Thật kịch tính!
Một danh sách cũ bị lãng quên 26 năm, gần đây được cư dân mạng "khảo cổ" đào lên, bài đăng lập tức gây bão.
Danh sách đến từ đội tuyển tập huấn 24 người cho kỳ thi Olympic Vật lý Mỹ năm 2000, bên trong có một cái tên nổi bật: Dario Amodei.
Đúng vậy, chính là Amodei, người đang điều hành Anthropic với định giá 9650 tỷ USD, tài sản cá nhân 155 tỷ USD.
Chưa hết, lật tiếp danh sách xuống:
Người sáng lập Lighter Vladimir Novakovski, Kỹ sư nghiên cứu AI tại Duolingo Badr Albanna, Giảng viên Sinh học Máy tính tại UC Berkeley Nilah Monnier Ioannidis, tất cả đều ở trong đó.
Một cuộc thi Vật lý cấp trung học 26 năm trước, đã lập ra được nửa bản đồ nhân tài Thung lũng Silicon.
Năm giờ thi cử, sàng lọc 19 thiên tài
Câu chuyện diễn ra vào tháng 5 năm 2000 tại Đại học Maryland.
Hiệp hội Giáo viên Vật lý Mỹ (AAPT) đến nay vẫn lưu giữ hồ sơ đội tuyển tập huấn này: 24 cái tên, một trang web tĩnh phong cách thiên niên kỷ.
Muốn ngồi vào căn phòng này khó thế nào?
Theo quy trình AAPT công bố lúc đó, mỗi năm thường có khoảng 1100 học sinh đủ điều kiện tham gia vòng thi đầu tiên, 200 người đứng đầu vào vòng tiếp theo, rồi từ đó chọn ra 24 người tham gia tập huấn.
Vòng sàng lọc cuối cùng, là một bài thi năm giờ.
24 học sinh phải hoàn thành ba bài toán Vật lý trong điều kiện khắc nghiệt gần với thực tế, tranh giành 5 suất tham dự Olympic Vật lý Quốc tế.
Danh sách cuối cùng được công bố: Anthony Miller, Jason Oh, Gregory Price, Michael Vrable, Joseph Yu.
Năm người chiến thắng sau đó bay đến Leicester, Anh, tham dự Olympic Vật lý Quốc tế lần thứ 31 (IPhO).
Đối mặt với 300 thí sinh đến từ 62 quốc gia và vùng lãnh thổ, năm học sinh trung học này đã nộp một bảng thành tích khá ấn tượng.
Gregory Price đạt 35.2 điểm nhận Huy chương Bạc, trở thành thí sinh điểm cao nhất đội Mỹ, xếp thứ 16 toàn bảng; bốn thí sinh còn lại đều nhận Huy chương Đồng.
Đội Mỹ xếp hạng nhóm thứ bảy, và 5 thành viên đội đều giành được huy chương.
Tiện thể nói thêm, năm đó thống trị bảng xếp hạng là đội Trung Quốc: Lữ Ưng đạt 43.4 điểm giành vị trí cá nhân số 1 toàn cầu, tổng điểm đội cũng đứng đầu thế giới
Thiếu niên bị loại, sau này tạo ra Claude
Dù dừng chân ở Top 5, nhưng Dario không rời bỏ Vật lý.
Ngược lại, anh đã học lên Tiến sĩ Vật lý tại Đại học Princeton, nghiên cứu mô hình cơ học thống kê và mạch thần kinh.
Năm 2014, anh rời giới học thuật, gia nhập phòng thí nghiệm AI của Baidu tại Thung lũng Silicon, tham gia hệ thống nhận dạng giọng nói Deep Speech 2, sau đó chuyển sang Google Brain.
Năm 2016, anh gia nhập OpenAI, lên đến Phó Chủ tịch Nghiên cứu, tham gia lãnh đạo phát triển GPT-2 và GPT-3, cũng là tác giả chính của bài báo sớm về phương pháp căn chỉnh ưu tiên con người RLHF.
Địa chỉ bài báo: https://arxiv.org/abs/1706.03741
Năm 2021, Dario cùng 6 nhà đồng sáng lập khác thành lập Anthropic, đảm nhận vị trí CEO.
Những chuyện sau đó ai cũng biết – họ đã tạo ra Claude.
Một danh sách, nửa Thung lũng Silicon
Nếu như sự đảo ngược của Dario mất 26 năm, Vladimir Novakovski chỉ mất một năm.
Sau khi bị loại, năm 2001 anh quay lại, thành công vào đội tuyển Mỹ, và giành Huy chương Bạc tại Olympic Vật lý Quốc tế năm đó.
