Đã hơn ba năm rưỡi kể từ khi ChatGPT ra đời gây chấn động. Khi đó, nhiều người lần đầu nhận ra, hộp thoại có thể trở thành cổng vào của thế hệ internet tiếp theo. Giờ đây, nó đã trở thành ứng dụng đạt một tỷ người dùng hàng tháng nhanh nhất trong lịch sử nhân loại, nhưng cũng chính vào thời điểm này, nó đón nhận một bước ngoặt mang tính biểu tượng:

Thị phần toàn cầu của ChatGPT lần đầu tiên giảm xuống dưới 50%.

Công ty phân tích dữ liệu Sensor Tower trong báo cáo "Tình trạng AI năm 2026" cho biết, tính đến cuối tháng 5 năm nay, thị phần của ChatGPT trên thị trường trợ lý AI toàn cầu đã giảm xuống 46,4%. Trong khi đó, trước tháng 1 năm nay, con số này vẫn trên 50%. ChatGPT vẫn là trợ lý AI lớn nhất toàn cầu. Nhưng dẫn đầu không còn đồng nghĩa với độc quyền.

Cơn sốt trợ lý AI do OpenAI thổi bùng, đã chuyển từ sự ngạc nhiên, dùng thử và ngưỡng mộ, sang giai đoạn so sánh sản phẩm, ràng buộc hệ sinh thái, chuyển đổi trả phí và hiện thực hóa thương mại.

Sự trung thành là một khái niệm giả, người dùng đều là 'kẻ đào hoa'

Năm 2023, việc sở hữu một tài khoản ChatGPT còn mang ý nghĩa biểu tượng nào đó về thân phận người tiên phong trong lĩnh vực AI.

Đến năm 2026, trợ lý AI ngày càng trở nên giống như tìm kiếm, email, bộ công cụ văn phòng, biến thành cơ sở hạ tầng trong đời sống internet. Thay đổi đáng chú ý nhất trong báo cáo của Sensor Tower, không chỉ là việc ChatGPT vẫn đứng đầu.

Quan trọng hơn, người dùng đang trở nên sẵn sàng di chuyển hơn. Chỉ cần trợ lý khác thuận tiện hơn trong một tình huống cụ thể, người dùng sẽ lập tức chia sẻ thời gian cho sản phẩm khác.

Những đối thủ chính kéo thị phần ChatGPT xuống dưới 50%, là Gemini và Claude.

Tính đến cuối tháng 5, thị phần toàn cầu của Gemini đạt 27,7%, Claude đạt 10,3%. Các sản phẩm như Grok, Perplexity, DeepSeek, Meta AI vẫn dưới 5% mỗi sản phẩm, nhưng chúng cũng đang liên tục chiếm lĩnh phần thị trường còn lại.

Sự tăng trưởng của Gemini không khó hiểu. Đằng sau nó là hệ sinh thái hoàn chỉnh của Google. Tìm kiếm, Gmail, Docs, Calendar, Android đều là cổng vào tự nhiên. Khi AI được nhúng vào các công cụ mà người dùng phải dùng hàng ngày, nhiều người dùng phổ thông không cần thiết phải mở một trang web khác, để triệu hồi ChatGPT.

Đặc biệt là sau khi Gemini 3.0 ra mắt, Google cũng đón nhận chiến thắng thực sự đầu tiên, chính thức lên bàn chơi AI, và bước vào tầm mắt của nhiều người dùng chính thống hơn.

Con đường của Claude thì giống hơn một chiến thắng của sản phẩm năng suất.

Nó không có hệ thống phân phối như Google, nhưng đã tạo được tiếng vang mạnh mẽ trong các tình huống như viết lách, mã code, xử lý văn bản dài, hợp tác tác vụ phức tạp. Sensor Tower cho biết, Claude đang tiến gần đến mức độ giữ chân người dùng của ChatGPT. Đối với người dùng nặng, trợ lý AI đã thoát khỏi thuộc tính đồ chơi, bắt đầu thực sự ảnh hưởng đến hiệu suất công việc.

Sự thay đổi tinh tế hơn nằm ở chỗ, khi đánh giá sản phẩm AI, người dùng không chỉ nhìn vào khả năng mô hình. Đi kèm với việc trợ lý AI dần mang đặc điểm tương tác nhân cách hóa, người dùng cũng bắt đầu thảo luận với nó về công việc, cảm xúc, phán đoán và quyết định. Niềm tin thương hiệu, định hướng giá trị, mối quan hệ tổ chức, đều có thể trở thành một phần trong lựa chọn của người dùng.

Và chỉ một chút sóng gió dư luận cũng có thể thổi bùng một làn sóng gỡ cài đặt khổng lồ. Điều này, chắc CEO OpenAI Sam Altman trong năm qua đã thấm thía.

