Trong vài tuần qua, các chỉ số thị trường đo lường chi phí vay đã điều chỉnh theo lạm phát của các nền kinh tế lớn trên thế giới đã tăng vọt lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.
Trong vài tuần qua, các chỉ số thị trường đo lường chi phí vay đã điều chỉnh theo lạm phát của các nền kinh tế lớn trên thế giới đã tăng vọt lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ. Khi các doanh nghiệp AI và chính phủ các nước lần lượt tăng cường phát hành trái phiếu, rủi ro đối với thị trường chứng khoán và nền kinh tế toàn cầu đang không ngừng tích tụ...
Lợi suất thực, tức là tỷ suất sinh lợi mà nhà đầu tư trái phiếu yêu cầu cao hơn tỷ lệ lạm phát, là chỉ số cốt lõi để đo lường chi phí vay thực tế của chính phủ và doanh nghiệp. Chỉ số này thường phụ thuộc vào kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế, xu hướng lãi suất và quan hệ cung cầu vốn.
Hiện tại, lợi suất thực kỳ hạn 30 năm của Mỹ, được đo lường bằng trái phiếu liên kết lạm phát, đã tiến sát mức cao nhất trong 18 năm qua—vào khoảng 3%, trong khi lợi suất thực kỳ hạn 10 năm của Anh và Đức cũng đang ở gần mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.
Các nhà đầu tư và nhà phân tích chỉ ra rằng, trong bối cảnh các chính phủ duy trì chi tiêu tài khóa cao, sự bùng nổ quy mô vay mượn của các 'gã khổng lồ siêu quy mô năng lực tính toán AI' đang trở thành nhân tố mới nhất đẩy lợi suất lên cao. Bởi vì người mua đang yêu cầu tỷ suất sinh lợi cao hơn mới sẵn sàng tiếp tục mua lượng trái phiếu khổng lồ đang ồ ạt đổ vào thị trường.
Mặc dù xung đột ở Iran không ngừng, nhưng kỳ vọng lạm phát nhìn chung vẫn ổn định, điều này cũng có nghĩa là lợi suất thực tăng lên, trong những tháng gần đây đã đẩy lợi suất danh nghĩa của trái phiếu toàn cầu lên cao. Lợi suất trúng thầu của trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm do Bộ Tài chính Mỹ đấu giá vào thứ Năm tuần trước đạt 5.22%, mức chi phí vay cao nhất cho một cuộc đấu giá trái phiếu kỳ hạn này kể từ năm 2001.
Làn sóng phát hành trái phiếu AI dâng cao
Số liệu thống kê của LSEG cho thấy, quy mô phát hành trái phiếu của các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Alphabet, Amazon và Meta tính từ đầu năm đến nay đã gần 2200 tỷ USD, gấp hơn hai lần con số của cả năm 2025—1080 tỷ USD.
"Chúng ta đang trải qua một cuộc cạnh tranh giành vốn chưa từng có trong những năm gần đây," Vivek Paul, Chiến lược gia Đầu tư Trưởng tại Anh của Tập đoàn Đầu tư BlackRock cho biết.
"Được thúc đẩy bởi các yếu tố như tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng AI tiếp tục tăng tốc, cấu trúc cạnh tranh khan hiếm vốn này đang tiến triển nhanh chóng, và được thể hiện trực tiếp trên biểu đồ tăng lợi suất trái phiếu."
Đồng thời, các chính phủ cũng tiếp tục vay nợ mạnh mẽ. Thâm hụt ngân sách của Mỹ năm nay dự kiến sẽ chiếm khoảng 6% GDP (khoảng 1.9 nghìn tỷ USD), Pháp dự kiến là 5%, còn Anh là 4%.
Al Cattermole, Quản lý Danh mục Đầu tư Cấp cao về Thu nhập Cố định tại Công ty Quản lý Tài sản Mirabaud chỉ ra: "Tại châu Âu, so với chi tiêu chuyên ngành trong lĩnh vực AI, chi tiêu quốc phòng, an ninh năng lượng và đầu tư cơ sở hạ tầng mới là động lực quan trọng hơn."
Ngoài ra, thị trường còn đang tiêu hóa kỳ vọng tăng lãi suất trong tương lai, và trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, việc tăng lãi suất thường sẽ đẩy lợi suất thực lên cao hơn nữa.
