Bài gốc | Odaily星球日报(@OdailyChina)
Tác giả | Ding Dang(@XiaMiPP)
Cuối tuần trước, một làn sóng chỉ trích tập trung nhắm vào Binance lại bùng lên trên X. Lần này, đó là việc thanh toán các khoản nợ cũ được khơi dậy lại.
Nguyên nhân bắt nguồn của sóng gió là vào ngày 26 tháng 1, CEO của ARK Invest, Cathie Wood (biệt danh "chị gỗ"), trong một cuộc phỏng vấn với Fox Business đã nói rằng, gần đây vàng, bạc và cổ phiếu Mỹ đều tăng mạnh, còn tiền mã hóa không tăng là do hậu quả từ sự cố hệ thống của Binance vào ngày 11 tháng 10 năm ngoái (gọi tắt là "sự kiện 1011"), dẫn đến việc thanh lý đòn bẩy 28 tỷ USD vẫn chưa nguôi ngoai.
Là một nhà đầu tư sớm vào Coinbase và cũng là một trong những nhà quản lý quỹ đầu tiên ở Phố Wall đưa Bitcoin vào câu chuyện đầu tư thể chế, Cathie Wood có tiếng nói xuyên biên giới tự nhiên giữa tài chính truyền thống và ngành công nghiệp crypto. Do đó, phát biểu này nhanh chóng khơi dậy lại ký ức tập thể của thị trường về sự kiện 1011. Hơn nữa, đúng lúc thị trường đang trầm lắng, tâm lý ăn theo của mọi người đang nóng, khiến sự việc tiếp tục lan rộng.
Phía Binance nhanh chóng đưa ra phản hồi. Đồng CEO He Yi nói rằng, Cathie Wood không phải là người dùng của Binance, và Binance cũng không phục vụ các chủ thể Mỹ. Ý ngoài lời dường như ngụ ý rằng Cathie Wood không hiểu rõ tình hình thực tế, hoặc đằng sau có một âm mưu nào đó.
Nguyên nhân và hậu quả của sự kiện 1011: Hiệu ứng cánh bướm từ một "sự cố hệ thống"
Để hiểu cuộc chiến chỉ trích này, trước tiên phải làm rõ đầu đuôi của sự kiện 1011. Nói đơn giản, đây là một sự kiện "thiên nga đen" của thị trường crypto: Hôm đó, thị trường biến động mạnh đột ngột, tổng vốn hóa thị trường crypto toàn cầu bốc hơi hơn 500 tỷ USD, quy mô thanh lý các vị thế đòn bẩy vượt quá 19 tỷ USD, được xem là sự kiện thanh lý đòn bẩy lớn nhất trong lịch sử ngành công nghiệp crypto, từ một lượng lớn người dùng thông thường đến nhiều nhà tạo lập thị trường và VC nổi tiếng đều chịu tổn thất nặng nề trong sự kiện này.
Lý do Binance bị chỉ trích là "thủ phạm", là vì tại thời điểm then chốt khi biến động thị trường cực kỳ mạnh, nền tảng nội bộ của họ đã xuất hiện bất thường thanh khoản rõ rệt. Dù mô tả chính thức là "vấn đề phần mềm" hay "mô-đun giao dịch tạm thời mất tác dụng", kết quả mà thị trường thấy đều vô cùng tàn khốc: Cơ chế Auto-Deleveraging (ADL - Tự động giảm vị thế) được kích hoạt, thanh lý liên hoàn xuyên tài khoản khởi động, một số tài khoản nhà tạo lập thị trường chịu thua lỗ hủy diệt trong thời gian ngắn, thậm chí buộc phải rút khỏi thị trường. (Đọc chi tiết:《Giải thích chi tiết cơ chế ADL của hợp đồng vĩnh cửu, tại sao lệnh kiếm lời thần thánh của bạn lại bị đóng tự động?》。)
Một manh mối khác bị lật lại nhiều lần, là hướng đến hoạt động khuyến khích USDe của Binance lúc đó. Hoạt động này lấy lãi suất hàng năm 12% làm điểm bán, cũng có người dùng thông qua phương thức vay vòng cầm cố các tài sản như USDe để khuếch đại lợi nhuận và rủi ro. Khi USDe "thoát neo" (chính xác hơn là chênh lệch giá giữa các sàn, trên chain và off-chain), nó đã gây ra thanh lý quy mô lớn.
