Viết bởi: Oluwapelumi Adejumo
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Nội Dung Chính
- Độ cao khối Bitcoin sắp đạt 961632, lúc đó đề xuất BIP-110 có thể sẽ giới hạn dữ liệu phi tài chính trong giao dịch.
- Những người ủng hộ đề xuất cho rằng, điều chỉnh này sẽ đưa Bitcoin trở lại với chức năng cốt lõi là thanh toán, giảm bớt gánh nặng mạng lưới do các ứng dụng như inscriptions và các ứng dụng khác chiếm nhiều dữ liệu on-chain gây ra.
- Các nhà phê bình cảnh báo, ngưỡng bỏ phiếu cho thợ đào trong đề xuất này quá thấp và cơ chế thực thi đi kèm có khả năng cao dẫn đến chia tách chuỗi chính, buộc các sàn giao dịch và nhà vận hành node phải có biện pháp ứng phó phòng ngừa.
Bitcoin sắp đối mặt với một cột mốc quan trọng, một cuộc tranh cãi về tư tưởng kéo dài nhiều năm có thể biến thành cuộc xung đột quản trị nghiêm trọng nhất của mạng lưới này trong nhiều năm. Trung tâm của cuộc tranh cãi này là Bitcoin Improvement Proposal (Đề xuất Cải tiến Bitcoin) BIP-110, đề xuất này nhằm giới hạn tổng lượng dữ liệu phi tài chính có thể được đóng gói trong một giao dịch Bitcoin. Hiện tại, mạng lưới chỉ còn chưa đầy mười nghìn khối là đến cửa sổ kích hoạt bắt buộc tại khối 961632, sự bất đồng kỹ thuật ban đầu chỉ xoay quanh "giao dịch rác" trên mạng, giờ đã leo thang thành một cuộc đối đầu rủi ro cao.
Những người ủng hộ BIP-110 cho rằng, biện pháp giới hạn này là chìa khóa để bảo toàn giá trị cốt lõi của Bitcoin với tư cách là lớp cơ sở thanh toán tiền tệ; những người phản đối thì cảnh báo, cách thức triển khai mạnh mẽ như vậy có nguy cơ chia rẽ toàn bộ hệ sinh thái ngành, khiến tài sản người dùng rơi vào tình trạng lưu thông đình trệ, đồng thời làm suy yếu niềm tin của thị trường vào tính trung lập của giao thức Bitcoin.
Mặc dù đề xuất hiện tại chưa nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ các thợ đào và tổ chức như đã từng cần thiết cho những thay đổi giao thức lớn trước đây, nhưng điểm mâu thuẫn cận kề này sẽ trở thành một bài kiểm tra áp lực quan trọng đối với kiến trúc quyền lực phi tập trung của Bitcoin. Nguyên nhân là vì, đề xuất này đặt các nhà phát triển mạng lưới, người vận hành node đối lập với các thợ đào và nhà tạo lập thị trường, trong khi nhóm sau mới là lực lượng cốt lõi quyết định hướng đi giá trị kinh tế của toàn bộ blockchain.
Một Cuộc Chiến Về Lộ Trình Đối Với Nội Dung Mà Bitcoin Mang Theo
BIP-110 dự định thông qua việc thêm các quy tắc đồng thuận mới vào cấu trúc giao dịch để tạm thời hạn chế việc lưu trữ dữ liệu tùy ý trên chuỗi Bitcoin. Nói một cách đơn giản, đối với các node chạy mã đề xuất này, các giao dịch chứa lượng lớn dữ liệu sẽ bị coi là không hợp lệ. Đề xuất nhắm vào các hành vi ứng dụng như ordinal inscriptions, runes và các ứng dụng khác ghi trực tiếp văn bản, hình ảnh, dữ liệu token vào lớp cơ sở của Bitcoin.
Loại ứng dụng này thực sự đã mang lại người dùng mới cho mạng lưới, cũng như tăng thu nhập phí cho thợ đào, nhưng đồng thời cũng gây ra sự bất mãn của những người theo chủ nghĩa thuần túy Bitcoin, họ cho rằng blockchain không nên được dùng làm phương tiện lưu trữ vĩnh viễn.
