vậy trong thời gian ngắn sẽ nhận được rất nhiều sự chú ý. Người hoàn thành nhiệm vụ là một ông lão Philippines, trong phần nộp bài chỉ nói một câu “we need money”.
Nhưng một ông lão 60 tuổi sao biết được nền tảng treo thưởng ẩn này, sự thật của câu chuyện này có lẽ là một người thử thách nào đó nhìn thấy nhiệm vụ muốn kiếm tiền thưởng, nhưng lại không muốn xăm chữ lên trán mình, nên đã tìm một ông lão địa phương để hoàn thành; còn cuối cùng ông lão này được chia bao nhiêu tiền thưởng, không ai quan tâm.
“riri_z1” không phải là người đầu tiên hoàn thành nhiệm vụ xăm trán trên Pumpfun Go, người thử thách “arivu” mới là người đầu tiên trong lĩnh vực này, và trải nghiệm của anh ta còn mang tính kịch hơn. Ngày 6 tháng 6, anh ta xăm đồng meme “$boutywork” lên trán, nhiệm vụ này thưởng khoảng 3000 USD. Nhưng người đăng nhiệm vụ ayushquant khi đăng đã đánh thiếu một chữ “n”, nhầm viết “$bountywork” thành “$boutywork”, nên đã đăng lại một nhiệm vụ xăm trán mới và không công nhận hình xăm của “arivu”.
arivu đã xăm xong “$boutywork”
6 ngày sau, “arivu” một lần nữa hoàn thành nhiệm vụ mới, anh ta xăm chữ “n” vào giữa phía trên chữ “u” và “t”. Có lẽ bị sự chân thành của “arivu” cảm động, cuối cùng ban quản trị phán quyết anh ta nhận được tiền thưởng của cả hai nhiệm vụ xăm trán, tổng cộng khoảng 6000 USD (khoảng 40.000 tệ).
Khi nộp nhiệm vụ, arivu không những không oán trách người đăng nhiệm vụ ayushquant đánh sai từ, mà còn đầy lời cảm ơn trong phần phụ chú: “Cảm ơn @ayushquant đã một lần nữa mang đến cơ hội này, cũng cảm ơn pump.fun, cảm ơn các bạn đã tạo ra những cơ hội thực sự có thể thay đổi cuộc sống của mọi người.”
Các nhiệm vụ có tiền thưởng cao đã được hoàn thành trên Pumpfun Go đều có tính chất tương tự như xăm trán, tràn ngập sự tò mò, hoang đường và trò đùa ác ý. ayushquant là người đăng nhiệm vụ trả tiền thưởng nhiều nhất trên Pumpfun Go, đã trả tổng cộng khoảng 10.000 USD tiền thưởng cho người thử thách, các nhiệm vụ anh ta đăng bao gồm uống một chai tương ớt, ăn ba con côn trùng sống trước ống kính, nhảy lộn ngược từ mái nhà xuống hồ bơi, v.v. – ayushquant trước đây cũng từng đăng một số phần thưởng như giúp đỡ người vô gia cư, nhưng mức độ chú ý thấp hơn xa so với các nhiệm vụ thử thách “nặng đô”.
Một thanh niên da đen để nhận tiền thưởng đã ăn ba con côn trùng sống trước ống kính, nhận 174 USD (khoảng 1200 tệ)
Rốt cuộc chúng ta đang xót xa điều gì?
Mặc dù tất cả thử thách đều do người tham gia tự nguyện hoàn thành, thậm chí sau khi nhận thù lao họ còn cảm ơn người đăng, nhưng các tầng lớp xã hội vẫn lên án Pumpfun Go thực chất đang xúi giục tầng lớp dưới thực hiện hành vi sỉ nhục nhân cách nơi công cộng, phóng đại mặt tối trong nhân tính.
Dưới các bài đăng thảo luận về chủ đề xăm trán của arivu trên nền tảng mạng xã hội X ở nước ngoài, một quản lý sản phẩm của X đã bình luận: “Thật đáng buồn, khi tất cả người giàu đều rời khỏi ngành công nghiệp tiền mã hóa, giờ đây cả ngành chỉ còn lại thanh thiếu niên Mỹ đang ép người nghèo làm những việc mất mặt.”
Thống đốc bang New York hiện tại Kathy Hochul trực tiếp dẫn bài đăng về việc Pump.fun ra mắt Pumpfun Go cho biết, “Việc đầu tiên nên là treo thưởng cho dự luật nhằm cấm cơn ác mộng phản địa đàng này”. (Odaily chú thích: Công ty mẹ đằng sau Pump.fun, Baton Corporation, có trụ sở tại New York)
Thống đốc bang New York chỉ trích Pumpfun Go
Nhưng phát ngôn của Kathy Hochul nhanh chóng bị những người ủng hộ Pump.fun phản bác, tài khoản tiền meme Chill House chỉ trích một cách mỉa mai: “Thưa ngài thống đốh, xin chào! Sản phẩm mới này (Pumpfun Go) nghiêm trọng như vấn đề vô gia cư ngày càng trầm trọng ở bang New York kể từ đại dịch, ngài sẽ giải quyết vấn đề thiếu hụt xây dựng nhà ở như thế nào để mọi người không phải ngủ ngoài đường?”
