Tác giả: Jason Rosenthal, Đối tác vận hành a16z
Biên dịch: Hồ Thao, ChainCatcher Tinh tuyển
Nhiều doanh nghiệp xuất sắc nhất trong lịch sử đã được xây dựng bằng cách định vị bản thân trong "dòng chảy tiền bạc" — tạo điều kiện cho việc tạo ra và chuyển giao giá trị trong một mạng lưới, đồng thời thu về một phần từ đó. Giá trị càng lưu chuyển nhiều qua mạng lưới, doanh nghiệp thường càng phát triển lớn mạnh.
Tiền mã hóa là công nghệ hiện đại đầu tiên được xây dựng bản địa cho mục đích này. Nếu startup của bạn chưa cấu trúc sản phẩm và mô hình kinh doanh để hưởng lợi từ những nguyên tắc này, bạn đang bỏ lỡ cơ hội. Nhờ vào stablecoin, tiền bạc và giá trị giờ đây di chuyển với tốc độ internet — 24/7, thanh toán toàn cầu, và có thể lập trình từ đầu đến cuối. Các kênh thanh toán thông suốt, hiệu quả kinh tế đơn vị minh bạch, và mọi dòng chảy của từng đô-la trên toàn cầu đều có thể tiếp cận được.
Mô hình cụ thể
Về mặt thiết kế, blockchain chính là doanh nghiệp dạng mạng. Mỗi giao dịch đều được thanh toán trên một sổ cái chia sẻ. Mỗi người tham gia mới đều củng cố cùng một mạng lưới nền tảng mà những người xây dựng tiếp theo có thể sử dụng. Khi càng nhiều người sử dụng và xây dựng trên đó, mạng lưới càng trở nên có giá trị hơn với tất cả người dùng.
Hầu hết các công ty dành nhiều năm để tạo ra hiệu ứng mạng trên nền tảng hạ tầng truyền thống. Còn các nhà sáng lập crypto thì thừa kế chúng như một điều kiện khởi đầu.
Token mạng (network token) khuếch đại điều này. Token được thiết kế tốt có thể giúp người dùng, nhà phát triển, nhà cung cấp, người xác thực và giao thức tập hợp nhất quán xung quanh một mục tiêu duy nhất — phát triển mạng lưới — và chi trả theo tỷ lệ dựa trên đóng góp của mỗi bên tham gia. Nhưng doanh thu của giao thức thuộc về những người sử dụng nó. Không có hoàn tiền cho đối tác, không có giao dịch riêng tư. Chỉ có một vòng lặp phản hồi giữa giá trị chảy trong hệ thống và giá trị tích lũy vào tay những người xây dựng và phát triển nó.
Đây không phải là một mô hình mới. Tiền mã hóa chỉ là lần đầu tiên làm cho nó trở nên dễ tiếp cận và mở rộng hơn đối với các công ty khởi nghiệp.
Các công ty đường sắt không kiếm tiền từ đầu máy xe lửa. Họ kiếm tiền từ mỗi tấn ngũ cốc, than đá và thép đi qua đường ray của họ. Standard Oil, U.S. Steel và AT&T đều là những công ty nằm trong dòng chảy tiền bạc. Google và Meta thay thế ấn phẩm in và truyền hình, không phải vì quảng cáo của họ tốt hơn, mà vì họ đặt mình ở vị trí nút thắt cổ chai nơi sự chú ý được chuyển hóa thành thương mại, từ đó có thể thu về một phần từ hàng nghìn tỷ đô-la ý định thương mại. AWS nằm trong dòng chảy tính toán.
Mô hình này là nhất quán: tìm ra nơi giá trị đang chảy, và đặt bản thân vào giữa dòng chảy đó.
Thị trường tài chính làm cho mô hình này càng rõ ràng hơn. Visa trong năm tài chính 2024 đã xử lý khối lượng thanh toán 15,7 nghìn tỷ đô-la, và báo cáo thu nhập ròng 35,9 tỷ đô-la. Jane Street năm ngoái công bố thu nhập giao dịch ròng 20,5 tỷ đô-la — vượt qua cả Citigroup hay Bank of America. Năm nhà tạo lập thị trường hàng đầu nước Mỹ xử lý 87% luồng thanh toán của các lệnh giao dịch: họ không dự đoán thị trường; họ nằm trong dòng chảy của mỗi lệnh, và kiếm được nhiều hơn khi khối lượng giao dịch tăng lên.