Sau sự việc, Binance từng ra thông báo, nhiều lần nhấn mạnh rằng việc bán tháo lúc đó chủ yếu do môi trường thị trường rộng hơn thúc đẩy, chứ không phải do hệ thống nền tảng tự thất bại. Và trong các bước tiếp theo, Binance đã chi trả khoảng 283 triệu USD bồi thường cho người dùng bị ảnh hưởng bởi việc thoát neo và các vấn đề liên quan. Khoản bồi thường này, trong ngắn hạn đã thực sự dập tắt cơn giận của một bộ phận người dùng crypto.
Nhưng tranh cãi không biến mất. Có lẽ vì Binance từng sửa đổi hồi tố đường xu hướng (K-line) biến động bất thường của một số đồng coin sau sự kiện, hay những chất vấn lâu dài xoay quanh cơ chế niêm yết Binance Alpha, những tâm trạng bất mãn tích tụ lâu nay, đều đang mượn sự kiện dư luận 1011 để tìm lối ra.
Khi làn sóng dư luận lên cao, bây giờ dường như bắt đầu dần biến thành sự phân chia phe phái. Odaily星球日报 sẽ giới thiệu dưới đây một số nhân vật chính của hai phe dư luận.
Một trong các phe chỉ trích: Cuộc tấn công dài hạn của Leonidas
Người bắn phá dày đặc sớm nhất, là đồng sáng lập ZapApp, Leonidas, ông là một nhân vật quan trọng trong hệ sinh thái Bitcoin Ordinals, đồng thời cũng là người thúc đẩy cốt lõi của DOG (đồng Meme coin chó hot trên Bitcoin).
Ông ấy hầu như ngày nào cũng đăng tải chỉ trích về Binance trên X, đã trở thành một trong những đại diện nổi bật nhất của phe chống Binance hiện tại. Tuy nhiên, nhìn kỹ biểu đạt của ông ấy, sẽ thấy thứ ông ấy truy cứu không phải là bản thân sự kiện 1011. Đối với Leonidas, 1011 giống như một "bằng chứng" hơn: một ví dụ có thể dùng để chứng minh Binance đang hút máu toàn bộ ngành công nghiệp crypto.
Mối thù của ông ấy với Binance bắt nguồn từ việc, ông ấy từng công khai yêu cầu Binance niêm yết đồng coin đó, nhưng không được chấp thuận. Leonidas công kích Binance yêu cầu các dự án trả tỷ lệ cung cấp token cực cao (ông ấy tuyên bố lên tới ~10%) làm "phí" niêm yết, sau đó Binance hoặc nội bộ bán tháo một lượng lớn, khiến dự án và nhà đầu tư nhỏ lẻ thua lỗ nặng.
Leonidas gọi thẳng CZ là "kẻ lừa đảo lớn nhất lịch sử crypto" "kẻ lừa đảo lớn nhất lịch sử văn minh nhân loại", ông cho rằng CZ mặc dù trên bề mặt đã từ chức CEO, nhưng vẫn nắm giữ 90% cổ phần Binance, Binance chính là "công cụ đại lý" của ông ta. Mỗi bài đăng của CZ đều bị Leonidas diễn giải là đạo đức giả, bởi theo quan điểm của ông, CZ một mặt thông qua Binance "bóc lột thị trường", một mặt giảng giải tâm lý cho nhà đầu tư nhỏ lẻ. Theo quan điểm của ông, 283 triệu USD Binance bồi thường cho người dùng sau đó chứng minh rõ ràng trách nhiệm trực tiếp của họ, và nói "chỉ có công ty có tội mới bồi thường nhiều tiền như vậy".
