Tác giả: @milesjennings
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vừa bỏ phiếu với tinh thần hợp tác lưỡng đảng để thúc đẩy luật "cấu trúc thị trường" tiền mã hóa (liên quan đến phân công thị trường, trách nhiệm giám sát và quy tắc giao dịch), đây là một khoảnh khắc lịch sử của ngành.
Tại sao? Vì Đạo luật CLARITY về Thị trường Tài sản Kỹ thuật số cuối cùng sẽ đưa ra các quy tắc rõ ràng cho mạng lưới blockchain và tài sản kỹ thuật số.
Một thập kỷ qua, việc thiếu quy định rõ ràng ở Mỹ đã làm méo mó thị trường, kìm hãm đổi mới và đẩy người tiêu dùng vào rủi ro lớn. CLARITY sẽ chấm dứt tình trạng này.
Đạo luật Chứng khoán năm 1933 thiết lập cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, hỗ trợ quá trình hình thành vốn và đổi mới của Mỹ trong cả một thế kỷ sau đó. Ý nghĩa của CLARITY cũng tương tự - trong bức tranh quy định tài chính Mỹ, đây là một sự thay đổi cơ hội ngàn năm có một, sẽ mang lại những cơ hội to lớn.
Với việc vừa thông qua Thượng viện hôm nay, dự luật nền tảng quan trọng này với toàn ngành crypto đã tiến gần hơn bao giờ hết để trở thành luật.
Cả nhà sáng lập startup, người tiêu dùng, hay các tổ chức tài chính truyền thống lớn và nhà đầu tư đang chuyển lên blockchain, đều sẽ được hưởng lợi.
Tiếp theo, dự luật từ hai ủy ban của Quốc hội sẽ được hợp nhất thành một dự luật hoàn chỉnh, để toàn thể Thượng viện bỏ phiếu. Sau khi thông qua, sẽ được chuyển đến Hạ viện để phê chuẩn, và nếu thành công sẽ được đưa đến Nhà Trắng để Tổng thống ký ban hành.
Tại sao Mỹ cần CLARITY ngay bây giờ
Một thập kỷ qua, ngành crypto không ngừng mở rộng, nhưng Mỹ vẫn chưa có một khuôn khổ quy định toàn diện. Các cơ quan quản lý chỉ có thể dựa vào việc chắp vá các quy định hiện có để quản lý ngành này, và cách làm này là một thất bại hoàn toàn.
Không chỉ gây ra sự hỗn loạn trong diễn giải pháp luật, sự dao động trong cách giải thích, mà còn dẫn đến việc lạm quyền và lạm dụng quyền lực nghiêm trọng của chính phủ.
Sự bất ổn trong quy định này không chỉ cản trở đổi mới, mà còn tạo môi trường cho những người chơi xấu phát triển. Trong những tin tức tiêu cực được phơi bày cao độ của lĩnh vực crypto thập kỷ qua, những người có động cơ xấu có thể dễ dàng tung ra các sản phẩm lách kẽ hở quy định, bóc lột người tiêu dùng.
Trong khi đó, những nhà xây dựng có trách nhiệm lại phải đối mặt với sự "lập pháp thông qua thi hành pháp luật" đáng ngờ.
Sự bất ổn này đã đẩy hoạt động phát triển crypto ra nước ngoài. Khi Mỹ không thể dành không gian cho đổi mới, các nhà sáng lập sẽ tìm đến các khu vực pháp lý khác, bao gồm cả những nơi đã đưa ra các chế độ quy định tinh vi hơn.
Quy định về Thị trường Tài sản Crypto (MiCA) của Liên minh Châu Âu và quy định crypto của Anh, là hai ví dụ về việc Mỹ đang tụt hậu.
Đối với sự đổi mới của Mỹ, may mắn là hiện chưa có khu vực pháp lý nào khác làm đúng giải pháp quy định. Nhưng các chế độ quy định được thiết kế riêng cuối cùng sẽ thu hút và tập trung hoạt động khởi nghiệp vào những khu vực này, cùng với giá trị kinh tế và cơ hội việc làm mà chúng tạo ra.
Hãy tưởng tượng nếu Amazon, Apple, Facebook, Google, Microsoft, Netflix, NVIDIA và Salesforce đều được thành lập bên ngoài nước Mỹ, nền kinh tế Mỹ sẽ ra sao.
