Tưởng tượng đi, nút thắt mới trong cuộc đua AI lại nằm ở công trường.
Vào những buổi sáng sớm trên cánh đồng tại thị trấn Saline, Michigan, hàng trăm thợ điện, công nhân xây dựng đúng giờ có mặt, rồi làm việc liên tục mười tiếng, cứ thế lặp lại bảy ngày một tuần.
Họ đang xây dựng khuôn viên mới nhất của dự án “Cổng Sao” (Stargate) của OpenAI, một trung tâm dữ liệu siêu quy mô trị giá 16 tỷ đô la.
Theo dự báo lực lượng lao động của McKinsey, chỉ riêng cho việc mở rộng cơ sở hạ tầng AI, Mỹ từ năm 2023 đến 2030 sẽ cần đào tạo thêm 130.000 thợ điện, 240.000 công nhân xây dựng và 150.000 giám sát thi công.
Còn Cục Thống kê Lao động Mỹ dự đoán, từ năm 2024 đến 2034, mỗi năm sẽ có 80.000 vị trí thợ điện không tuyển được người.
Mặc dù, so với các lĩnh vực truyền thống như nhà ở, y tế, năng lượng, các công ty AI sẵn sàng trả mức phí cao hơn nhiều.
Ví dụ, mức lương cho vị trí bảo trì ngắn hạn tại một trung tâm dữ liệu AI có thể cao hơn 42% so với lĩnh vực truyền thống, một thợ điện giỏi có thể kiếm được 24 - 28 vạn đô la một năm.
Tuy nhiên, số tiền này so với khoản lỗ từ các dự án trực tuyến của các ông lớn AI, chẳng thấm vào đâu.
Xét cho cùng, việc xây dựng hệ thống điện chiếm tới 45% - 70% tổng chi phí của toàn bộ trung tâm dữ liệu. Chỉ riêng một dự án quy mô 60 megawatt, việc chậm trễ giao hàng do thiếu nhân công hàng tháng sẽ trực tiếp gây thiệt hại doanh thu 14,2 triệu đô la.
Vì vậy, Chủ tịch Microsoft Brad Smith đã công khai tuyên bố: "Thiếu hụt thợ điện đã trở thành trở ngại số một đối với việc mở rộng trung tâm dữ liệu của chúng tôi tại Mỹ."
Tại sao các công ty AI cần nhiều thợ kỹ thuật đến vậy?
Trạng thái làm việc cường độ cao đối với việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI có lẽ là tất yếu.
Các công ty AI không phải là "cần nhiều công nhân xây dựng hơn", mà là cần nhiều “chuyên gia kỹ thuật lành nghề và có khả năng chịu đựng cường độ làm việc cao” hơn.
Việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI khó hơn nhiều so với tưởng tượng. Mức độ phức tạp thi công của nó về cơ bản không có tiền lệ nào so sánh được.
Sự phức tạp này chủ yếu thể hiện ở ba cấp độ.
Đầu tiên là công suất khổng lồ mà trung tâm dữ liệu AI yêu cầu. Xét cho cùng, mức tiêu thụ điện của một giá đỡ GPU đơn lẻ đã đạt 120-140 kilowatt, gấp mười lần so với giá đỡ máy chủ tiêu chuẩn cách đây một thập kỷ.
Mà một trung tâm dữ liệu AI siêu quy mô điển hình có thể triển khai hàng chục nghìn thậm chí trăm nghìn GPU, mức tiêu thụ điện của toàn bộ cơ sở dễ dàng lên tới hàng trăm megawatt, tương đương với việc cung cấp điện đồng thời cho hàng chục vạn hộ gia đình.
Sam Altman từng đăng bài, ảnh là Căn cứ Stargate số 1
Tiếp theo là hệ thống phân phối điện có cấu trúc cực kỳ phức tạp.
Công suất khổng lông như vậy có nghĩa là toàn bộ hệ thống phân phối điện phải được thiết kế từ đầu, bao gồm thiết bị đóng cắt, máy biến áp, hệ thống nguồn liên tục, thanh cái, mạch làm mát, v.v. Và sau đó cần chuyên gia có chứng chỉ trực tiếp lắp đặt, hiệu chỉnh, không có phần mềm nào thay thế được.
Ngoài ra, công suất cao còn dẫn đến vấn đề tản nhiệt: mật độ nhiệt của cơ sở AI đã vượt quá giới hạn làm mát bằng không khí, buộc phải chuyển sang làm mát trực tiếp bằng chất lỏng và làm mát ngâm, mà việc thiết kế lắp đặt các hệ thống này cũng phụ thuộc vào thợ ống nước và kỹ sư HVAC có chứng chỉ.
Vì vậy không chỉ thợ điện, từ năm 2022 đến 2026, số lượng vị trí kỹ sư HVAC trống tại Mỹ cũng tăng 78%.
Các ông lớn lại bắt đầu cạnh tranh tuyển người, thợ điện cũng phải đào tạo từ nhỏ
Những thợ điện trẻ tuổi lành nghề trở thành đối tượng bị các ông lớn tranh giành.
Những thợ điện này chỉ trong vòng 18 tháng đã bị moi đi 3 lần, giống như "tuyển chọn trong giải đấu lớn chuyên nghiệp".
Năm 2026, Alphabet và Meta tuyên bố đầu tư tổng cộng 265 triệu đô la vào chi phí đào tạo thợ kỹ thuật (mặc dù tổng chi tiêu vốn đã lên tới 3350 tỷ đô la).
Trước tình trạng thiếu hụt thợ kỹ thuật, tuyển người không bằng tự đào tạo. Những công ty AI nổi tiếng về tốc độ này không thể ngồi chờ, họ đã hành động.