Những người ủng hộ đề xuất định nghĩa sự thay đổi sắp tới là một biện pháp để duy trì chức năng cốt lõi của Bitcoin. Họ cho biết, dữ liệu phi tài chính sẽ chiếm nhiều không gian khối, làm tăng gánh nặng vận hành cho node, và làm lệch khỏi định vị cốt lõi của Bitcoin với tư cách là một loại tiền tệ ổn định. Theo quan điểm của họ, việc lọc các tải trọng dữ liệu dung lượng lớn không phải là kiểm duyệt hành vi thanh toán, mà là khôi phục ranh giới quy tắc để đưa mạng lưới trở lại định vị ban đầu.
Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ một nhóm các nhà vận hành node và người dùng Bitcoin vốn đã lâu nay phản đối làn sóng inscriptions. Trong mắt họ, cửa sổ kích hoạt sắp tới chính là minh chứng rằng: khi người dùng cho rằng các quy tắc của Bitcoin dần lệch khỏi mục đích ban đầu, thì những người nắm giữ node chịu trách nhiệm xác thực toàn bộ chuỗi vẫn có khả năng kiểm soát và cân bằng với các thợ đào và tổ chức thương mại.
Nhà phân tích Bitcoin Luis Marcano, người ủng hộ đề xuất này, cho biết tình hình thực tế sau khi BIP-110 được kích hoạt có lẽ sẽ không tồi tệ như những người chỉ trích tưởng tượng. Quan điểm của ông là, các node chạy theo quy tắc mới sẽ từ chối các khối chứa đầy dữ liệu không liên quan, và sức mạnh tính toán cuối cùng sẽ dần chảy về blockchain nào có giá trị kinh tế mạnh hơn và tuân thủ quy tắc mới.
Một số người ủng hộ khác có thái độ cứng rắn hơn, họ mô tả những người phản đối chỉ là một nhóm nhỏ các blogger mạng xã hội, nhà đầu tư token và các doanh nghiệp kiếm lợi từ hoạt động kinh doanh dữ liệu on-chain. Họ tuyên bố, đã có hàng nghìn nhà vận hành node sẵn sàng thực thi bộ quy tắc mới này, và các thợ đào cũng sẽ không muốn chịu đựng lâu dài những tác động tiêu cực từ sự bất ổn của mạng lưới.
Tuy nhiên, thị trường không công nhận sự đánh giá lạc quan này.
Người Chỉ Trích Cảnh Báo: Cơ Chế Triển Khai Đề Xuất Làm Tăng Đáng Kể Rủi Ro Xung Đột
Mâu thuẫn sâu sắc nhất trong tranh cãi về BIP-110 tập trung vào thiết kế triển khai thực thi của nó. Các bản nâng cấp giao thức quy mô lớn trước đây đều cần sự đồng thuận gần như toàn diện từ các thợ đào - những người duy trì an ninh mạng lưới - mới có thể kích hoạt. Nhưng BIP-110 đã thay đổi hoàn toàn mô hình này: nó chỉ đặt ngưỡng tín hiệu cho thợ đào ở mức 55%, và đi kèm một cơ chế dự phòng thực thi đầy tranh cãi.
Ngay cả khi các thợ đào không đạt được ngưỡng bỏ phiếu tối thiểu, những người ủng hộ mã đề xuất vẫn lên kế hoạch để toàn bộ node mạng lưới đơn phương từ chối tất cả các khối không tuân thủ quy tắc mới. Kiến trúc cấp tiến này đã biến một sự bất đồng kỹ thuật đơn thuần về phân bổ không gian khối thành một cuộc khủng hoảng quản trị cấp cơ sở.
Giám đốc điều hành Blockstream, Adam Back, đã thẳng thừng bác bỏ đề xuất này, cho rằng nó có lỗ hổng kỹ thuật nghiêm trọng. Ông cảnh báo, việc cưỡng ép thay đổi mã mà không đạt được đồng thuận ở cấp độ kinh tế hầu như chắc chắn sẽ tạo ra một chuỗi nhánh (fork chain) với rất ít người dùng.
Adam Back cũng phản đối rõ ràng việc những người ủng hộ so sánh đề xuất lần này với bản nâng cấp Segregated Witness (SegWit) năm 2017. Ông cho biết, mặc dù trước khi SegWit được triển khai cũng có nhiều tranh cãi, nhưng cuối cùng nó đã nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ các nhà phát triển, thợ đào và các nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng khác nhau, trong khi BIP-110 hiện tại hoàn toàn không có cơ sở đồng thuận ngành tương đương.