Các công ty AI trước đây tin rằng, chỉ cần mô hình mạnh hơn, người dùng sẽ ở lại. Thực tế năm 2026 phức tạp hơn nhiều. Năng lực, hệ sinh thái, giá cả, tình huống, niềm tin thương hiệu, đang cùng quyết định một trợ lý có được tiếp tục sử dụng hay không.

Bữa trưa miễn phí kết thúc, ứng dụng AI bắt đầu nói đến tiền

Bên cạnh thị phần, một nhóm dữ liệu khác mà báo cáo Sensor Tower đưa ra càng có thể nói lên sự thay đổi giai đoạn của ngành: Ứng dụng AI vẫn tăng trưởng, nhưng logic tăng trưởng đã thay đổi.

Sensor Tower ước tính, nửa đầu năm 2026, số lượt tải xuống ứng dụng AI toàn cầu dự kiến gần 2,3 tỷ lượt, chi tiêu trong ứng dụng vượt 4,2 tỷ USD. So với nửa đầu năm 2025, chi tiêu trong ứng dụng AI là 1,83 tỷ USD.

Người dùng vẫn tải ứng dụng AI, và cũng sẵn sàng trả tiền cho AI.

Nhưng tốc độ tăng trưởng số lượt tải và chi tiêu đều đã chậm lại, đồng thời, ngành cũng từ giai đoạn mở rộng tốc độ cao bước vào giai đoạn cạnh tranh thực tế hơn.

Nhà sản xuất không thể chỉ nói về tăng trưởng người dùng, mà còn phải chứng minh mình có thể biến lưu lượng thành doanh thu. Sự khác biệt khu vực cũng bắt đầu xuất hiện. Châu Á vẫn là thị trường có số lượt tải ứng dụng AI cao nhất, nhưng trong quý I năm 2026 lần đầu tiên xuất hiện sự sụt giảm lượt tải, giảm 3,3%, chủ yếu chịu ảnh hưởng từ các thị trường như Ấn Độ.

Trong khi đó, Bắc Mỹ và Châu Âu mạnh hơn về mặt tiêu dùng trong ứng dụng. Đối với công ty AI, yếu tố thực sự quyết định mô hình kinh doanh, thường là khả năng thanh toán, quy mô cài đặt chỉ giải quyết được một phần vấn đề. Xu hướng thị trường Mỹ càng rõ ràng. Người dùng đang sử dụng trợ lý AI cho các tác vụ năng suất, và cũng sẵn sàng trả tiền hơn cho các tính năng cao cấp.

Claude thể hiện nổi bật ở đây. Sensor Tower cho biết, Anthropic có 13% người dùng đăng ký gói trả phí, tỷ lệ chuyển đổi đứng đầu ngành. Tỷ lệ chuyển đổi đăng ký 13% giải thích tại sao Claude có thể tiếp tục mở rộng sự hiện diện giữa sự kẹp ép của các gã khổng lồ.

Chỉ cần AI có thể giúp người dùng tiết kiệm thời gian, hoàn thành code, sắp xếp tài liệu, xử lý tác vụ phức tạp, thì phí đăng ký hàng tháng hai mươi hay thậm chí hai trăm đô la Mỹ thực ra đều nằm trong phạm vi có thể chấp nhận được. Lộ trình thương mại hóa của ChatGPT thì đa dạng hơn, và cũng gây tranh cãi hơn. Sensor Tower cho biết, OpenAI bắt đầu thử nghiệm quảng cáo trong ChatGPT từ tháng 2 năm nay, và dần mở rộng quy mô hiển thị quảng cáo và tỷ lệ người dùng được bao phủ.

Đến tháng 5, trung bình mỗi ngày đã có 17% người dùng nhìn thấy quảng cáo. Phần mềm và mua sắm hiện là danh mục nhà quảng cáo lớn nhất, tiếp theo là truyền thông giải trí, thực phẩm ăn uống.

Từ đăng ký đến quảng cáo, ChatGPT đang tiến đến mô hình kinh doanh internet điển hình hơn. Người dùng sớm quen thuộc với một hộp thoại sạch sẽ, một cổng vào được gửi gắm trí tưởng tượng về trí tuệ nhân tạo phổ quát (AGI).

Đáng tiếc thay, dù là AI thông minh nhất hành tinh, cuối cùng cũng không thoát khỏi số phận trở thành một nhân viên tư vấn mua hàng.

Đối với OpenAI, quảng cáo và mua sắm đã trở thành thử nghiệm bắt buộc phải đẩy mạnh. Giờ đây, cổng vào này cũng bắt đầu mang theo quảng cáo, dẫn mua hàng, đề xuất và chuyển đổi giao dịch.

Chi phí suy luận mô hình, đào tạo và tính toán cực kỳ đắt đỏ, chỉ dựa vào doanh thu đăng ký rất khó bao phủ đầu tư dài hạn. Quảng cáo và mua sắm, đang trở thành mảnh ghép tiếp theo trong việc thương mại hóa ChatGPT.

