Tác giả: jessy
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Một năm qua, tôi đã dành tâm huyết để xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế Agent, trao đổi với các đội ngũ của Stripe, Visa, Coinbase, Google và hàng chục công ty khởi nghiệp đang thúc đẩy thương mại Agent. Tôi đã rà soát toàn ngành, ra mắt sản phẩm và cố gắng tìm kiếm điểm phù hợp với thị trường.
Hiện tại, chưa có nhu cầu thực sự nào tồn tại, và các công ty khởi nghiệp gặp nhiều vấn đề cấu trúc khi bước chân vào lĩnh vực này.
Tháng trước, Stripe đã ra mắt 288 sản phẩm mới tại hội nghị Sessions, với lượt truy cập tài liệu về Agent của họ chiếm gần 40% tổng lượt đọc tài liệu. Thị trường thương mại Agent của họ có hơn 1000 thương gia đã kích hoạt. Tuy nhiên, tại hội nghị Sessions, số lượng Agent đã đăng ký thực hiện giao dịch chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Visa đề cập rằng mã thông báo thanh toán Agent (token hóa phương thức thanh toán gắn với Agent, dùng để thanh toán thay người dùng) của họ hiện cần 3 đến 9 tháng để phê duyệt KYC, và trên thực tế cần đạt ngưỡng doanh thu tối thiểu 250 triệu USD mới đủ điều kiện. Ngày nay, chỉ có những công ty cấp độ Amazon và Walmart mới có thể hoàn tất vòng xác minh danh tính này.
Coinbase báo cáo rằng tính đến tháng Tư, có 69 nghìn Agent hoạt động và 165 triệu giao dịch trên giao thức x402. Nhưng phân tích chuỗi độc lập cho thấy, khối lượng giao dịch hàng ngày thực tế là khoảng 17 nghìn USD, trong đó khoảng một nửa là giao dịch thử nghiệm (theo CoinDesk tháng 3/2026).
Agent đối với thương gia
Chúng tôi đã xây dựng shop.fast.xyz để trực tiếp xác minh việc ứng dụng thực tế của thương mại kiểu đại lý mua hộ. Ở đó có các sản phẩm thực, thương gia thực và giao dịch thực.
Đối với hầu hết các danh mục sản phẩm, trải nghiệm người dùng mua sắm bằng AI hiện tại hoàn toàn không thể so sánh với thương mại điện tử truyền thống. Khi bạn mua quần áo, đồ điện tử hoặc đồ nội thất, bạn muốn xem hình ảnh, duyệt qua nhiều lựa chọn và so sánh chúng.
Hình thức hội thoại của chatbot thực chất là một bước lùi. Bạn đang thay thế một giao diện trực quan phong phú bằng hội thoại văn bản thuần túy, trong khi về bản chất, con người là người mua sắm bằng thị giác.
Agent thể hiện xuất sắc ở những khâu chúng tôi tưởng sẽ rất khó. Nó có thể hiểu nhu cầu của người dùng, và cũng xử lý tốt các chỉ dẫn kiểu "giống cái này nhưng rẻ hơn". Tầng mô hình hoạt động hiệu quả.
Nhưng nó không thể thay thế trải nghiệm xem mười sản phẩm cạnh nhau rồi chọn một. Giao diện trò chuyện có thể được cải thiện bằng hình trượt và màn hình trình bày tương tác, nhưng đến mức độ đó, thực chất bạn chỉ đang tái dựng lại một giao diện front-end thương mại điện tử bên trong cửa sổ chat. Đối với việc mua sắm so sánh giá cả dựa trên thị giác, chúng tôi vẫn chưa tìm thấy lý do thuyết phục nào để chứng minh giao diện trò chuyện tốt hơn giao diện thương mại điện tử nguyên bản.
Chúng tôi thấy nhu cầu thực sự từ các thương gia, nhưng đây là nhu cầu mang tính phòng thủ.
Các thương gia muốn cửa hàng của họ có thể được Agent truy vấn. Không phải vì khách hàng hiện tại đang mua sắm qua Agent, mà vì họ lo sợ sẽ bị bỏ lại phía sau nếu điều này trở thành kênh chính trong tương lai.
