Tác giả: Nishil Jain
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Tuần trước, Coinbase đã ra mắt sản phẩm mới toàn diện được mệnh danh là "Tương lai của Tài chính". Một ứng dụng duy nhất có thể thực hiện năm chức năng chính: giao dịch cổ phiếu 24/7, giao dịch tiền mã hóa trên sàn tập trung và trên chuỗi, giao dịch hợp đồng tương lai và vĩnh viễn, thị trường dự đoán, và được tích hợp nhà phân tích tài chính trí tuệ nhân tạo. Tất cả chức năng đều có thể được thao tác qua điện thoại, số dư tài khoản duy nhất của người dùng có thể được chuyển đổi ngay lập tức giữa các loại tài sản khác nhau để sử dụng.
Không lâu trước đó, Robinhood đã triển khai trước: ra mắt giao dịch cổ phiếu được mã hóa (tokenized) ở châu Âu, giao dịch hợp đồng tương lai 24/7, dịch vụ sinh lời từ tiền mã hóa, và kế hoạch ra mắt tính năng giao dịch xã hội Robinhood Social vào năm 2026.
Luận điệu chủ đạo trên nền tảng X giải thích xu hướng này là sự tiến hóa của "ứng dụng siêu cấp", nhưng mọi người đã bỏ qua một điểm then chốt: đây không đơn thuần là sự chồng chép tính năng, mà là phá vỡ ranh giới của các loại tài sản tài chính vốn bị phân chia một cách nhân tạo do hạn chế về quy định và công nghệ.
Tại sao sau một thập kỷ phát triển phân mảnh, các ứng dụng tài chính lại đang đón nhận làn sóng tích hợp? Điều này có ý nghĩa gì đối với người dùng và nền tảng trong cuộc? Hãy cùng bắt đầu vào chủ đề chính.
Điểm đau của sự phân mảnh
Trong thập kỷ qua, các ứng dụng fintech đã xuất hiện rầm rộ, nhưng hầu hết chỉ bao phủ một khía cạnh duy nhất của dịch vụ tài chính, các chức năng như giao dịch cổ phiếu, tiền mã hóa, thanh toán, tiết kiệm bị phân tán trên các ứng dụng khác nhau.
Mô hình này mặc dù cung cấp cho người dùng nhiều lựa chọn hơn, và cho phép các doanh nghiệp tập trung mài giũa giải pháp đơn lẻ, nhưng trong sử dụng thực tế lại gặp nhiều vấn đề chồng chéo.
Muốn bán cổ phiếu rồi mua tiền mã hóa? Giao dịch cổ phiếu cần được thực hiện vào thứ Hai, thứ Ba mới hoàn tất quyết toán T+1; sau đó khởi tạo rút tiền, tiền vào tài khoản ngân hàng mất 2-3 ngày; rồi lại chuyển tiền vào Coinbase, lại mất thêm 1-2 ngày. Từ "quyết định điều chỉnh phân bổ vốn" đến "vốn thực tế được sử dụng", toàn bộ quá trình mất khoảng 5 ngày. Trong 5 ngày đó, cơ hội đầu tư mà bạn nhắm đến rất có thể đã biến mất, trong khi số vốn thì bị đình trệ trong các quy trình rườm rà.
Ví dụ bạn muốn mua Bitcoin với giá 86,000 USD vào ngày 18 tháng 12, cuối cùng lại vì trì hoãn quy trình mà giao dịch thành công ở mức giá 90,000 USD sau 5 ngày. Đối với những cơ hội đầu tư biến động mạnh hơn như meme coin, phát hành token lần đầu (ICO) hoặc chào bán công khai lần đầu (IPO), tổn thất do sự chậm trễ này gây ra sẽ còn nghiêm trọng hơn.
Vấn đề phân mảnh không chỉ tồn tại trong một khu vực duy nhất. Một nhà đầu tư Ấn Độ muốn mua cổ phiếu NVIDIA, cần hoàn thành xác thực KYC nhiều lần, mở tài khoản tại nhà môi giới hỗ trợ người dùng Ấn Độ đầu tư cổ phiếu Mỹ, còn phải gửi thêm tiền, chỉ để mua một cổ phiếu này.
Tất cả chúng ta đều từng trải qua ma sát vận hành này, nhưng mãi đến gần đây, cơ sở hạ tầng có thể giải quyết vấn đề này mới dần hình thành.