Max Kitson, Nhà phân tích Chiến lược Lãi suất châu Âu tại Barclays phân tích, tăng trưởng kinh tế tương đối mạnh mẽ—đặc biệt là ở Mỹ—là một nhân tố quan trọng. Ông cũng chỉ ra rằng, các ngân hàng trung ương lớn đã ngừng mua trái phiếu, trong khi việc mua trái phiếu của ngân hàng trung ương trước đây từng kìm hãm lợi suất trong thời gian dài.
Cảnh giác rủi ro thị trường chứng khoán
Lợi suất thực là thước đo chuẩn cho chi phí vay thực tế đã điều chỉnh theo lạm phát của chính phủ và doanh nghiệp.
Giả sử lợi suất danh nghĩa của một trái phiếu là 3%, tỷ lệ lạm phát kỳ vọng là 2%, thì lợi suất thực của nó xấp xỉ 1%. Các nhà phân tích cho biết, trước đây lợi suất danh nghĩa chủ yếu do kỳ vọng lạm phát chi phối, nhưng gần đây lợi suất thực đã trở thành nhân tố quyết định cốt lõi hơn.
Về mặt lý thuyết, lợi suất thực tăng lên sẽ làm suy yếu sức hấp dẫn tương đối của cổ phiếu. Một mặt, nhà đầu tư có thể thu được lợi suất đã điều chỉnh theo lạm phát cao hơn trên thị trường trái phiếu; mặt khác, dòng tiền tương lai của doanh nghiệp—giá trị hiện tại của nó được chiết khấu dựa trên lợi suất, cũng sẽ không còn hấp dẫn như trước.
Tuy nhiên, cho đến nay, nhờ vào kết quả kinh doanh doanh nghiệp sáng sủa và biểu hiện kinh tế kiên cường, thị trường chứng khoán liên tục lập đỉnh mới vẫn chưa bị những lo ngại này đánh gục. Gần đây, JP Morgan đã điều chỉnh tăng kỳ vọng lợi nhuận cho chỉ số S&P 500 của Mỹ; số liệu từ LSEG I/B/E/S cũng cho thấy, tốc độ tăng lợi nhuận của các doanh nghiệp blue-chip châu Âu dự kiến sẽ đạt mức cao nhất kể từ cuối năm 2022.
Tuy nhiên, Matt King, người sáng lập Satori Insights có thái độ thận trọng hơn. Ông chỉ ra rằng, các tập đoàn công nghệ lớn hiện đang đẩy nhanh tiêu thụ dự trữ tiền mặt, trong tương lai sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường tín dụng, khi đó sự gia tăng của lãi suất thực sẽ bắt đầu tạo ra tác động thực chất.
Ông viết trong báo cáo nghiên cứu: "Chúng tôi dự kiến lợi suất thực sẽ tiếp tục tăng lên, cho đến khi chi phí cao ngất ngưởng hoàn toàn kìm hãm làn sóng vay mượn thúc đẩy lợi suất tăng này—và chấm dứt sự luân chuyển vốn tài sản rủi ro trước đây đã hỗ trợ đà phục hồi của thị trường chứng khoán."
Ngoài ra, chi phí vay đã điều chỉnh theo lạm phát cao hơn, sau khi đạt đến một điểm tới hạn nhất định, còn có thể buộc doanh nghiệp và hộ gia đình cắt giảm tiêu dùng và đầu tư, từ đó kéo tụt tăng trưởng kinh tế tổng thể.
Ashok Bhatia, Giám đốc Đầu tư của Neuberger cho biết, lợi suất thực của Mỹ hiện tại vẫn thấp hơn khoảng 3%–4% mà ông ước tính sẽ tạo ra tác động thực chất đến tăng trưởng kinh tế. "Nhưng mức lợi suất hiện tại đã là một tín hiệu cảnh báo: mặc dù tăng trưởng kinh tế từ 1.5% đến 2% hiện nay có thể coi là vững chắc, nhưng trong tương lai có thể đối mặt với rủi ro bị xói mòn."
Bhatia bổ sung, xét đến những lo ngại về chính sách tài khóa, ông thận trọng với trái phiếu dài hạn; còn Kitson của Barclays cho rằng, do các chính trị gia nói chung thiếu ý chí thu hẹp thâm hụt ngân sách, lợi suất thực trong tương lai có thể tiếp tục leo thang.
Kitson kết luận: "Các yếu tố cấu trúc hỗ trợ lợi suất tăng vẫn còn ăn sâu bén rễ, hiện không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chúng sẽ suy giảm trong ngắn hạn."
Bài viết này đến từ tài khoản công chúng WeChat "Báo cáo Hội đồng Khoa học và Công nghệ", tác giả: Xiao Xiang
