Tác giả gốc: Jeff Park, Bitwise
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Tuần trước, hai cơ quan truyền thông Axios và MorePerfectUS (MPU) lần lượt giới thiệu đến công chúng về thị trường dự đoán. Dan Primack của Axios cố gắng tạo ra một không gian đối thoại trung lập cho các cuộc thảo luận đa chiều của những người sáng lập nền tảng Kalshi, mặc dù quan điểm cá nhân của anh ta không khó để nhận ra; trong khi Trevor Hayes từ cơ quan truyền thông kia lại có lập trình rõ ràng, cố tình tô vẽ mâu thuẫn, xem thị trường dự đoán như một mối nguy hại cho xã hội.
Thẳng thắn mà nói, tôi đồng ý với một phần quan điểm của cả hai bên. Là người hoạt động lâu năm trong lĩnh vực giao thoa giữa Phố Wall và ngành công nghiệp crypto, tôi hiểu rõ sự lo ngại ngày càng tăng của công chúng về tình trạng tài chính hóa quá mức, xu hướng này đã và đang thúc đẩy một nền văn hóa cờ bạc được xem như một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng. Nhưng các nhà báo này thường mắc phải một sai lầm: họ vội vàng đưa ra kết luận, tìm kiếm ngược nguồn gốc thủ phạm, gộp chung các vấn đề như giao dịch nội gián, sòng bạc trực tuyến, nghiện cờ bạc vào một câu chuyện kể đơn giản và phiến diện.
Đây chính là hiểu lầm lớn nhất của công chúng về thị trường dự đoán: bỏ qua các tác hại của tài chính hóa quá mức từ quyền chọn ngày đáo hạn 0DTE, ETF hoán đổi, cổ phiếu Meme, bản thân thị trường dự đoán đáng được công nhận, nó có thể trao cho cá nhân quyền lựa chọn tự chủ cao, khám phá sự thật, và thuộc tính phi tập trung của nó tự thân đã mang giá trị chính đáng.
Dưới đây tôi sẽ phân tích vấn đề này từng lớp một.
Ranh giới mờ giữa đầu tư và cờ bạc chỉ phụ thuộc vào việc chiến lược của người tham gia có mang lại lợi nhuận kỳ vọng dương (+EV) hay không, và không liên quan đến việc bản thân thị trường là cơ chế xác định hay ngẫu nhiên. Nói cách khác, thứ định nghĩa chúng là con người, chứ không phải bản thân trò chơi.
Chúng ta hãy phân tích chi tiết. Tôi nhận thấy trong bài báo của MPU, lập luận của Trevor Hayes thường bắt đầu bằng một tiền đề: "Vì thị trường dự đoán rõ ràng là cờ bạc...", như thể đó là sự thật hiển nhiên không cần chứng minh. Và giả định nền tảng này chính là thứ cần được xem xét lại.
Xu hướng nổi bật nhất trong lĩnh vực tài chính hai thập kỷ qua là ranh giới giữa đầu tư và cờ bạc không ngừng xóa nhòa. Có số liệu làm bằng chứng:
- 60% khối lượng giao dịch cổ phiếu Mỹ đến từ giao dịch tần suất cao (HFT), và lĩnh vực này bị độc quyền bởi Jane Street, Citadel;
- ETF thụ động chiếm hơn 90% tổng tài sản quản lý của ETF (chiến lược đầu tư chủ động giờ đây mới quay trở lại muộn màng);
- Chu kỳ nắm giữ cổ phiếu trung bình tại Mỹ đã giảm từ 9 năm vào giữa những năm 70 xuống còn khoảng 6 tháng vào năm 2025.
Đồng thời, khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày của cổ phiếu Mỹ trong thập kỷ qua đã tăng hơn gấp ba lần, động lực vẫn là giao dịch thuật toán. Ngoài ra còn một xu hướng không thể đảo ngược: quy mô giao dịch của nhà đầu tư cá nhân năm 2025 vượt 5 nghìn tỷ USD, tăng khoảng 50% so với năm 2023.