Những doanh nghiệp này còn có một điểm chung khác: hiệu ứng mạng. Visa hữu ích hơn với nhiều thương gia hơn, bởi vì có nhiều thẻ hơn; hữu ích hơn với nhiều chủ thẻ hơn, bởi vì nhiều thương gia hơn chấp nhận nó. Luồng lệnh giao dịch cũng vậy — mỗi nhà môi giới mới tham gia sẽ thu hẹp chênh lệch giá, thu hút thêm nhà môi giới, từ đó thu hút thêm lưu lượng.
Dòng tiền cộng với hiệu ứng mạng là một trong những cấu trúc kinh doanh bền vững nhất từ trước đến nay.
Lợi nhuận của bạn là cơ hội của tôi
Jeff Bezos gọi đó là "Lợi nhuận của bạn là cơ hội của tôi". Lúc đó ông ấy đang nói về bán lẻ, nhưng điều này thậm chí còn áp dụng hơn cho dịch vụ tài chính truyền thống — nơi chứa đựng những hồ bơi hút lợi nhuận lớn nhất thế giới. Thanh toán, lưu ký, cho vay, ngoại hối, chứng khoán hóa, thanh toán bù trừ, tạo lập thị trường, không ngoại lệ. Visa và Mastercard thu phí giao dịch 2-3% trên các mạng lưới được thiết kế từ những năm 1960. Các kênh chuyển tiền thu 6-9%. Các nhà môi giới chính và người lưu ký thu một phần từ mỗi giao dịch chứng khoán. Ngay cả sau khi Mỹ chuyển sang thanh toán bù trừ T+1 vào năm 2024, tiền vẫn bị nhàn rỗi qua đêm, như một thứ thuế có cấu trúc đánh vào mỗi người tham gia.
Mỗi biên lợi nhuận trong số này đều là một mục tiêu. Nén chi phí, tăng tốc độ, và có khả năng mở rộng toàn bộ thị trường. Stripe và Square đã chứng minh điều này là khả thi trong lĩnh vực thanh toán.
Các nhà sáng lập crypto có cơ hội xây dựng phiên bản tiếp theo — có thể lập trình, tức thời, toàn cầu, và vốn dĩ đã nằm trong dòng chảy tiền bạc.
Và biên giới còn mở rộng ra xa hơn nhiều ngoài dịch vụ tài chính. Thị trường tính toán và GPU. Chip bộ nhớ. Dữ liệu huấn luyện AI. Năng lượng. Robot. Không gian vũ trụ. Kim loại đất hiếm. Mỗi loại đều là lĩnh vực mà giá trị toàn cầu có thể bắt đầu lưu chuyển với khối lượng mà các tuyến đường hiện có chưa từng được thiết kế để đáp ứng.
Mỗi lĩnh vực là một vùng đất mở để xây dựng doanh nghiệp dòng tiền từ đầu trên nền tảng hạ tầng có thể lập trình. Những thị trường này không có tuyến đường sẵn có, không có trung gian đã ăn sâu, và cũng không có gì để bảo vệ.
Là nhà sáng lập, hãy tự hỏi bản thân:
1. Hôm nay bạn có đang nằm trong dòng tiền không?
2. Khi giá trị hoạt động trên sản phẩm của bạn tăng gấp 10 lần, doanh thu của bạn có tăng theo không?
3. Nếu bạn đang xây dựng một sản phẩm mới, trong thị trường mục tiêu của bạn, đâu là nơi mức độ hút lợi nhuận cao nhất so với giá trị đang được tạo ra?
Cơ hội đang ở đó. Nắm bắt lấy nó, hòa mình vào dòng chảy mới, và để mạng lưới bắt đầu tích lũy tăng trưởng từ đó.