Nền tảng của thay đổi: Sự hoàn thiện của cơ sở hạ tầng
Ba thay đổi cấu trúc lớn đã tạo ra khả năng cho sự ra đời của nền tảng tài chính tích hợp toàn diện.
Mã hóa (Tokenization) phá vỡ rào cản thời gian
Cổ phiếu truyền thống chỉ có thể được giao dịch trong giờ giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) (9:30 sáng đến 4 giờ chiều giờ miền Đông Hoa Kỳ, 5 ngày một tuần), trong khi tiền mã hóa đạt được giao dịch liên tục 24/7. Bằng cách thực hiện mã hóa cổ phiếu trên mạng lớp 2, đã chứng minh rằng với cơ chế kỹ thuật hợp lý, cổ phiếu về lý thuyết có thể giao dịch suốt ngày đêm.
Ngày nay, cổ phiếu được mã hóa mà Robinhood ra mắt ở châu Âu đã hỗ trợ giao dịch 24/7, Coinbase cũng sẽ theo kịp mô hình này.
Khung quy định ngày càng rõ ràng
Vài năm qua, ETF spot Bitcoin đã niêm yết thành công, quy trình hợp pháp hóa stablecoin được thúc đẩy, khung quy định về mã hóa (tokenization) đã vào giai đoạn xem xét, thị trường dự đoán cũng đã được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ (CFTC) phê duyệt. Mặc dù môi trường quy định không hoàn hảo, nhưng đã đủ rõ ràng để các nền tảng yên tâm phát triển sản phẩm đa tài sản, mà không lo sợ bị đình chỉ hoàn toàn.
Cơ sở hạ tầng ví di động trưởng thành
Ví nhúng (Embedded wallet) ngày nay đã có thể xử lý liền mạch các thao tác phức tạp xuyên chuỗi. Nền tảng Privy được Stripe mua lại, cho phép người dùng tạo ví thông qua email hiện có, mà không cần chạm vào cụm từ ghi nhớ (seed phrase); ứng dụng giao dịch tiền mã hóa Fomo mới ra mắt gần đây, cho phép người dùng không chuyên về tiền mã hóa giao dịch token trên các chuỗi Ethereum, Solana, Base, Arbitrum mà không cần chọn mạng thủ công, còn hỗ trợ nạp tiền bằng Apple Pay, backend sẽ tự động xử lý mọi quy trình phức tạp, người dùng chỉ cần nhấp "Mua token" là hoàn tất thao tác.
Logic cốt lõi của tích hợp thanh khoản
Động lực cốt lõi thúc đẩy thay đổi này là: tiền phân tán trong các ứng dụng khác nhau, về bản chất đều là tiền nhàn rỗi.
Trong chế độ tích hợp, người dùng chỉ cần nắm giữ một số dư tài khoản: sau khi bán cổ phiếu, tiền có thể được sử dụng ngay lập tức để mua tiền mã hóa, không cần chờ đợi cửa sổ quyết toán, thời gian xét duyệt rút tiền, cũng không cần thông qua các khâu trung gian như ngân hàng. Chi phí cơ hội 5 ngày trước đây hoàn toàn biến mất.
Nền tảng tích hợp thanh khoản vượt trội hơn về hiệu quả. Vì pool thanh khoản sâu hơn, chúng có thể cung cấp tốc độ thực thi tối ưu hơn; vì tất cả các cặp giao dịch chia sẻ cùng thanh khoản cơ sở, chúng có thể hỗ trợ nhiều cặp giao dịch hơn; chúng có thể như ngân hàng, cung cấp lợi nhuận cho vốn nhàn rỗi; hơn nữa, do ma sát giảm, khối lượng giao dịch của người dùng tăng, chúng cũng có thể thu được nhiều thu nhập phí hơn.
Bản đồ tích hợp của Coinbase
Coinbase là trường hợp điển hình nhất trong làn sóng tích hợp tài chính này. Công ty này thành lập năm 2012, ban đầu chỉ là một sàn giao dịch tiền mã hóa đơn giản, chỉ hỗ trợ mua bán Bitcoin và Ethereum. Vài năm sau đó, Coinbase lần lượt bổ sung thêm dịch vụ lưu ký tổ chức, dịch vụ staking, sản phẩm cho vay sinh lời từ tiền mã hóa, đến năm 2021 đã phát triển thành nền tảng tiền mã hóa đầy đủ dịch vụ.