Vì vậy, nếu Mỹ có thể cung cấp sự rõ ràng về quy định cho các nhà xây dựng, đổi mới trong nước sẽ được hưởng lợi lớn. Đạo luật GENIUS (Đạo luật Định hướng và Thiết lập Sự Đổi mới Quốc gia về Stablecoin của Mỹ) được Mỹ thông qua vào tháng 7 năm 2025 là một trường hợp điển hình.
GENIUS thiết lập khuôn khổ quy định cho stablecoin (tài sản kỹ thuật số được neo vào tiền pháp định, thường là USD), tạo ra một mô hình mới: cơ sở hạ tầng tiền tệ mở.
Sau khi dự luật này được thông qua, nó đã mang lại sự tăng trưởng và áp dụng chưa từng có, có lợi cho nền kinh tế Mỹ và vị thế thống trị lâu dài của đồng USD.
Khi khuôn khổ pháp lý được thiết kế vừa thúc đẩy đổi mới vừa bảo vệ người tiêu dùng, Mỹ có thể dẫn đầu xu hướng, và thế giới sẽ được hưởng lợi từ đó.
Những nhà sáng lập và người dùng sớm tin vào lời hứa của crypto, bất kể thế giới bên ngoài nhìn nhận thế nào, đều xứng đáng có một khuôn khổ quy định rõ ràng để hiện thực hóa tầm nhìn của mình.
Họ cũng cần một khuôn khổ công nhận tiềm năng của mạng lưới blockchain, để thúc đẩy một sự chuyển đổi quan trọng và mới mẻ của nền tảng công nghệ. Sự chuyển đổi này phải vượt ra ngoài các ứng dụng đầu cơ được thúc đẩy bởi chính sách tồi, cho phép mọi người xây dựng ngoài kịch bản tài chính ban đầu (bản thân kịch bản tài chính đã được bao phủ bởi các quy định hiện hành của Mỹ).
CLARITY được thiết kế riêng để thiết lập một khuôn khổ rõ ràng như vậy.
Chúng ta đã đến đây như thế nào
Nội dung của Đạo luật CLARITY không hoàn toàn mới. Nhiều khái niệm và nguyên tắc trong đó bắt nguồn từ luật hàng hóa và luật chứng khoán hiện có. Dự luật này cũng phát triển từ các phiên bản lập pháp trước đó, bao gồm hai dự luật "cấu trúc thị trường" bắt nguồn từ Hạ viện:
Đạo luật Đổi mới và Công nghệ Tài chính Thế kỷ 21 năm 2024, tức "FIT21" (HR 4763); Đạo luật CLARITY về Thị trường Tài sản Kỹ thuật số năm 2025 (HR 3633).
Tương tự như dự luật Thượng viện hiện tại, FIT21 và phiên bản CLARITY của Hạ viện đều cố gắng mở ra một con đường cho các mạng lưới blockchain, để chúng có thể:
- Khởi chạy mạng lưới blockchain và tài sản kỹ thuật số một cách an toàn và hiệu quả tại Mỹ;
- Làm rõ sự phân công quản lý giữa SEC và CFTC trong lĩnh vực crypto, xác định rõ tài sản kỹ thuật số là chứng khoán hay hàng hóa;
- Đảm bảo giám sát các sàn giao dịch crypto;
- Bảo vệ hơn nữa người tiêu dùng Mỹ thông qua các quy tắc ràng buộc giao dịch crypto.
Hai năm trước, FIT21 đã được thông qua với sự ủng hộ áp đảo của cả hai đảng (279 phiếu thuận so với 136 phiếu chống, trong đó có 71 đảng viên Dân chủ ủng hộ).
Phiên bản CLARITY của Hạ viện vào tháng 7 năm 2025 đã được thông qua với tỷ lệ ủng hộ lưỡng đảng cao hơn (294 phiếu thuận so với 134 phiếu chống, trong đó có 78 đảng viên Dân chủ ủng hộ).
Những dự luật này, khi hợp lại, đã gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến Thượng viện: đẩy nhanh lập pháp về cấu trúc thị trường crypto.
Phiên bản CLARITY của Thượng viện đã tiếp tục thúc đẩy đà hợp tác lưỡng đảng từ Hạ viện và có một số cải tiến quan trọng so với các dự luật trước (xem chi tiết bên dưới). Dự luật này đã được thúc đẩy tại Thượng viện trong nhiều năm, giai đoạn nhanh nhất là năm vừa qua:
- Tháng 6 năm 2022, Thượng nghị sĩ Lummis và Gillibrand lần đầu đề xuất Đạo luật Đổi mới Tài chính có Trách nhiệm Lummis-Gillibrand, đây là đề xuất lập pháp lưỡng đảng đầu tiên nhằm thiết lập một khuôn khổ quy định toàn diện cho ngành crypto.