Đây là chiến lược "Tối ưu hóa Công cụ Tìm kiếm Agent (AEO)", nhưng hiện tại chỉ là một điểm cộng thêm, chứ không phải điều bắt buộc. Các thương gia đang chuẩn bị cho một làn sóng chưa tới.
Thương mại hội thoại thực sự có thể nâng cao trải nghiệm trong một số tình huống: những giao dịch mua tần suất cao, chi phí ra quyết định thấp, nơi người dùng đã biết rõ họ muốn gì. Gọi đồ ăn là ví dụ rõ ràng nhất. Thị trường rộng lớn, tần suất cực cao, quyết định nhanh chóng ("Giúp tôi gọi một đĩa mì xào Thái từ cửa hàng lần trước"). Agent hội thoại có cơ hội chiến thắng ở đây.
Nhưng các nền tảng giao đồ ăn lớn không mở API. Con đường duy nhất là "sử dụng máy tính": để AI điều hướng và thao tác ứng dụng qua thị giác như con người. Cách này chậm, dễ hỏng và chi phí suy luận không đáng cho một đơn hàng ăn trưa 15 USD.
Một điểm đột phá khác nằm ở: điều hướng UI của một số cửa hàng cực kỳ phức tạp, gây đau đầu. Nhiều lớp giảm giá, mã khuyến mãi chồng chất, chương trình khách hàng thân thiết và quy trình thanh toán khó hiểu.
Một Agent có thể hiểu "dùng coupon của tôi, trừ điểm thưởng, tìm phí vận chuyển rẻ nhất, thao tác bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi" có thể đơn giản hóa những khâu mà hiện tại trải nghiệm rất tệ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người dùng cao tuổi, người mua sắm ở cửa hàng trực tuyến nước ngoài không phải ngôn ngữ mẹ đẻ, hoặc những tình huống rất cụ thể với nhu cầu rất riêng.
Cả hai điểm đột phá này đều cần một kênh phân phối hướng đến người tiêu dùng (B2C) khổng lồ. Bạn đang cạnh tranh với DoorDash (nền tảng giao đồ ăn lớn nhất Mỹ, chiếm 56% thị phần) và Amazon để giành lối vào người dùng.
Phân phối quy mô tiêu dùng là lợi thế của các gã khổng lồ. Phía cung của thương mại kiểu đại lý mua hộ đã sẵn sàng, còn phía cầu thì bị giới hạn bởi trải nghiệm người dùng và kênh phân phối. Xây dựng thêm cơ sở hạ tầng không giải quyết được hai vấn đề này.
Agent đối với API
Chúng tôi đã thảo luận với hàng chục nhà phát triển về nhu cầu thanh toán thực tế của họ. Tình hình gần như nhất quán một cách đáng kinh ngạc: việc sử dụng API của Agent hiện nay là thường xuyên, bao gồm tính toán, suy luận và nguồn dữ liệu. Các nhà phát triển đã sở hữu dịch vụ đăng ký, khóa API được lưu trữ và mối quan hệ thanh toán với các nhà cung cấp cốt lõi từ lâu.
Luận điểm điển hình của stablecoin là: trên Stripe, chi phí xử lý thẻ tín dụng hiệu quả tối thiểu vào khoảng 2.9% cộng thêm 30 cent, điều này khiến việc gọi API dưới một đô la trở nên không đáng. Nhưng với khối lượng giao dịch tần suất thấp hiện tại, việc nạp tiền trước vào tài khoản đã giải quyết vấn đề này. Nhà phát triển nạp tiền trước vào tài khoản, vấn đề được giải quyết.
Vấn đề sâu hơn nằm ở thị trường nhà cung cấp. Hầu hết các công ty SaaS chính thống không muốn cung cấp quyền truy cập API tạm thời chỉ với một phần nhỏ của một cent. Mô hình kinh doanh của họ là các hợp đồng doanh nghiệp nhiều năm. Những công ty mà doanh thu phụ thuộc vào các hợp đồng cam kết lớn sẽ chống lại cơ chế định giá làm vòng qua mô hình hiện có của họ.