Nhà phát triển Bitcoin kỳ cựu, Trưởng bộ phận An ninh Jameson Lopp thì cho rằng, đề xuất này mượn danh nghĩa quản lý giao dịch rác, thực chất là một hành động vượt quá giới hạn nguy hiểm.
Ngoài nguy cơ chia tách chuỗi có thể xảy ra ngay lập tức, Jameson Lopp còn cảnh báo, bộ mã này sẽ phá vỡ một số chức năng ví tiền thích hợp, gián tiếp khiến tài sản người dùng không thể hoạt động bình thường. Bên cạnh đó, ông cho rằng biện pháp hạn chế này chỉ giải quyết phần ngọn: người dùng có nhu cầu sẽ chỉ cần đổi sang các trường giao dịch khác để ẩn dữ liệu không liên quan. Cuối cùng, Bitcoin sẽ phải gánh chịu toàn bộ rủi ro hệ thống từ một đợt hard fork gây tranh cãi, nhưng lại không thể loại bỏ hoàn toàn hành vi mà đề xuất muốn ngăn chặn.
Nhưng sự chia rẽ cơ bản nhất làm rạn nứt toàn bộ hệ sinh thái ngành vẫn nằm ở cấp độ tư tưởng. Nền tảng giá trị cốt lõi nhất của Bitcoin nằm ở tính trung lập tuyệt đối: miễn là bên gửi trả phí phù hợp với giá thị trường, mạng lưới sẽ xử lý bất kỳ giao dịch hợp quy nào.
Các nhà phê bình cảnh báo, việc chủ động trừng phạt các hành vi on-chain "không được ưa chuộng" thông qua việc sửa đổi quy tắc đồng thuận sẽ tạo ra một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm. Nếu hôm nay giao thức có thể sửa đổi quy tắc để lọc dữ liệu inscriptions, thì trong tương lai các phe phái khác hoặc cơ quan quản lý các quốc gia đều có thể dựa vào đó để yêu cầu mạng lưới chặn các giao dịch trộn tiền riêng tư, thanh toán cờ bạc hoặc chuyển tiền mang thông tin nhạy cảm chính trị.
Những người ủng hộ đề xuất bác bỏ mối lo ngại về "suy luận trượt dốc" này, cho rằng mạng lưới từ trước đến nay vẫn có thể phân biệt giữa mục đích sử dụng tiền tệ thuần túy và hành vi lạm dụng lưu trữ on-chain. Họ nhấn mạnh BIP-110 chỉ là một điều chỉnh tinh vi, và trong mã đã thiết lập rõ ràng thời hạn tự động hết hiệu lực khoảng một năm.
Nhưng phần giải thích "điều chỉnh tạm thời" này hoàn toàn không làm dịu bớt phe phản đối.
Jameson Lopp và các nhà phát triển cốt lõi Bitcoin khác cho rằng, việc thay đổi quy tắc chỉ trong một năm thậm chí còn gây ra thiệt hại vượt quá cả thay đổi vĩnh viễn. Các loại ví doanh nghiệp, thư viện thuật toán mã hóa, giao thức hợp đồng thông minh đều cần xây dựng và duy trì thêm một bộ cơ sở hạ tầng riêng biệt thích ứng với hai bộ quy tắc khác nhau.
Quan trọng hơn, Bitcoin với tư cách là mạng lưới thanh toán, phụ thuộc cao vào các quy tắc ổn định và có thể dự đoán được, trong khi sự thay đổi tạm thời kéo dài một năm sẽ mang lại sự bất ổn lớn về lâu dài. Các nhà phát triển không thể dự đoán được: giới hạn này sau khi hết hạn sẽ bị hủy bỏ hoàn toàn, được gia hạn, hay được thay thế bằng các quy tắc kiểm soát nghiêm ngặt hơn.
Thị Trường Có Thể Tạm Thời Làm Nhẹ Ảnh Hưởng Của BIP-110, Trừ Khi Các Sàn Giao Dịch Bị Buộc Phải Áp Dụng Biện Pháp Ứng Phó Khẩn Cấp
Mặc dù các tuyên bố đối lập giữa các nhà phát triển cốt lõi và nhà vận hành node không ngừng leo thang, nhưng các nhà phân tích thị trường nhìn chung cho rằng, điểm kích hoạt vào đầu tháng 8 sẽ không gây ra sự chia tách thảm khốc cho mạng lưới.