- Tháng 7 năm 2025, Ủy ban Ngân hàng Thượng viện (ủy ban giám sát SEC) đã công bố bản thảo thảo luận về dự luật trong phạm vi quyền hạn của mình, hợp nhất và thống nhất hai hướng tiếp cận của Đạo luật Lummis-Gillibrand và phiên bản CLARITY của Hạ viện.
- Phát hành yêu cầu thông tin, thu thập phản hồi và các giải pháp lập pháp, hy vọng tìm được sự cân bằng giữa đổi mới với duy trì ổn định tài chính và bảo vệ người tiêu dùng.
- Tháng 9 năm 2025, dựa trên phản hồi nhận được, Ủy ban Ngân hàng Thượng viện đã công bố bản thảo thảo luận thứ hai.
- Tháng 1 năm 2026, Ủy ban Ngân hàng Thượng viện đã công bố một phiên bản lặp lại khác, phản ánh kết quả của các cuộc đàm phán lưỡng đảng trong nhiều tháng.
- Cũng vào tháng 1 năm 2026, Ủy ban Nông nghiệp Thượng viện đã công bố và thúc đẩy bản thảo lập pháp về cấu trúc thị trường trong phạm vi quyền hạn của mình.
- Hôm nay (14 tháng 5 năm 2026), Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vừa thúc đẩy phần thuộc trách nhiệm của mình trong Đạo luật CLARITY tại phiên họp "markup".
Tại sao CLARITY quan trọng: Mạng lưới không phải là công ty
Hơn một thế kỷ qua, việc thành lập công ty đã là động lực chính thúc đẩy đổi mới ở Mỹ. Con đường này đã rất trưởng thành: nhà sáng lập gọi vốn để khởi nghiệp, thành công rồi tạo ra lợi nhuận để trả lại cho cổ đông.
Luật pháp Mỹ đã mài giũa tinh tế cho mô hình này, quy định trách nhiệm, nhấn mạnh tính minh bạch, dùng để căn chỉnh động lực, quản lý sự tin tưởng của mọi người vào người sáng lập và người điều hành.
Khuôn khổ này phù hợp để xây dựng công ty. Nhưng nó không phù hợp để xây dựng mạng lưới.
Khuôn khổ pháp lý hiện có giả định có một bên quản lý để kiểm soát, và yêu cầu sự kiểm soát này tồn tại lâu dài. Nhưng mạng lưới không có bên kiểm soát. Mạng lưới dựa vào các quy tắc chia sẻ để điều phối con người, vốn và tài nguyên, chứ không dựa vào quyền sở hữu tập trung.
Ép khuôn khổ được tạo ra cho công ty vào mạng lưới, mạng lưới sẽ bị bóp méo thành hình thái công ty. Quyền kiểm soát lại tập trung, các tổ chức trung gian lại xuất hiện, còn những người phụ thuộc vào hệ thống thì bị bóc lột giá trị.
Nhìn toàn cảnh nền kinh tế số, động thái này đã tạo ra một loạt các mạng lưới kiểu công ty nắm giữ quyền lực tập trung khổng lồ - hệ thống thanh toán, thị trường thương mại điện tử, nền tảng xã hội, cửa hàng ứng dụng - chúng chiếm đoạt một phần không tương xứng trong giá trị được tạo ra bởi những người tham gia.
Người dùng dịch vụ gọi xe trả 100 đô la cho một chuyến đi, tài xế chỉ nhận được một phần nhỏ. Nhạc sĩ sáng tác một bài hát được hàng triệu người nghe, trong mỗi đô la doanh thu, họ chỉ nhận được vài xu.
Ở bất kỳ nơi nào mạng lưới kiểu công ty chiếm ưu thế, phần lớn giá trị đều chảy về phía trung gian. Luật công ty truyền thống bảo vệ những trung gian này và các nhà đầu tư của họ, nhưng người dùng, người sáng tạo và người lao động lại không được bảo vệ.
Trong phần lớn thời kỳ Internet, sự đánh đổi này là điều không thể tránh khỏi. Giao thức mở thiếu mô hình kinh tế bền vững, không thể cạnh tranh với vốn và khả năng điều phối đằng sau các mạng lưới kiểu công ty.