Trong mắt những người ủng hộ, Pumpfun Go không phóng đại khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng, ngược lại nó cho những người khốn khó cơ hội cải thiện cuộc sống, thậm chí tạo ra một “cách phân phối của cải” mới. Một người thử thách tên xavz, người đã hoàn thành nhiệm vụ “nghỉ việc trước gương” để nhận 3000 USD tiền thưởng, còn hiện thân nói rõ.
Người thử thách xavz viết khi nộp nhiệm vụ: “Tôi làm điều này vì cơ hội neetcoin (người đăng nhiệm vụ) cho tôi tốt hơn nhiều so với công ty của tôi, tôi (hoàn thành nhiệm vụ này) một ngày có thể kiếm 3000 USD, còn ở công ty một tháng tôi chỉ kiếm được 200 USD. Hơn nữa tôi còn có thể làm việc tại nhà, còn được ở bên gia đình.”
xavz nghỉ việc để nhận 3000 USD tiền thưởng
Còn bản thân Pump.fun khi đối mặt với làn sóng nghi ngờ tràn ngập trên mạng xã hội đã không có bất kỳ phản hồi nào, động thái duy nhất của họ là vào ngày 25 tháng 6 thông báo tuyển dụng một Giám đốc Pháp lý (CLO) cho công ty, mức lương hàng năm từ 1 triệu đến 5 triệu USD.
Cuộc tranh cãi về giới hạn đạo đức và nhân phẩm này có lẽ sẽ không có kết quả. Trong toàn bộ cơ chế của Pumpfun Go, người giàu có nhận được niềm vui, người nghèo nhận được tiền, điều này có vẻ như là một “cùng thắng” công bằng tuyệt đối, mỗi bên lấy thứ mình cần, nhưng tại sao chúng ta, những người chứng kiến tất cả, vẫn không thể kìm lòng được cảm thấy một nỗi bi thương và xót xa sâu thẳm khôn cùng?
Pumpfun Go phản chiếu thực chất là cấu trúc quyền lực của xã hội này, tài sản lớn nhất của người giàu không phải là tiền, mà là người nghèo. Khi một người đủ thiếu tiền, nhân phẩm, thân thể, danh dự, đều sẽ trở thành hàng hóa có thể được định giá, một câu “we need money”, rốt cuộc có thể khiến con người từ bỏ bao nhiêu thứ? Và việc lợi dụng bất bình đẳng kinh tế để khiến những người nghèo khó hoặc tuyệt vọng vì tiền thưởng thực hiện hành vi vĩnh viễn hoặc rủi ro cao, đó chính là tội trạng mà pumpfun dù thế nào cũng không thể rửa sạch.
Chúng ta không xót xa cho những người sống khốn khó, bởi chúng ta biết, nếu đứng ở vị trí của họ, chúng ta chưa chắc đã có lựa chọn khác. Điều khiến chúng ta thực sự cảm thấy bi thương là, trong một thời đại tự hào về sự nhảy vọt công nghệ và tiến bộ văn minh như thế này, tại sao xã hội vẫn vận hành như vậy, vẫn biến nỗi đau, sự lúng túng và sự đánh mất nhân phẩm của người yếu thế thành nội dung cung cấp cho khán giả tiêu thụ và nhấn like tùy ý.
Nếu nhìn sâu vào vực thẳm lịch sử, sẽ thấy việc này có lẽ hàng nghìn năm qua chưa từng có sự thay đổi về bản chất. Từ những nô lệ dùng máu tươi làm vui cho quý tộc trong đấu trường La Mã cổ đại thế kỷ 3 trước Công nguyên, đến màn trình diễn dị hình trong rạp xiếc, rồi đến video ngắn kỳ lạ, livestream PK, hình thức thay đổi, nhưng sở thích xấu xa khi nhìn người khác nguy hiểm, đau khổ và lúng túng chưa bao giờ biến mất.
Sau nỗi buồn vô tận, có lẽ chúng ta chỉ có thể đặt hy vọng mong manh vào tương lai.
AI đang nâng cao năng suất của toàn xã hội với tốc độ chưa từng có, khi AI thực sự thay thế công việc sinh tồn nặng nhọc của con người, nếu một ngày nào đó của cải do công nghệ tạo ra đủ để bao phủ cuộc sống cơ bản của mỗi người bình thường, khiến người ta không còn phải liếm sàn nhà vệ sinh vì vài chục tệ, không còn phải xăm chữ lên trán vì vài nghìn USD, không còn phải vì sự sống mà chấp nhận bất kỳ thử thách sỉ nhục chế giễu nào, mà ai cũng được sống có nhân phẩm, lúc đó loài người có lẽ mới thực sự bước ra khỏi vùng man rợ kéo dài hàng nghìn năm này.