Như vậy, giữa Leonidas và Binance tồn tại xung đột lợi ích trực tiếp ở cấp độ dự án, biểu đạt cảm xúc của ông ấy cũng rõ ràng pha trộn thù hận cá nhân. Đồng thời, ông ấy đại diện cho một nhóm người lâu nay không hài lòng với cấu trúc quyền lực của các sàn giao dịch tập trung (CEX).
"Đối thủ" xuống tay: Cáo buộc rủi ro hệ thống của Star (Xu Mingxing)
Người thực sự đẩy ngọn lửa chiến tranh lên cao trào, là người sáng lập OKX, Star (Xu Mingxing). Ông chỉ ra rằng, sau 1011, cấu trúc vi mô của thị trường crypto đã xuất hiện thay đổi căn bản, tính phá hủy của nó thậm chí vượt qua sự sụp đổ của FTX. Ông cho rằng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở hoạt động tăng trưởng người dùng của Binance — cung cấp lợi suất hàng năm 12% cho USDe, và cho phép nó được đối xử ngang hàng với USDT, USDC về mặt thế chấp, nhưng lại thiếu hạn chế đủ.
Theo quan điểm của ông, bản chất của USDe gần giống "quỹ phòng hộ được token hóa" hơn, chứ không phải sản phẩm thị trường tiền tệ rủi ro thấp tương tự BlackRock BUIDL. Người dùng dưới sự dụ dỗ lợi nhuận, đã chuyển đổi stablecoin thành USDe, thông qua vay vòng lặp tạo ra lợi nhuận ngầm định 24%—70%, khiến rủi ro hệ thống chất đống nhanh chóng trong thời gian ngắn. Khi biến động thực sự ập đến, việc USDe thoát neo, thiếu sót quản lý rủi ro của WETH và BNSOL, cùng nhau khuếch đại cú sốc, giá một số tài sản từng có lúc tiến sát về 0.
Star nhấn mạnh, ông không có ý tấn công Binance, mà hy vọng ngành đối mặt vấn đề thực tế; là nền tảng lớn nhất toàn cầu, Binance nên ưu tiên xem xét tính ổn định và minh bạch, chứ không phải thông qua tiếp thị đòn bẩy cao để che giấu rủi ro.
Nhưng thực tế là, với tư cách là một trong những đối thủ cạnh tranh chính của Binance, OKX lâu nay bị Binance áp chế. Star là người cầm lái OKX, trong phát biểu làm nổi bật hình ảnh "tuân thủ và hướng người dùng" của OKX, làm suy yếu sự độc quyền thị trường của Binance, cũng là hợp lý.
Đối mặt với sự chỉ trích của Star, đương nhiên hai bên môi miệng đấu khẩu, có qua có lại. Nhưng thú vị hơn, CZ và He Yi thời kỳ đầu đều từng là nhân viên dưới quyền Star. Trên mạng tuy căng thẳng kịch liệt, nhưng ngoài đời vẫn duy trì mối quan hệ ngành tinh tế. He Yi thậm chí ném ra tấm ảnh "thân thiện" chụp chung với Star vào tháng 12, và nói rằng họ từng trao đổi riêng về chuyện "chiêu mộ người" (Binance đã chiêu mộ được quản lý sản phẩm của OKX), nhưng không trao đổi về sự kiện 1011, đầy ý mỉa mai.
CZ hủy theo dõi Toly, một tuyến ngầm khác của cạnh tranh blockchain?