Các nhà phân tích của Bitfinex trong quan điểm cung cấp cho CryptoSlate cho biết, toàn bộ sự việc BIP-110 giống như một "bài kiểm tra áp lực quản trị" hơn là một cuộc khủng hoảng lớn thực sự có thể gây chia tách chuỗi.
Đánh giá thực tế này xuất phát từ sự thiếu hụt rõ ràng về đồng thuận ở cấp độ kinh tế hiện tại: tỷ lệ node hiện đang chủ động chạy các quy tắc hạn chế chỉ chiếm một con số phần trăm, tất cả các pool đào lớn chính thống đều giữ thái độ chờ đợi quan sát, và toàn bộ ngành công nghiệp tiền mã hóa cũng không có dấu hiệu điều chỉnh khẩn cấp các hệ thống đi kèm để chuẩn bị phân biệt hai chuỗi nhánh.
Những dữ liệu này cho thấy, đề xuất cuối cùng rất có thể sẽ thất bại trong việc kích hoạt; tình huống xấu nhất cũng chỉ tạo ra một chuỗi nhánh thích hợp nhỏ với tính thanh khoản và mức độ công nhận cực thấp.
Lịch sử thị trường tiền mã hóa đã có mô hình trưởng thành để giải quyết loại bất đồng này. Sau cuộc chia tách gây tranh cãi dẫn đến sự ra đời của Bitcoin Cash vào năm 2017, tính thanh khoản, sự hỗ trợ từ các sàn giao dịch và nhóm người dùng đã nhanh chóng tập trung vào chuỗi chính duy trì quy mô kinh tế hiện có và tiếp tục sử dụng mã định danh BTC.
Ngoài ra, sự trưởng thành trong cấu trúc thị trường Bitcoin những năm gần đây cũng cung cấp đệm đỡ để chống lại sự hoảng loạn do tranh cãi về giao thức gây ra. Khác với chu kỳ trước đây khi thị trường do các nhà đầu tư nhỏ lẻ chi phối, lực lượng cốt lõi ảnh hưởng đến xu hướng giá đồng tiền hiện nay là dòng vốn ETF spot tiếp tục chảy vào, vị thế của các tổ chức phái sinh chuyên nghiệp và nhu cầu phân bổ tài sản của các tổ chức. Trong môi trường thị trường trưởng thành như vậy, một cuộc tranh cãi nhỏ về lộ trình giữa một số nhà phát triển khó có thể kích hoạt sự định giá lại cơ bản lâu dài đối với giá tài sản.
Rủi ro đuôi thực sự cần cảnh giác tập trung ở đầu cơ sở hạ tầng thị trường. Nếu có một nhóm node kiên trì với quy tắc mới tiếp tục hỗ trợ chuỗi nhánh thích hợp nhỏ trong cửa sổ kích hoạt, các sàn giao dịch tập trung và tổ chức giám sát tài sản sẽ buộc phải khởi động kế hoạch dự phòng phòng ngừa.
Để phòng chống tấn công lặp lại (replay attack), đảm bảo đủ tính thanh khoản vốn, đánh giá tính ổn định tổng thể của hai chuỗi, các nền tảng giao dịch lớn rất có thể sẽ tạm thời tạm ngừng hoạt động nạp/rút tiền trên chuỗi Bitcoin.
Đối với những người chơi lâu năm trong ngành công nghiệp tiền mã hóa, loại thao tác này không còn xa lạ, nhưng một lượng lớn nhà đầu tư mới đến từ lĩnh vực tài chính truyền thống lại không quen với việc gián đoạn hoạt động do xung đột đồng thuận phi tập trung gây ra, điều này rất dễ kích hoạt biến động tâm lý thị trường.
Tóm lại, BIP-110 hiện tại thiếu sự hỗ trợ kinh tế ngành đủ mạnh để làm lung lay vị thế chuỗi chính hiện có. Nhưng trong khoảng thời gian trước khi độ cao khối đạt 961632, thị trường chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng bởi các tin tức liên quan và xuất hiện biến động ngắn hạn, thị trường phái sinh sẽ xuất hiện một lượng lớn lệnh phòng ngừa rủi ro, đồng thời toàn bộ cơ sở hạ tầng giám sát tài sản của ngành cũng sẽ trải qua một lần kiểm tra chịu áp lực quan trọng.