Khi AI bắt đầu đi sâu vào các tình huống cốt lõi như mua sắm, văn phòng và tìm kiếm, trí tưởng tượng về việc AI sẽ trở thành siêu cổng vào thống nhất, cũng bắt đầu va chạm với ranh giới nền tảng ngày càng thực tế. Sensor Tower ước tính, nửa đầu năm 2026, thời gian sử dụng ứng dụng AI toàn cầu sẽ tăng từ 17,2 tỷ giờ cùng kỳ năm ngoái lên khoảng 36 tỷ giờ.

Trong đó, ba trợ lý AI hàng đầu chiếm 89% tổng thời gian sử dụng các ứng dụng loại trợ lý AI.

Người chơi đến sau vẫn có cơ hội, nhưng cơ hội tồn tại nhiều hơn trong các tình huống phân tán, như bạn đồng hành AI, tạo nội dung AI, công cụ ngành dọc. Mặt trận chính của trợ lý phổ quát, đã bị ChatGPT, Gemini và Claude chiếm mất phần lớn.

Tạm biệt thần đàn, AI tiến vào đời thường

Thị phần ChatGPT giảm xảy ra tại một thời điểm có phần mâu thuẫn: Doanh thu của OpenAI vẫn tăng trưởng cao, quy mô người dùng vẫn mở rộng, dự trữ vốn cũng vượt xa hầu hết công ty khởi nghiệp. Theo The Information đưa tin, tài liệu OpenAI tiết lộ cho cổ đông cho thấy, OpenAI trong quý I đã tiêu hao tiền mặt lên tới 3,7 tỷ USD, vượt quá một nửa trong tổng doanh thu 5,7 tỷ USD của họ.

Tiêu hao tiền mặt và doanh thu đều tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.

Đây cũng là thách thức chung mà ngành AI hiện tại đang đối mặt. Người dùng và doanh thu tiếp tục tăng, nhưng cần đầu tư số vốn khổng lồ để duy trì đào tạo mô hình, dịch vụ suy luận và xây dựng cơ sở hạ tầng.

Và, OpenAI dự kiến tiêu hao tiền mặt năm 2026 có thể đạt 25 tỷ USD, năm 2027 tăng thêm lên 57 tỷ USD. Dù OpenAI đã bí mật nộp hồ sơ đăng ký niêm yết, thời gian niêm yết vẫn có thể điều chỉnh theo môi trường thị trường.

Nói cách khác, với tư cách là một trong những thương hiệu AI mạnh nhất toàn cầu, OpenAI vẫn cần trả lời một câu hỏi: Khi mô hình ngày càng đắt, cạnh tranh ngày càng mạnh, người dùng ngày càng dễ di chuyển, thì mô hình kinh doanh của ChatGPT rốt cuộc có thể tạo ra tỷ suất lợi nhuận cao đến mức nào.

Tuy nhiên, dù thị phần ChatGPT giảm xuống dưới 50%, nó vẫn là trợ lý AI lớn nhất toàn cầu, và vẫn là cái tên thường được nhắc đến nhất khi thế giới bàn về AI. Nhưng thời điểm này có ý nghĩa biểu tượng. Thị trường trợ lý AI đã nói lời tạm biệt với thời kỳ sản phẩm đơn lẻ định nghĩa ngành. Trước đây, ChatGPT có trách nhiệm khiến đại chúng tin rằng AI có thể thay đổi internet.

Giờ đây, Gemini, Claude, Grok, DeepSeek và các trợ lý AI ngành dọc khác nhau, đang cùng nhau chia sẻ thời gian người dùng, tình huống sử dụng và doanh thu thương mại.

Nhu cầu người dùng cũng thay đổi một cách âm thầm.

Đến hôm nay, tin rằng bạn không còn thỏa mãn với việc để AI viết một bài thơ, kể một câu chuyện cười lạnh lùng, mà bắt đầu yêu cầu nó viết code ít lỗi hơn, xử lý tài liệu chính xác hơn, hợp tác văn phòng thuận tiện hơn, giá đăng ký hợp lý hơn, v.v.

Khi một công nghệ không còn khiến người ta thán phức lặp đi lặp lại, mà bắt đầu bị soi mói, so sánh và thay thế, nó cũng bắt đầu thực sự bước vào đời sống đại chúng.

ChatGPT đã mất đi phân nửa thị phần của mình, nhưng AI lại bắt đầu thực sự chinh phục cả thế giới.

Chỉ là trong thế giới mới này, không có vương giả vĩnh viễn, chỉ có chúng ta, những người luôn sẵn sàng di chuyển bất cứ lúc nào vì những công cụ tốt hơn, dễ dùng hơn.