Bài viết gốc丨Bo Yang, Tencent Technology
Vào ngày 16/6 giờ Mỹ, chỉ bốn ngày sau khi SpaceX hoàn thành đợt IPO lớn nhất lịch sử, công ty đã công bố thương vụ mua lại quan trọng đầu tiên sau khi lên sàn.
Theo hồ sơ nộp cho Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), SpaceX sẽ mua lại công ty khởi nghiệp lập trình AI Cursor (thông qua công ty mẹ Anysphere) với giá trị 600 tỷ USD bằng cổ phiếu. Giao dịch dự kiến hoàn thành vào quý III năm 2026, chờ phê duyệt của cơ quan quản lý.
Sau khi thông tin được công bố, cổ phiếu SpaceX tăng vọt hơn 16% trong phiên, vốn hóa từng thời điểm vượt 2,94 nghìn tỷ USD, vượt qua Microsoft một cách ngắn ngủi. Đến lúc đóng cửa, SpaceX vượt qua Amazon, trở thành công ty có vốn hóa lớn thứ tư tại Mỹ. Tính từ mức giá phát hành IPO 135 USD/cổ phiếu, cổ phiếu SpaceX đã tăng tích lũy gần 50%.
Người dẫn chương trình CNBC Jim Cramer bình luận về việc này: "Mua SpaceX thực chất là mua bộ não của Musk." Ông cho rằng các mô hình định giá truyền thống khó có thể đánh giá khả năng biến những tầm nhìn lớn thành hiện thực thương mại của Musk.
01 Cursor là gì, tại sao đáng giá 600 tỷ USD?
Cursor là một trong những công cụ lập trình AI phổ biến nhất toàn cầu hiện nay, được đồng sáng lập vào năm 2022 bởi Michael Truell cùng các bạn học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) là Sualeh Asif, Arvid Lunnemark và Aman Sanger. Công ty có trụ sở tại San Francisco, với khoảng 700 nhân viên, phục vụ 60% doanh nghiệp trong Fortune 500.
Sản phẩm cốt lõi của Cursor là một trợ lý lập trình AI, hỗ trợ nhà phát triển chuyển đổi linh hoạt giữa nhiều mô hình AI chính như OpenAI, Anthropic, xAI, Google... Công cụ có thể tự động tạo, chỉnh sửa và xem xét mã nguồn, cạnh tranh trực tiếp với Claude Code của Anthropic và Codex của OpenAI.
Về doanh thu, Cursor có đà tăng trưởng đáng kinh ngạc. Tháng 11/2025, doanh thu hàng năm của công ty vượt mốc 1 tỷ USD, tăng gấp khoảng mười lần so với một năm trước đó. Theo báo cáo, trong vòng ba tháng sau đó, doanh thu hàng năm của Cursor lại tăng gấp đôi, đạt 4 tỷ USD. Hiện tại, Cursor đã lọt vào bảng xếp hạng Những kẻ phá vỡ quy tắc năm 2026 của CNBC ở vị trí thứ 37.
Tuy nhiên, theo dữ liệu tiêu dùng từ Ramp, thị phần của Cursor đã giảm từ 41% vào tháng 6/2025 xuống còn khoảng 26% vào tháng 5/2026, trong khi Claude Code của Anthropic hiện chiếm khoảng một nửa thị phần trong phân khúc này.
02 Hành trình khởi nghiệp của một thiếu niên thiên tài
CEO Cursor Michael Truell
Câu chuyện về Cursor bắt đầu từ một thiếu niên tóc đỏ trầm lặng.
Năm 2019, Truell, một tân sinh viên MIT 18 tuổi, đối mặt với một bài kiểm tra lập trình dự kiến mất một giờ để hoàn thành, nhưng cậu đã nộp bài trong chưa đầy mười phút. Nhà đầu tư công nghệ Ali Partovi là giám khảo hôm đó, ông chủ trì một chương trình chuyên tìm kiếm tài năng lập trình hàng đầu trong sinh viên. Sau đó, Partovi đề nghị Truell ra đề kiểm tra ngược lại mình, và nhận ra rằng mã của cậu thiếu niên này ngăn nắp, gọn gàng, trong khi bản trả lời của ông lại viết nguệch ngoạc.
Lớn lên ở New York, bố mẹ đều là nhà báo, Truell từ nhỏ đã bộc lộ tài năng lập trình phi thường. Năm 15 tuổi, khi học tại trường tư thục hàng đầu Horace Mann School, cậu cùng bạn học phát triển một trò chơi lập trình tên là Halite, hướng dẫn người chơi học kiến thức lập trình cơ bản thông qua việc chinh phục lãnh thổ ô vuông. Trò chơi thu hút hàng nghìn học sinh trung học và sinh viên đại học chưa từng tiếp xúc với lập trình, và mang về cho cậu phần thưởng 10.000 USD từ một hiệp hội toán học hàng đầu.