Nhưng rất ít nhà bình luận tài chính chỉ trích rằng bản thân giao dịch cổ phiếu là cờ bạc. Tại sao? Công chúng mặc nhiên thừa nhận đầu tư chọn cổ phiếu không phải là cờ bạc, vì mọi người tiềm thức nghĩ rằng nó cần năng lực chuyên môn. Điều này rất quan trọng: mọi người một cách không công bằng gộp chung trò chơi kỹ năng và trò chơi xác suất thuần túy vào làm cờ bạc. Ví dụ, máy đánh bạc (slot machine) và poker đều được gọi là cờ bạc, nhưng chúng khác xa nhau: máy đánh bạc thuộc loại may rủi thuần túy, kỳ vọng lợi nhuận âm; còn poker dựa vào chiến lược kỹ thuật, hoàn toàn có thể đạt được kỳ vọng lợi nhuận dương.
Nói thẳng ra, tiêu chuẩn phân chia đầu tư và cờ bạc chỉ nhìn vào việc chiến lược có thể tạo ra lợi nhuận dương hay không, và không liên quan đến bản thân trò chơi — bất kể trò chơi đó là arbitrage xác định, mô hình kết quả cố định như máy đánh bạc, hay là chọn cổ phiếu, poker thuộc mô hình biến động ngẫu nhiên.
Thị trường dự đoán tương tự như poker, thuộc loại trò chơi ngẫu nhiên có logic xác định bên trong. Nó được tính là đầu tư hay cờ bạc hoàn toàn do người tham gia tự quyết định: phụ thuộc vào việc bạn là người có tính tự chủ cao, năng lực chuyên môn cao, hay là người có tính tự chủ thấp, trình độ nhận thức thấp, hoặc ở giữa. Từ đó dẫn đến vấn đề thứ hai: nếu hiểu cờ bạc là hành vi đầu cơ do con người chủ đạo, thì loại thị trường này vận hành ra sao, và tính thanh khoản đến từ đâu?
Mặt khác của đầu cơ, là phòng ngừa rủi ro (bảo hiểm).
Tất cả các đổi mới tài chính, khi mới ra đời đều bị xem là cờ bạc. Thị trường chứng khoán thời kỳ đầu tràn ngập nạn giao dịch nội gián, tại thị trường tương lai, đồng Eurodollar thậm chí trở thành công cụ cho các chính trị gia thực hiện giao dịch nội gián, và ngay cả giao dịch hàng hóa ngày nay cũng khó có thể định nghĩa nội gián theo cách truyền thống — đều là như vậy. Gốc rễ nằm ở chỗ, đầu cơ và phòng ngừa rủi ro vốn dĩ là hai mặt của một đồng xu. Đây là trò chơi có tổng bằng không, cốt lõi là hoàn thành việc chuyển giao rủi ro; và không phải tất cả thông tin đều tự nhiên sinh ra từ chủ thể tư nhân.
Điều này liên quan đến chất vấn mà những người chỉ trích thường đưa ra đối với thị trường dự đoán: một số thị trường chỉ có thuộc tính đầu cơ thuần túy, không thể tạo ra giá trị cho xã hội, vốn dĩ không nên tồn tại. Ví dụ họ thường nêu nhất là cá cược thể thao. Trong nhận thức cố hữu của công chúng, thể thao thuộc về giải trí, đặt cược vào giải trí thì không có giá trị xã hội.
Nhưng quan điểm này tự thân đã sai. Giải trí tự thân là tiêu dùng xã hội của con người, thậm chí có thể nói, giải trí là một trong những nguồn cốt lõi mang lại hạnh phúc cuộc sống. Quan trọng hơn, bản thân giải trí là một hoạt động kinh tế, có thuộc tính thị trường hai chiều. Doanh thu hàng năm của ngành công nghiệp thể thao toàn cầu vượt 500 tỷ USD, cộng với truyền thông, trang thiết bị, quần áo, dinh dưỡng thể thao và các chuỗi ngành liên quan xung quanh, quy mô tổng thể ước tính vượt 1 nghìn tỷ USD. Lấy Nike làm ví dụ, họ đầu tư số vốn khổng lồ để tài trợ cho các đội, vận động viên, bản thân họ cần phải phân bổ vốn, phòng ngừa rủi ro dựa trên kết quả thi đấu, thành tích của vận động viên. Chỉ vì Mỹ chưa mở cửa thị trường hợp quy chính thức, công chúng đã đồng nhất cá cược thể thao với sòng bạc, hoàn toàn bỏ qua giá trị tài chính tiềm năng của nó.