Thương mại máy móc về cấu trúc là một thị trường dài đuôi, bao gồm các dịch vụ nhỏ hơn, nguồn dữ liệu thích hợp, nhà phát triển cá nhân và máy chủ MCP. Các giao thức như MPP và x402 rất phù hợp với phân khúc thị trường này.
Nhưng theo định nghĩa, đây là một thị trường phục vụ người dùng nâng cao với nhu cầu đặc biệt, và xét về lịch sử, các nhà phát triển thường là một trong những nhóm sẵn sàng chi trả thấp nhất.
Khi Stripe Projects ra mắt, họ đã hợp tác với 32 đối tác nhà cung cấp như Vercel, Supabase, Cloudflare, Twilio, v.v., bao phủ hầu hết các công cụ mà nhà phát triển sử dụng để xây dựng và triển khai phần mềm, tất cả đều có thể truy cập thông qua hệ thống thanh toán hiện có. Nhu cầu hàng đầu trong stack công nghệ của nhà phát triển đã được đáp ứng.
Cơ hội cho kênh thanh toán mới tồn tại ở tất cả các lĩnh vực ngoài 30 dịch vụ hàng đầu này: cơ hội thực sự tồn tại, nhưng quy mô của nó về bản chất nhỏ hơn nhiều so với những con số hào nhoáng ám chỉ.
Quy luật tương tự cũng áp dụng cho việc lấy nội dung. Agent liên tục thu thập và tóm tắt bài viết, và các nhà xuất bản đang phản công lại.
Nhưng khi việc kiếm tiền từ nội dung diễn ra trên quy mô lớn, nó sẽ được thực hiện thông qua các nhà cung cấp CDN đã đứng giữa nhà xuất bản và internet (Cloudflare đã ra mắt công cụ kiểm tra AI cho việc này), hoặc thông qua các thỏa thuận cấp phép quy mô lớn giữa nhà xuất bản và phòng thí nghiệm AI.
Cơ hội về cơ sở hạ tầng như vậy cuối cùng sẽ chảy về tay các gã khổng lồ vốn đã sở hữu kênh phân phối.
Agent đối với Agent
Mô hình kinh doanh Agent đối với Agent là một tầm nhìn dài hạn, hiện tại hầu như hoàn toàn chỉ ở mức lý thuyết, không có ai đạt được khối lượng giao dịch có ý nghĩa. Các công ty khởi nghiệp đang giải quyết các vấn đề cốt lõi: phát hiện Agent, thiết lập niềm tin, đàm phán điều khoản và giải quyết tranh chấp.
Khi cấu trúc giao dịch như vậy thực sự xuất hiện, nó sẽ khác biệt rõ rệt so với các đường thanh toán hiện có. Không bên nào trong giao dịch chứa đựng danh tính con người. Độ trễ ở mức dưới giây. Tiền từ một phần nhỏ của một cent đến hàng triệu đô la hoạt động trong cùng một quy trình.
Ngoài ra còn có cơ chế thanh toán đa bên, điều này hoàn toàn không phù hợp với mô hình mua bán song phương mà các đường thanh toán hiện tại giả định. Một khi điều này xảy ra, chúng tôi tin rằng nó sẽ đến nhanh và trên quy mô lớn.
Đây là một sự đặt cược dài hạn vào cơ sở hạ tầng thanh toán chuyên dụng, và nó thực sự tồn tại. Nhưng "sự đặt cược dài hạn thực sự" và "thị trường hiện tại" là hai việc khác nhau.
Trong vài tháng qua, chúng tôi cũng là một trong những người tuyên truyền về thị trường này, và đã xây dựng toàn bộ cơ sở hạ tầng xung quanh nó trong vài năm qua. Với mạng phân tán của chúng tôi, về lý thuyết có thể mở rộng lên hơn 10 tỷ TPS, độ trễ dưới 50 mili giây, và tính nhất quán trung bình 10 mili giây. Nhưng chúng tôi phải điều chỉnh để phù hợp với vị trí thực sự của thị trường hiện tại.