Tại MIT, Truell theo học song bằng Khoa học Máy tính và Toán học, đồng thời bắt đầu ấp ủ ý tưởng khởi nghiệp. Claire Shorall, người từng hướng dẫn cậu tham gia trại huấn luyện khởi nghiệp, nhớ lại rằng sự tò mò và khiêm tốn của Truell đã gây ấn tượng mạnh với bà. "Tôi đã đưa ra một số lời khuyên, nhưng rõ ràng cậu ấy đã có định hướng từ trước."
Sau khi tốt nghiệp năm 2022, Truell cùng ba người bạn học tại MIT đồng sáng lập Anysphere, ban đầu định vị là nền tảng chỉnh sửa mã, bằng cách xây dựng phiên bản cải tiến của trình soạn thảo mã nguồn mở VS Code của Microsoft, đã đưa doanh thu định kỳ hàng tháng đạt 1 triệu USD trong vòng một năm. Tháng 3/2023, Cursor chính thức ra mắt và ngay lập tức được cộng đồng nhà phát triển và người dùng doanh nghiệp đón nhận nồng nhiệt.
03 Mối quan hệ "kỳ lạ" với Anthropic
Con đường vươn lên của Cursor không hẳn là thuận buồm xuôi gió, trong đó yếu tố biến động lớn nhất đến từ nhà cung cấp AI cốt lõi của họ - Anthropic.
Hai công ty phụ thuộc lẫn nhau rất nhiều: sản phẩm của Cursor phụ thuộc nặng nề vào mô hình AI của Anthropic để vận hành, trong khi sự tăng trưởng bùng nổ của Cursor từng đóng góp khoảng 40% đến 50% doanh thu cho Anthropic. Cả hai bên đều nhận thức rõ tầm quan trọng của nhau.
Tuy nhiên, trước khi Anthropic ra mắt trình chỉnh sửa mã Claude Code của riêng mình, họ đã bí mật nói với ban lãnh đạo Cursor rằng sản phẩm này mang tính nghiên cứu nhiều hơn, không phải là một triển khai thương mại lớn. Nhưng Claude Code nhanh chóng tràn ngập cộng đồng nhà phát triển.
Đến tháng 2/2026, doanh thu hàng năm của Claude Code đã tăng lên 2,5 tỷ USD, cao hơn khoảng 500 triệu USD so với doanh thu của Cursor vào thời điểm đó. Một lượng lớn nhà phát triển bắt đầu đăng bài trên mạng xã hội tuyên bố từ bỏ Cursor và chuyển sang dùng Claude Code. Trước đó, Anthropic từng cắt quyền truy cập mô hình đối với Windsurf trong quá trình đàm phán mua lại của OpenAI, điều này càng làm tăng thêm lo ngại của ban lãnh đạo Cursor về việc phụ thuộc quá mức vào một nhà cung cấp duy nhất.
Ngày 5/1/2026, Truell đã tổ chức một cuộc họp toàn thể mà nhân viên nội bộ mô tả là "khẩn cấp", tuyên bố Cursor phải tự phát triển mô hình AI riêng. Thông điệp anh truyền tải rõ ràng và mạnh mẽ: Chúng ta không được phép tụt lại phía sau, hủy bỏ mọi cuộc họp không cần thiết, sẵn sàng hợp tác xuyên nhóm mọi lúc, chúng ta phải linh hoạt và phản ứng nhanh.
Sau đó, Cursor ra mắt bộ mô hình lập trình tự phát triển Composer, nền tảng dựa trên mô hình mã nguồn mở của phòng thí nghiệm AI Trung Quốc Moonshot. Tuy nhiên, theo giới thiệu của Cursor, trong phiên bản Composer 2.5 phát hành tháng 5, hơn 85% công việc đã thuộc về nghiên cứu và phát triển tự chủ của Cursor (dựa trên mô hình Kimi K2.5). Kỹ sư Lucas Garza của Cursor cho biết, với giá thành thấp và tốc độ phản hồi cực nhanh, Composer đã nhận được phản hồi "cực kỳ nhiệt tình" từ các nhà phát triển.
04 Hướng về phía Musk: Một ván cược đôi bên cùng có lợi
Việc tự phát triển mô hình cần nguồn năng lực tính toán khổng lồ, và đó chính là điểm yếu của Cursor. Mùa xuân năm nay, Truell đã tìm thấy một người sáng lập khác với tầm nhìn lớn lao để lấp đầy khoảng trống này.
Ngày 21/4, Truell đã đăng bài trên nền tảng X với phong cách ngắn gọn quen thuộc: "Rất vui được hợp tác với đội ngũ SpaceX để cùng mở rộng quy mô Composer. Đây là một bước quan trọng trên con đường xây dựng nền tảng lập trình AI tốt nhất."