Giá trị cốt lõi của công cụ phái sinh, là thực hiện chuyển giao rủi ro. Đây là logic nền tảng của tất cả các sản phẩm bảo hiểm, chứng khoán hóa tài sản. Và muốn thực hiện phòng ngừa rủi ro, thì đầu kia của thị trường bắt buộc phải có người đầu cơ tham gia; trong một thị trường mở, minh bạch, không có sự can thiệp hành chính, cấu trúc này là không thể thay thế. Trên thực tế, khi hệ thống bảo hiểm gặp vấn đề, phần lớn là do sự can thiệp của chính phủ làm biến dạng định giá thị trường thực. Bảo hiểm và chứng khoán hóa, cũng là một trong những đổi mới tài chính vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại để nâng cao hiệu quả vốn.
Nhưng vẫn không thể tránh khỏi một vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để xác định một việc rốt cuộc là mối nguy hại xã hội, hay là dịch vụ tài chính có giá trị thực dụng? Nên thiết lập một hệ thống phân loại sự kiện như thế nào? Tiếp theo sẽ trình bày luận điểm cốt lõi cuối cùng của bài viết này.
Thị trường dự đoán khác biệt với các công cụ phái sinh khác ở hai đặc tính cốt lõi: Tính chính xác và thời gian đáo hạn hữu hạn.
Chúng ta quay lại nguyên lý cơ bản của tạo lập thị trường để hiểu. Thị trường tài chính thông thường dựa vào sổ lệnh giới hạn trung tâm (CLOB) để cung cấp tính thanh khoản, tài sản cơ sở có giá trị vĩnh viễn. Nhưng thị trường dự đoán hoàn toàn khác: một khi sự kiện tương ứng đã ngã ngũ, tính thanh khoản của thị trường sẽ trực tiếp về 0, cả bên mua và bên bán đều đóng vị thế và rời đi. Kết quả thanh toán nhị phân 0/1 khiến các chiến lược phòng ngừa rủi ro động lực thông thường hoàn toàn không hiệu quả, mang lại thách thức cực lớn cho các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp.
Quan trọng hơn, thị trường dự đoán là thị trường theo tỷ lệ cược, chứ không phải thị trường theo giá. Điều này có nghĩa là, trong khoảng xác suất 50%, biến động nhỏ có tính thanh khoản cao hơn nhiều so với biến động trong khoảng xác suất cực đoan 98% — ở khoảng sau, mỗi điểm biến động tỷ lệ cược tương ứng sẽ làm chi phí thanh toán tăng lên theo cấp số nhân. Do đó, tính thanh khoản không thể đơn thuần dựa vào chênh lệch giá để cung cấp liên tục, điều này những người giao dịch phái sinh thu nhập cố định hiểu rất rõ (ví dụ: biến động 10 điểm cơ bản khi lãi suất chuẩn là 4% và khi là 0.5% thì ý nghĩa hoàn toàn khác nhau).
Tóm lại, trong các thị trường sự kiện có chênh lệch thông tin cực lớn, nơi người tham gia có lợi thế thông tin tuyệt đối, các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp hầu như sẽ không tham gia để cung cấp tính thanh khoản. Điều này cũng có nghĩa là, giả định của những người chỉ trích rằng "người trong cuộc dựa vào lợi thế thông gian để thu lợi bất chính" trong hầu hết các tình huống đều có không gian lợi nhuận cực kỳ hạn chế. Bản thân thị trường sẽ tự phát sàng lọc ra những sự kiện mà công chúng thực sự quan tâm.