Một điểm nóng khác trong cuộc chỉ trích này là, CZ đã hủy theo dõi tài khoản X của đồng sáng lập Solana, Anatoly Yakovenko. Lý do là Toly đã chuyển tiếp bài đăng chỉ trích Binance đó của Star, và kèm theo một đánh giá đầy ẩn ý: "Chỉ mất 18 tháng sau sự cố để phục hồi." Ám chỉ Solana (SOL) sau khi FTX sụp đổ đã mất 18 tháng để trở lại mức bull market năm 2021, giờ đây Binance cũng bị ám chỉ là bên chịu trách nhiệm cho "sự cố" tương tự. Hành động này của Toly tương đương với việc gián tiếp đứng về phe, ủng hộ chỉ trích Binance.
Một số người dùng crypto bắt đầu lo lắng: Liệu các coin trong hệ sinh thái Solana sau này, đặc biệt là Meme coin, có khó lên sàn Binance hơn không?
Đằng sau là sự cạnh tranh trực diện giữa BSC và Solana về tính thanh khoản Meme. Bên trước đang dốc toàn lực tranh giành câu chuyện Meme mới, còn bên sau từng là nơi ấp trứng quan trọng nhất của làn sóng này. Cuộc chơi của các blockchain, có lẽ đã lặng lẽ xuất hiện trong cuộc chiến dư luận này.
Phe ủng hộ: Sự thật hay là PR?
Có lẽ nhờ vào việc Binance lâu nay duy trì mối quan hệ với KOL, thái độ đối với Binance trong cộng đồng tiếng Trung tương đối ôn hòa. Nhưng đối mặt với cáo buộc nghiêm trọng lần này, số KOL lớn dám công khai ủng hộ Binance vẫn là thiểu số, trong đó EnHeng (Ừ Hừ) được mệnh danh là "thái tử Binance" có lẽ là một. (Đọc bổ sung:《Kẻ cuồng crypto sinh năm 05 EnHeng: "Thái tử Binance" chỉ là màu sắc bảo vệ của tôi》。)
Hiện tại, những người có thể ủng hộ Binance, phần nhiều đến từ các nhà phân tích tương đối trung lập. Ví dụ, trader Benson chỉ ra rằng, Binance thực sự có trách nhiệm, nhưng USDe không phải là điểm khởi đầu của sự sụp đổ. Nhìn vào dòng thời gian, khi thị trường chạm đáy lúc 5:20, USDe chỉ thoát neo nhẹ, việc thực sự giảm xuống 0.65 xảy ra sau khi phục hồi.
Ông cho rằng, bất thường hơn là sự lệch giá quy mô lớn xuất hiện giữa Binance và các sàn giao dịch khác trong khoảng 5:18—5:20: Một nửa số coin trên Binance tạo ra mức giá thấp nhất toàn thị trường, một số chênh lệch lên tới 100%, cặp USDT thấp hơn đáng kể so với cặp USD. Ông cho rằng, suy ngược lại từ kết quả, nhiều khả năng hơn là vấn đề ở cấp độ hệ thống của Binance, chứ không đơn thuần do nhà tạo lập thị trường rút thanh khoản, và kêu gọi nhân dịp Binance đã công bố phân tích lại, để ngành thảo luận đầy đủ và công khai hơn về sự kiện.
Đối tác quản lý Dragonfly, Haseeb Qureshi, cũng có quan điểm tương tự. Ông cho rằng, cách nói "Binance và Ethena gây ra sụp đổ" khó thành lập ở các khía cạnh dòng thời gian, đường lan truyền thị trường và bằng chứng. Ông chỉ ra, giá Bitcoin đã chạm đáy khoảng 30 phút trước khi USDe xuất hiện bất thường trên Binance, quan hệ nhân quả rõ ràng bị đảo ngược; đồng thời, chênh lệch giá USDe chỉ xảy ra trên Binance, không lan rộng sang các nền tảng giao dịch khác, không thể giải thích cho việc thanh lý quy mô lớn trên toàn thị trường, khác biệt cơ bản với các sự kiện từng tạo ra cú sốc bảng cân đối kế toán toàn cầu như Terra. Thực tế, về vấn đề USDe thoát neo, Haseeb đã từng giải thích không lâu sau sự kiện 1011, chi tiết tham khảo《Nhà đầu tư Ethena Dragonfly: USDe không hề thoát neo, chỉ là "lệch giá cục bộ" trên Binance》.