Blockchain đã thay đổi điều này.
Blockchain cùng với các giao thức phần mềm được triển khai trên nó, đã tạo ra một loại hệ thống mới: mạng lưới blockchain. Loại mạng lưới này được thiết kế với mục tiêu phân tán quyền kiểm soát, vận hành theo các quy tắc minh bạch, tồn tại như một cơ sở hạ tầng chia sẻ được sở hữu và vận hành bởi người dùng.
Giá trị của mạng lưới blockchain tăng lên cùng với việc sử dụng của công chúng, và có thể được phân phối cho những người tham gia - bao gồm cả những người tham gia ở rìa mạng lưới - thay vì chỉ bị các nút trung tâm lấy đi.
Blockchain khiến việc "xây dựng các mạng lưới thực sự hoạt động như mạng lưới chứ không phải như công ty" trở nên khả thi.
Công nghệ blockchain đang ở một thời điểm then chốt. Các lần chuyển đổi nền tảng trong quá khứ - máy tính cá nhân, điện thoại di động, internet - đều là những đổi mới công nghệ quan trọng nhất trong lịch sử nhân loại. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo cũng đang nhanh chóng trở thành một trong số đó.
Nhưng tất cả những sự chuyển đổi nền tảng này, cuối cùng đều dẫn đến việc quyền lực và kiểm soát tập trung cao độ, một số ít người quyết định số phận của vô số người tiêu dùng, người sáng tạo và nhà phát triển phụ thuộc vào những công nghệ và dịch vụ này.
Khi ngày càng nhiều hoạt động kinh tế được số hóa, ngày càng nhiều khâu được định hình bởi trí tuệ nhân tạo, câu hỏi "ai kiểm soát các hệ thống số mà chúng ta phụ thuộc vào" trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Nếu quyền kiểm soát này tiếp tục tập trung, thì khả năng định hình kết quả, hạn chế truy cập, chiếm đoạt giá trị cũng tập trung theo: các công ty sẽ thống trị cách thức vận hành của mạng lưới, quyết định ai được hưởng lợi từ đó.
Các mạng lưới blockchain phi tập trung đưa ra một con đường khác: một loại cơ sở hạ tầng mà không một người tham gia đơn lẻ nào có thể dễ dàng viết lại, kiểm duyệt hoặc định hướng lại.
Nói cách khác, loại mạng lưới này có thể giúp phi tập trung hóa các nền tảng hiện có, thay thế chúng bằng các mạng lưới mang thuộc tính hàng hóa công cộng số - giảm hiệu ứng khóa chặt, phân tán quyền kiểm soát, nhúng tính trung lập, giảm rủi ro điểm lỗi đơn lẻ, trao quyền sở hữu lại cho người dùng.
Mục tiêu thiết kế của Đạo luật CLARITY, chính là để con đường này thực sự khả thi.
Khi CLARITY đi vào phiên họp toàn thể Thượng viện và có những cập nhật, chúng tôi sẽ chia sẻ thêm nội dung về ý nghĩa cụ thể của nó đối với các nhà xây dựng crypto.
Nhưng nếu CLARITY vượt qua các bước tiếp theo và cũng là cuối cùng trong quy trình lập pháp, kiến trúc pháp lý của Mỹ cuối cùng sẽ khớp với bản chất của các mạng lưới blockchain. Các nhà xây dựng sẽ có thể vận hành minh bạch, huy động vốn trong nước, xây dựng vì mục tiêu lâu dài, không còn bị buộc phải thỏa hiệp cấu trúc vì sự mơ hồ trong quy định.
Và khi ngày càng nhiều dự án hoạt động trong phạm vi quy định của Mỹ, thay vì ngoài phạm vi, các cơ quan quản lý và cơ quan thi hành pháp luật sẽ có công cụ tốt hơn để đấu tranh chống gian lận và lạm dụng vốn làm phiền ngành này từ lâu.
Chúng ta đã từng thấy một lần crypto nhận được quy định khả thi sẽ xảy ra điều gì: Đạo luật GENIUS đã giải phóng một làn sóng đổi mới chỉ trong một đêm. Ngày nay chúng ta đã có thể thấy sự hiện diện của crypto trong một số ứng dụng chủ đạo, từ stablecoin đến AI agent, v.v. - những điều tuyệt vời vẫn còn ở phía trước.