Agent đối với Tài chính
Đây có lẽ là danh mục duy nhất có nhu cầu sẵn có. Nhóm khách hàng đã tồn tại và có khả năng chi trả. Ngày nay, các quản lý quỹ, nhóm tài chính và người dùng DeFi đều trả tiền cho các công cụ tài chính. Việc nhúng AI vào quy trình làm việc hiện có là một sự phát triển sản phẩm tự nhiên.
Tài chính Agent đồng thời tạo ra các hành vi mới hoàn toàn. Một Agent có thể tự chủ giám sát và cân bằng lại hàng trăm vị thế theo thời gian thực, hoạt động theo cách mà con người không thể sao chép thủ công. Đây không chỉ là tự động hóa, mà còn là nâng cao năng lực thực chất.
Thách thức nằm ở bối cảnh cạnh tranh. Ngành tài chính được quản lý chặt chẽ và phụ thuộc nhiều vào các mối quan hệ kinh doanh hiện có. Các tổ chức lâu đời sở hữu giấy phép, cơ sở hạ tầng tuân thủ và mối quan hệ khách hàng. Các công ty khởi nghiệp có thể tìm chỗ đứng trong các lĩnh vực ít bị quản lý hơn (như DeFi), các lĩnh vực mà các gã khổng lồ chậm chạp, hoặc những lĩnh vực mà AI có thể tạo ra khả năng mà các gã khổng lồ không có.
Nhưng so với ba danh mục kia, động lực cạnh tranh ở đây có lợi hơn cho các doanh nghiệp đã thành lập, vì việc thêm AI lên trên sản phẩm và nhóm khách hàng hiện có dễ dàng hơn nhiều so với việc làm ngược lại.
Điểm Then Chốt Thực Sự
Vậy tại sao mọi người vẫn xây dựng những thứ này? Có hai lý do.
Đầu tiên là động lực. Các gã khổng lồ trong ngành có dòng tiền dồi dào để đặt cược vào một tương lai cần nhiều năm mới hiển thị. Đối với họ, chi phí tham gia sớm năm năm chỉ là sai số làm tròn, trong khi cái giá của việc tham gia muộn một năm là thảm khốc. Vì vậy, họ phải xây dựng.
Thứ hai là điểm mù nhận thức. Khi hoạt động kinh doanh chính của bạn là thanh toán, mỗi vấn đề trông giống như một vấn đề thanh toán. Nền kinh tế Agent cần một tầng thanh toán, vậy thì hãy xây dựng tầng thanh toán đó.
Nhưng thanh toán chỉ là một phần của một vấn đề lớn hơn. Vấn đề thực sự không phải là cách chuyển tiền giữa các Agent, mà là phối hợp công việc giữa Agent và con người, xác minh kết quả công việc và thanh toán cho kết quả đó. Thanh toán chỉ là một phần của việc thanh toán. Thanh toán chỉ là một phần của sự phối hợp. Và sự phối hợp mới chính là miếng bánh lớn thực sự.
Sự phối hợp trên quy mô lớn, một cách tự nhiên, sẽ tạo ra cơ chế thanh toán như một nhu cầu thiết yếu. Thanh toán chỉ là một nhạc cụ trong bản giao hưởng, không phải toàn bộ bản nhạc. Những công ty giải quyết vấn đề phối hợp sẽ nuốt chửng hoạt động thanh toán, chứ không phải ngược lại.
Hầu hết các doanh nghiệp đã thành lập đang xây dựng phòng thủ, để chuẩn bị cho viễn cảnh giao dịch máy móc trên quy mô lớn trong tương lai. Vì đường băng tài chính của họ là vô hạn, dòng thời gian không quan trọng đối với họ.
Nhưng các công ty khởi nghiệp không có sự xa xỉ đó. Chúng tôi phải tìm kiếm nơi thị trường thực sự đang hiện diện, không thể chỉ ngồi chờ làn sóng ập đến.
Một năm xây dựng đã dẫn chúng tôi đến một hướng đi bất ngờ. Hoạt động thị trường ở đó thực sự tồn tại, tăng trưởng nhanh chóng và chưa được phục vụ đầy đủ. Nó nằm ngoài bốn danh mục mà chúng tôi đã mô tả.