Ví dụ, tôi biết rất rõ liệu tập podcast tiếp theo của mình có mặc áo hoodie thương hiệu Bitwise hay không, nhưng thị trường dự đoán tương ứng về cơ bản sẽ không tạo ra bất kỳ tính thanh khoản nào. Một mối lo ngại lớn của công chúng khi phản đối giao dịch nội gián là người trong cuộc sẽ kiếm được lợi nhuận khổng lồ, nhưng thực tế không phải vậy: các sự kiện lạnh, không có giá trị vốn dĩ không có tính thanh khoản, bản thân tính thanh khoản của thị trường đã định giá hoàn thành cho giá trị thông tin. Một hệ thống phân loại sự kiện hợp lý sẽ tự nhiên hình thành từ đây.
Vậy thì, giá trị thực sự của thị trường dự đoán nằm ở đâu, đủ để bù đắp các rủi ro tiềm ẩn của nó?
Tính chính xác được đề cập ở trên là đặc tính quý giá nhất của nó. Tài chính toàn cầu hiện nay bị cuốn vào làn sóng tài chính hóa quá mức, giá tài sản chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi dòng tiền, xu hướng kỹ thuật, tách rời khỏi cơ bản và bản thân sự thật; còn thị trường dự đoán là một trong số ít công cụ có thể để giá cả trực tiếp neo vào sự thật, loại bỏ các nhiễu loạn thừa thãi.
Trong tương lai, nếu bạn có đánh giá cơ bản rằng doanh thu của Tesla sẽ vượt kỳ vọng, thay vì trực tiếp mua bán cổ phiếu Tesla (giá cổ phiếu còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố vĩ mô, thị trường chung, dòng tiền không liên quan), hãy tham gia đặt cược trên thị trường dự đoán; nếu bạn muốn dự đoán dữ liệu việc làm phi nông nghiệp (Nonfarm Payrolls), cũng không cần giao dịch hợp đồng tương lai Eurodollar, hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu, hãy trực tiếp tham gia vào thị trường dự đoán tương ứng. Thuộc tính chính xác này sẽ thực sự khen thưởng cho nghiên cứu sâu, phán đoán chuyên môn và lợi thế thông tin thực sự.
Rất nhiều ý kiến chỉ trích bên ngoài cho rằng, thị trường dự đoán thu lợi từ những người bình thường có nhận thức tài chính non yếu, người tham gia phổ biến là thua lỗ, thuộc về mối nguy hại xã hội. Sự thật hoàn toàn ngược lại: thị trường dự đoán có cơ chế công bằng nhất, khen thưởng cho các nhà đầu tư chuyên nghiệp có lợi thế thông tin. Và nó không có phí hưởng chênh lệch (rake) của nền tảng, hoàn toàn khác với sòng bạc Las Vegas — sòng bạc sẽ đuổi những người chơi có lợi nhuận dương liên tục, còn thị trường dự đoán chào đón tất cả những người tham gia có lợi thế thông tin.
Citadel Securities, Charles Schwab đều đã tuyên bố triển khai nghiệp vụ thị trường dự đoán. Lẽ nào những gã khổng lồ này đang thu lợi từ nhóm người yếu thế? Rõ ràng là không. Họ hiểu thấu đáo hơn công chúng rằng: đầu cơ và phòng ngừa rủi ro là một thể, rủi ro mở của một bên chính là không gian lợi nhuận của bên kia.
Tại sao truyền thông uy tín lại e sợ thị trường sự thật này
(Chú thích: Gray Lady - Quý cô Ám xám, chỉ The New York Times. Những năm đầu, báo The New York Times có trang giấy màu xám, bố cục đen trắng, rất ít hình ảnh màu, diện mạo trang trọng u tối; cộng thêm văn phong nghiêm túc bảo thủ, từ ngữ trang trọng, khí chất truyền thông uy tín lâu đời trầm ổn, được độc giả và giới chuyên môn gọi trân trọng là Gray Lady. Ở đây chỉ chung các truyền thông lớn truyền thống uy tín, chuẩn mực dư luận chính thống kiểu Mỹ, hầu họng thông tin của giới tinh hoa Mỹ, nắm quyền ngôn luận truyền thống.)