Ví dụ, Meta phân bổ 115 triệu đô la cho một trường đào tạo công nhân xây dựng dài hạn, 5000 học viên đầu tiên, trong thời gian đó học phí, vé máy bay, chỗ ở được miễn phí toàn bộ, ngoài ra còn có trợ cấp sinh hoạt. Sau bốn tuần đào tạo, học viên sẽ lập tức lên làm việc.
Meta tràn ngập quảng cáo về chương trình này trên Facebook và Ins, nhiệt tình và sốt sắng mời gọi giới trẻ nhập học.
Quảng cáo trường dạy nghề của Meta
Mặt khác, vào tháng 3 năm nay, OpenAI đã hợp tác với Liên đoàn Xây dựng Bắc Mỹ, cam kết trước sẽ thuê công nhân công đoàn, để có được những thợ xây dựng kỹ thuật được đào tạo lâu hơn, lành nghề hơn.
Cơn sốt "đào vàng" thợ kỹ thuật này thậm chí đã lan đến cả trường trung học, những công ty AI này nóng lòng tìm đến những học sinh vừa chuẩn bị tốt nghiệp, hứa hẹn cho họ một cơ hội kiếm bộn tiền.
Con ơi, con phải đi làm thợ điện, cái này thực sự kiếm được tiền, nhanh đến đây đi!
Hiệu quả rõ ràng rất đáng kể.
Số liệu cho thấy, từ năm 2017 đến 2025, tỷ lệ nhập học trường dạy nghề của thế hệ Z đã tăng 1421% (mức tăng trưởng cao này có thể xuất phát từ cơ sở thống kê thấp), một cuộc khảo sát năm 2025 phát hiện, 42% thế hệ Z sẵn sàng cân nhắc bỏ qua đại học, trực tiếp tham gia đào tạo nghề kỹ thuật. Còn theo số liệu năm nay, 60% thế hệ Z đã có kế hoạch theo đuổi công việc kỹ thuật.
Trong tương lai, việc huấn luyện AI sẽ còn dùng bao nhiêu điện?
Vấn đề điện, luôn luôn treo lơ lửng trên bàn làm việc của các giám đốc điều hành công ty công nghệ AI.
Ngày nay, các trung tâm dữ liệu AI đang nuốt chửng điện năng với tốc độ đáng kinh ngạc.
Số liệu tháng 6 năm 2026 cho thấy, lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu năm nay sẽ đạt 565 terawatt giờ, tăng 26,4% so với cùng kỳ. Tốc độ tăng trưởng này hầu như hoàn toàn đến từ máy chủ AI, chúng chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số máy chủ lắp đặt, nhưng lại ngốn tới 31% lượng điện, và con số này vẫn đang phình ra với tốc độ 84,2% mỗi năm.
Số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) trực quan hơn: năm 2025, tốc độ tăng trưởng tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu AI gấp 16 lần tốc độ tăng trưởng tiêu thụ điện toàn cầu. Một cơ quan dự đoán, đến năm 2028, lượng điện tiêu thụ của trung tâm dữ liệu sẽ chiếm 6,7% đến 12% tổng lượng điện tiêu thụ của cả nước Mỹ.
Dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế về nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu
Và những chi phí điện này đã được chia đều trên hóa đơn của người Mỹ. Phân tích phát hiện, giá điện ở các khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu cao nhất đã đắt hơn 267% so với năm năm trước. Cơ quan giám sát thị trường độc lập của lưới điện lớn nhất nước Mỹ PJM tính toán, từ tháng 6 năm 2024 trong vòng 12 tháng, các trung tâm dữ liệu đã khiến người tiêu dùng từ Illinois đến Washington D.C. phải trả thêm hơn 9,3 tỷ đô la chi phí điện.
Vậy thì, ai sẽ là người xây dựng cơ sở hạ tầng để chịu tải lượng điện này? Có đủ thợ điện không?
Và hơn nữa, vị trí xây dựng trung tâm dữ liệu là theo dự án. Điều này có nghĩa là số lượng công nhân cần thiết cho dự án xây dựng và dự án vận hành không tỷ lệ thuận.
Trung tâm dữ liệu Stargate tại Texas, công suất tiêu thụ lên tới 1000 megawatt, tương đương với công suất đầu ra của 1 lò phản ứng hạt nhân. Khi xây dựng nó cần 6400 công nhân vận hành đồng thời, nhưng lực lượng lao động thường trực của nó cũng chỉ cần 100-1000 người.
Ảnh do AI tạo
Vì vậy sau đó, hàng trăm nghìn công nhân công đoàn lành nghề đã trải qua đào tạo chuyên môn sẽ lần lượt đổ vào các lĩnh vực khác, từ đó hạ thấp mức lương phổ biến của ngành.
Tình huống tốt nhất là: khi những trung tâm dữ liệu này được xây dựng xong và đi vào hoạt động, vừa kịp đón cơn sốt của ngành bất động sản.
Nhưng vấn đề là, điều này có thể xảy ra không?
Liên kết tham khảo:
[1]https://www.nytimes.com/2026/07/29/business/economy/data-center-electricians-training.html
[2]https://qz.com/ai-data-center-electricians-carpenters-meta-google-1851690612
[3]https://www.techtimes.com/articles/310086/20260622/ai-boom-needs-130-000-more-electricians.htm
[4]https://www.irecruit.co/insights/data-center-construction-labor-market-report
[5]https://qz.com/ai-electricians-data-center-boom-gen-z-trades-1851685432
[6]https://therinvio.com/electrician-shortage-data-center-boom/
[7]https://axis-intelligence.com/ai-data-center-energy-consumption-statistics/
Bài viết này từ tài khoản công chúng WeChat "Lượng tử vị" (ID:QbitAI), tác giả: Trình Thiển