Bước chân mở rộng không dừng lại: ra mắt Coinbase Card hỗ trợ chi tiêu bằng tiền mã hóa, giải pháp thanh toán Coinbase Commerce dành cho thương nhân, còn xây dựng blockchain lớp 2 riêng Base.
Buổi ra mắt sản phẩm mới ngày 17 tháng 12 đánh dấu sự ra mắt toàn diện tầm nhìn "ứng dụng siêu cấp" của Coinbase. Ngày nay, Coinbase đã hỗ trợ giao dịch cổ phiếu 24/7, kế hoạch ra mắt dịch vụ mã hóa tài sản thế giới thực Coinbase Tokenize dành cho tổ chức vào đầu năm sau, tích hợp thị trường dự đoán thông qua hợp tác với Kalshi, ra mắt giao dịch hợp đồng tương lai và vĩnh viễn, và tích hợp chức năng giao dịch sàn phi tập trung (DEX) của hệ sinh thái Solana trong ứng dụng. Ngoài ra, ứng dụng Base đã mở rộng đến 140 quốc gia, và tăng cường trải nghiệm giao dịch xã hội.
Coinbase đang dần trở thành hệ điều hành cho tài chính trên chuỗi. Thông qua giao diện đơn nhất và số dư tài khoản duy nhất, bao phủ nhu cầu giao dịch của tất cả các loại tài sản, mục tiêu của nó là để người dùng không cần rời khỏi nền tảng, vẫn có thể hoàn thành mọi thao tác tài chính.
Robinhood cũng đang tuân theo lộ trình phát triển tương tự: bắt đầu từ giao dịch cổ phiếu miễn hoa hồng, dần dần thêm giao dịch tiền mã hóa, cung cấp dịch vụ đăng ký vàng với hoàn tiền mặt 3% và lãi suất tiền gửi 3.5%, giao dịch hợp đồng tương lai, sau đó ra mắt cổ phiếu được mã hóa ở châu Âu.
Cả hai nền tảng đều đặt cược vào cùng một logic cốt lõi: người dùng không muốn tải các ứng dụng khác nhau cho cổ phiếu, tiền mã hóa và công cụ phái sinh, họ cần số dư tài khoản duy nhất, giao diện thao tác thống nhất, và khả năng điều chỉnh phân bổ vốn ngay lập tức.
Giao dịch xã hội: Năng lực cạnh tranh khác biệt mới nổi
Tích hợp tài sản giải quyết vấn đề thanh khoản, nhưng không giải quyết được khó khăn khám phá tài sản của người dùng.
Khi thị trường có hàng triệu tài sản để lựa chọn, người dùng nên sàng lọc công cụ giao dịch như thế nào? Lại nên xây dựng danh mục đầu tư của mình ra sao?
Đây chính là giá trị của chức năng xã hội. Ứng dụng Base của Coinbase tích hợp luồng thông tin động, người dùng có thể xem thao tác mua vào của người khác; Robinhood kế hoạch ra mắt Robinhood Social vào năm 2026; eToro từ năm 2007 đã ra mắt tính năng giao dịch xã hội, trả cho người giao dịch sao chép 1.5% tài sản họ nắm giữ làm hoa hồng.
Trong lĩnh vực on-chain cũng xuất hiện một loạt ứng dụng khám phá chức năng giao dịch xã hội, như Fomo, 0xPPL và Farcaster. Những ứng dụng này cho phép người dùng xem các mã đầu tư của bạn bè, theo dõi họ và sao chép thao tác giao dịch của họ.
Trang bảng xếp hạng của Fomo
Giao dịch xã hội cho phép người dùng xem hành vi giao dịch của người khác trong thời gian thực, và sao chép chỉ với một cú nhấp. Điều này làm giảm đáng kể ma sát quyết định: không cần nghiên cứu độc lập, chỉ cần theo sát chiến lược giao dịch mà mình tin tưởng. Một khi nền tảng hình thành hệ sinh thái cộng đồng ổn định - người dùng theo dõi các chuyên gia giao dịch, xây dựng danh tiếng cá nhân - người dùng sẽ khó di chuyển sang nền tảng khác, điều này xây dựng rào cản cạnh tranh mạnh mẽ và độ kết dính người dùng cho ứng dụng giao dịch.