Theo quan điểm của ông, giải thích hợp lý hơn vẫn là sự chồng chất của nhiều yếu tố: Nhận xét về thuế quan của Trump vào tối thứ Sáu làm xáo trộn thị trường, API bất thường của Binance khiến nhà tạo lập thị trường không thể phòng ngừa rủi ro xuyên sàn, cơ chế thanh lý và ADL khuếch đại biến động, và thị trường crypto thiếu cơ chế ngắt mạch và tự ổn định kiểu tài chính truyền thống, cuối cùng khiến tình hình diễn biến theo con đường bất lợi. Ông nhấn mạnh, 10/11 không tồn tại một "thủ phạm duy nhất" đơn giản và có âm mưu, thị trường mặc dù chịu tổn thất nặng nề, nhưng về lâu dài không bị phá hủy vĩnh viễn, chỉ cần thời gian để sửa chữa tính thanh khoản và lòng tin.
Sau khi Haseeb bày tỏ sự ủng hộ đối với Binance, CZ đã chuyển tiếp bài đăng này, và kèm theo dòng chữ, "Dragonfly từng là một trong những nhà đầu tư lớn nhất của OKX". Tuy nhiên, Star trong phản hồi sau đó đã phủ nhận chuyện này, nói rằng Dragonfly chưa từng đầu tư vào OKX, dù là đầu tư nhỏ hay lớn.
Điều chỉnh SAFU: Cứu chữa hay tín hiệu?
Trong lúc FUD về Binance lan rộng, vào ngày 30 tháng 1, Binance trong "Bức thư ngỏ gửi cộng đồng crypto" đã thông báo Binance sẽ điều chỉnh cấu trúc tài sản của quỹ SAFU, chuyển đổi dần dự trữ stablecoin quy mô 1 tỷ USD ban đầu thành dự trữ Bitcoin, và dự kiến hoàn thành việc chuyển đổi trong vòng 30 ngày kể từ khi công bố tuyên bố này. Binance sẽ kiểm tra định kỳ quy mô tài sản của quỹ SAFU, nếu do biến động giá Bitcoin khiến giá trị thị trường của quỹ SAFU thấp hơn 800 triệu USD, Binance sẽ bổ sung Bitcoin để khôi phục quy mô quỹ về 1 tỷ USD.
Tuy nhiên, về cách thức mua cụ thể 1 tỷ USD BTC này, Binance trong thông báo không nói rõ, Odaily星球日报 đã tham vấn phía Binance về việc này, tạm thời chưa nhận được phản hồi.
Kết luận
Thực ra nhìn lại cuộc tranh cãi này, lý do Binance một lần nữa trở thành tâm điểm, có lẽ không chỉ vì nó "đã làm gì sai", mà vì nó đã đủ lớn, lớn đến mức bất kỳ vấn đề cấu trúc nào, cũng sẽ hiện hình đầu tiên trên nó.
Đây không phải là lần đầu tiên Binance trải qua chỉ trích, e rằng cũng không phải là lần cuối cùng. Điều thực sự quan trọng, không chỉ là trách nhiệm sự kiện được phân chia như thế nào, mà là với tư cách là trung tâm đầu não của ngành, các sàn giao dịch hàng đầu có sẵn sàng gánh vác trách nhiệm ổn định ở cấp độ cao hơn hay không.
Trong một thị trường vẫn phụ thuộc cao vào đòn bẩy, cảm xúc và câu chuyện thúc đẩy, bản thân cuộc tranh luận này, có lẽ quan trọng hơn cả thắng bại.