Đọc đến đây bạn hẳn đã hiểu, dưới sự quản lý hợp lý, thị trường dự đoán có tiềm năng to lớn. Chỉ cần lợi ích lớn hơn rủi ro, các vấn đề như nghiện cờ bạc, tác động tiêu cực xã hội đều có thể tìm được lối giải quyết. Nhưng chúng ta còn bỏ sót một vấn đề then chốt: Giao dịch nội gián liên quan đến sự kiện trọng đại công cộng, liệu có gây ra vấn đề bất công về trục lợi độc quyền tư nhân hay không?
Vấn đề này rất phức tạp, tôi sẽ viết bài riêng để trả lời chi tiết. Ở đây tôi muốn chia sẻ một suy nghĩ, và một cuốn sách tôi đọc gần đây — "Sự dung túng mập mờ của The New York Times" (The Gray Lady's Winks) của Ashley Rindsberg.
Cuốn sách này hệ thống lại sự thất职 có hệ thống trong hàng chục năm của tờ báo uy tín này, và không phải là sai sót ngẫu nhiên: che giấu nạn đói Stalin, tô hồng sự trỗi dậy của Castro, tạo đà cho tin đồn vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iraq, làm nhẹ nguy cơ trỗi dậy của Đức Quốc xã. The New York Times luôn dựa vào kênh thông tin, hệ tư tưởng và nhu cầu tự bảo vệ tổ chức để bóp méo việc truyền bá sự thật.
Đọc hiểu cuốn sách này sẽ thấy, định kiến truyền thông không đơn thuần là cuộc tranh chấp lập trường tả hữu, mà là vấn đề cấu trúc sâu hơn: các cơ quan uy tín hàng đầu chủ động tạo ra sự đồng thuận xã hội, sau đó tẩy trắng cho những sai sót trong bài báo của chính mình.
Quay lại chủ đề ban đầu: Axios, MorePerfectUS đều không phải là bên trung lập trong ngành. Đây cũng là lý do trong tương lai sẽ ngày càng có nhiều truyền thông chỉ trích thị trường dự đoán. Nhưng bạn cần biết rõ: lý do họ bài xích thị trường dự đoán, chính là lý do bạn nên ủng hộ nó.
Thông tin vốn dĩ có giá, điểm này không cần tranh cãi. Tôi luôn cho rằng: mặt đối lập của thông tin giả, không bao giờ là sự thật tuyệt đối, mặt đối lập của thông tin giả, là thông tin dưới sự kiểm soát của chính quyền.
Cuộc tranh luận thực sự chưa bao giờ là về bản thân việc định giá thông tin, mà là ai có quyền định nghĩa thông tin, ai có thể kiếm lợi từ thông tin, thông tin có bị độc quyền lợi dụng trước khi công chúng biết hay không.
Khi người trong cuộc tích trữ thông tin bất đối xứng, việc trục lợi còn đứng thứ yếu, cốt lõi hơn là sự giằng co quyền lực. Dựa vào thế yếu thông tin của công chúng để thu lợi, thông tin sẽ bị sử dụng để thao túng dư luận, tạo ra các câu chuyện kể giả, toàn bộ hệ thống truyền bá sự thật sẽ bị độc quyền khống chế.
Vì vậy, cốt lõi của việc phản đối giao dịch nội gián, chưa bao giờ liên quan đến hiệu quả kinh tế, mà là sự bình đẳng về quyền tiếp cận thông tin: một bộ phận người dựa vào thông tin độc quyền để giao dịch, còn người bình thường chỉ có thể tiếp cận thông tin đã được sàng lọc, được cho phép truyền bá.
Hiểu được tầng này rồi, bạn sẽ không có thái độ bi quan với thị trường dự đoán, mà chỉ nhìn thế giới bằng góc nhìn chính xác và lý tính hơn. Đây cũng là lý do tôi luôn tin tưởng: ủng hộ thị trường dự đoán, tự thân đã là một tư tưởng mang giá trị dân chủ sâu sắc.