Cùng ngày, SpaceX cũng công bố trên X rằng họ đã nhận được quyền chọn mua lại được Cursor cấp. SpaceX có thể lựa chọn mua lại Cursor với giá trị 600 tỷ USD bằng toàn bộ cổ phiếu sau khi hoàn thành IPO. Nếu từ chối mua lại, SpaceX sẽ phải trả phí chia tay 1 tỷ USD và cung cấp 8,5 tỷ USD tài nguyên tính toán miễn phí.
Vài ngày sau khi SpaceX hoàn thành thành công đợt IPO lớn nhất lịch sử, SpaceX chính thức thực hiện quyền chọn mua lại, công bố việc mua lại Cursor với giá 600 tỷ USD, thực hiện "manh mối" đã được đặt ra từ tháng 4.
Thương vụ này có ý nghĩa riêng đối với cả hai bên. Cursor nhờ đó có được quyền truy cập vào siêu máy tính Colossus của SpaceX. Hệ thống này được cấu thành từ hàng trăm nghìn chip AI hàng đầu của Nvidia. Trong khi đó, SpaceX hy vọng tận dụng khả năng thâm nhập sâu rộng của Cursor trong cộng đồng kỹ sư phần mềm hàng đầu để vượt lên trong cuộc đua lập trình AI. Chatbot AI Grok của Musk hiện vẫn tụt hậu trong lĩnh vực lập trình so với các mô hình chính thống, một nhà thầu xAI từng thừa nhận rằng Grok "không giỏi lập trình lắm".
Sau khi thông báo, nhiều nhân viên của Cursor cảm thấy bất ngờ. Dù sao thì Truell từng nhiều lần bày tỏ ý định xây dựng công ty thành một "doanh nghiệp trường tồn" và coi việc bán công ty là "một rủi ro lớn, cũng là một ván cược lớn". Nhà đầu tư Partovi, người từng viết tấm séc đầu tiên cho Cursor, nói rằng ông nghĩ Truell thuộc kiểu người sáng lập có xu hướng giữ độc lập, "Cậu ấy có tham vọng, sự tự tin và động lực đủ lớn để đi xa hơn nữa."
SpaceX cho biết, siêu máy tính Colossus là tài sản cốt lõi để thu hút Cursor. "Sản phẩm và khả năng phân phối hàng đầu của Cursor trong giới kỹ sư phần mềm tinh nhuệ, kết hợp với siêu máy tính Colossus có năng lực tính toán tương đương hàng triệu chip H100 của SpaceX, sẽ cho phép chúng tôi xây dựng mô hình AI thực tế nhất toàn cầu."
05 Tham vọng lớn hơn: Trung tâm dữ liệu vệ tinh và doanh thu nghìn tỷ
Vụ mua lại này còn phục vụ cho chiến lược AI mang tầm vĩ mô hơn của SpaceX. Công ty đang tìm kiếm sự chấp thuận của cơ quan quản lý để triển khai tới 1 triệu vệ tinh AI, thăm dò khả năng sử dụng các trung tâm dữ liệu quỹ đạo chạy bằng năng lượng mặt trời để đảm nhận các nhiệm vụ tính toán trên mặt đất. Đồng thời, SpaceX đã công bố các thỏa thuận điện toán đám mây trị giá hàng chục tỷ USD với Anthropic và Google, góp phần đáng kể làm đầy nền tảng doanh thu trước IPO.
Tuy nhiên, Musk cũng cho biết trên X rằng nếu năng lực tính toán của Colossus trở nên căng thẳng, SpaceX sẽ bảo lưu quyền hủy các thỏa thuận nói trên.
Ngày 14/6, Musk đăng bài nói rằng SpaceX "có thể đạt được doanh thu khoảng 1 nghìn tỷ USD vào năm 2030". So với doanh thu 18,7 tỷ USD của công ty vào năm 2025, đây sẽ là một bước nhảy vọt về chất. Năm 2025, SpaceX lỗ ròng 4,9 tỷ USD, quý I năm nay khoản lỗ tiếp tục mở rộng lên 4,28 tỷ USD.
Đối với Musk, mục tiêu luôn rõ ràng. Ông viết trên X: "Liệu nó có thể trở thành thứ tốt nhất hay không, vẫn còn chờ thời gian kiểm chứng, nhưng tôi sẽ không bao giờ từ bỏ. Không bao giờ."
Đối với Truell, đây có lẽ là thử thách lớn nhất trong cuộc đời anh: Liệu ván cược với Musk có thể thành hiện thực? "Tất cả điều này thực sự có chút điên rồ," anh nói, "Nhưng chúng tôi nhận thức rõ điều này đặc biệt như thế nào - và chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ra sao."