Sàn giao dịch tập trung từ năm 2022 đã ra mắt tính năng giao dịch sao chép, nhưng tỷ lệ sử dụng luôn dưới 2%. Nền tảng ứng dụng di động đặt cược vào việc tăng tỷ lệ phổ biến của tính năng này bằng cách tối ưu hóa trải nghiệm người dùng, phán đoán của họ có đúng hay không, sẽ quyết định tính năng giao dịch xã hội rốt cuộc có thể trở thành năng lực cạnh tranh khác biệt thực sự, hay chỉ trở thành một tính năng thông thường khác.
Góc nhìn bi quan: Rủi ro và tranh cãi tiềm ẩn
Chúng ta hãy thẳng thắn đối mặt với thực trạng: mục đích ban đầu của tiền mã hóa vốn là hiện thực hóa phi tập trung hóa tài chính, loại bỏ các khâu trung gian, để người dùng làm chủ tài sản của mình.
Mà ngày nay, chúng ta lại đang xây dựng lại nền tảng tập trung: Coinbase nắm giữ sự lưu ký tài sản, thực thi giao dịch và chuỗi quan hệ xã hội; Robinhood nắm giữ khóa private của ví nhúng; người dùng cần tin tưởng nền tảng có khả năng chi trả, tính bảo mật và năng lực vận hành liên tục. Đằng sau tất cả đều tiềm ẩn rủi ro đối tác (counterparty risk).
Cổ phiếu được mã hóa của Robinhood về bản chất là công cụ phái sinh theo dõi giá cổ phiếu, chứ không phải cổ phiếu thực tế. Một khi nền tảng phá sản, thứ người dùng nắm giữ chỉ là một tờ giấy nợ.
Vấn đề do trò chơi hóa (Gamification) mang lại cũng ngày càng nghiêm trọng: giao dịch 24/7 có nghĩa là bạn có thể giao dịch trong lúc xúc động vào lúc 3 giờ sáng; luồng thông tin xã hội sẽ khiến bạn cảm thấy FOMO khi thấy người khác kiếm lời; thông báo đẩy (push notification) sẽ nhắc nhở mọi biến động thị trường theo thời gian thực. Về bản chất đây là tâm lý học sòng bạc được mở rộng quy mô, được tối ưu hóa cẩn thận bởi các nhà thiết kế am hiểu cách kích hoạt phản ứng dopamine.
Đây rốt cuộc là tiến bộ của dân chủ hóa tài chính, hay chỉ là hệ thống bóc lột cũ mèm? Đây là một vấn đề triết học đáng suy ngẫm.
Bản chất đằng sau hiện tượng
Chúng ta đã mười năm để tháo rời dịch vụ tài chính, giả định khi đó là: phân mảnh có thể thúc đẩy cạnh tranh, mang lại nhiều lựa chọn hơn.
Nhưng thực tế chứng minh, phân mảnh cũng gây ra kém hiệu quả: tiền nhàn rỗi, thanh khoản phân tán, người dùng vì quy trình chuyển tiền rườm rà, buộc phải nắm giữ nhiều tiền nhàn rỗi hơn, thời đại mới đang thay đổi hiện trạng này.
Coinbase và Robinhood đang dần trở thành ngân hàng kiểu mới: chúng nắm giữ lương, tiết kiệm, đầu tư và mô hình tiêu dùng của bạn, kiểm soát thực thi giao dịch, lưu ký tài sản và quyền truy cập, can thiệp vào từng giao dịch. So với ngân hàng truyền thống, điểm khác biệt duy nhất của chúng là: giao diện thao tác đẹp hơn, thị trường giao dịch mở cửa suốt ngày đêm, lãi suất tiền gửi cao hơn 50 điểm cơ bản.
Dù chúng ta đang thực hiện dân chủ hóa tài chính thông qua hạ thấp ngưỡng vào, nâng cao hiệu quả, hay chỉ đang thay đổi người gác cổng nhưng vẫn giữ nguyên ngưỡng vào, thì thời đại phân mảnh đã kết thúc. Vài năm tới, chúng ta sẽ chứng kiến: liệu tích hợp tài chính dựa trên công nghệ lớp nền mở, có thể mang lại kết quả tốt hơn ngân hàng truyền thống mà chúng ta từng chạy trốn, hay chỉ đơn thuần là thay đổi logo khóa người dùng.