Câu chuyện sau đó càng thăng hoa.
Đầu tiên anh vào Harvard và tốt nghiệp sớm, sau đó được Ken Griffin, người sáng lập Citadel, trực tiếp tuyển vào công ty làm giao dịch định lượng.
Rời Citadel, anh làm Trưởng nhóm Học máy tại Quora, rồi làm Phó Chủ tịch Kỹ thuật tại công ty fintech Addepar, và năm 2017 đồng sáng lập nền tảng mạng xã hội AI Lunchclub, sau này đổi tên thành Lighter.
Năm 2025, Lighter hoàn thành vòng gọi vốn 68 triệu USD, dẫn đầu bởi Founders Fund và Ribbit Capital, hiện định giá khoảng 1.5 tỷ USD.
Badr Albanna trên cùng danh sách, sự nghiệp rẽ ngoặt hai lần lớn.
Anh lấy bằng Tiến sĩ Vật lý tại UC Berkeley, sau này làm giáo sư tại Fordham và các trường đại học khác, sử dụng cơ học thống kê và lý thuyết thông tin để mô hình hóa vỏ não thính giác.
Về sau, anh gia nhập Duolingo đảm nhận vị trí Kỹ sư Nghiên cứu AI, áp dụng mô hình multi-armed bandit và mô hình nhân quả vào hệ thống thông báo cá nhân hóa và thương mại hóa.
Thông báo "Đến lúc học tiếng Anh rồi" bạn nhận được mỗi ngày, đằng sau có thể có mô hình của anh ấy.
Nilah Monnier thì mang đào tạo Vật lý vào Sinh học Máy tính.
Bà lấy bằng Tiến sĩ Sinh vật lý tại Harvard, công việc nghiên cứu hoàn thành tại MIT – sử dụng mô hình Markov ẩn và suy luận Bayes để phân tích chuyển động của hạt trong tế bào; Giai đoạn sau tiến sĩ tại Stanford, hiện nay giảng dạy tại UC Berkeley.
REVEL do bà tham gia phát triển, đã được sử dụng để dự đoán tính gây bệnh của biến thể sai nghĩa.
Vào Top 5, cũng thăng hoa
Nhóm năm người cuối cùng, cũng không dừng lại ở huy chương.
Người đoạt Huy chương Bạc Gregory Price, năm đó chỉ là học sinh năm hai tại trường trung học Thomas Jefferson Science and Technology, Virginia, thậm chí chưa chính thức học môn Vật lý.
Tấm huy chương bạc đó, là anh giành được bằng tài năng toán học cộng với một cuốn sách giáo khoa Vật lý đại học cũ.
Và hành trình thi đấu của anh vẫn chưa kết thúc: cùng năm, anh lại đại diện Mỹ tham dự Olympic Tin học Quốc tế (IOI), nhận thêm một Huy chương Đồng, xếp thứ 91 trong 278 thí sinh.
Cuộc thi Toán quy mô lớn nhất nước Mỹ, anh cũng "thuận tay" giành vị trí nhất khối năm hai.
Vật lý, Toán học, Máy tính nở rộ ba mảng, "thiên tài lệch tủ" đã không giải thích được cấu hình này.
Người đoạt Huy chương Đồng Jason Oh, lại đi một con đường bất ngờ hơn.
Sau Olympic, anh đầu tiên vào Caltech học Vật lý và Toán học, hai năm sau chuyển sang Harvard, tốt nghiệp với danh hiệu cao nhất ngành Vật lý và Toán.
Sau đó, anh quay người vào Trường Luật Harvard.
Hiện nay, Jason Oh là Giáo sư Trường Luật UCLA, Giáo sư Lowell Milken, nghiên cứu về chính sách thuế và tài chính công.
Một người đoạt Huy chương Đồng khác Michael Vrable, từ Harvey Mudd học lên Tiến sĩ Khoa học Máy tính tại UC San Diego, chuyên sâu về lưu trữ đám mây và sao lưu, tác phẩm đại diện là hệ thống sao lưu Cumulus.
Sau khi tốt nghiệp Tiến sĩ năm 2011, anh gia nhập Google làm nghiên cứu an ninh.
Hai người đoạt Huy chương Đồng còn lại, thông tin công khai sau này không nhiều, nhưng hồ sơ năm đó đã đủ nói lên chất lượng.
Anthony Miller vào kỳ nghỉ hè năm nhất đã thực tập tại Phòng thí nghiệm Vật lý Plasma Princeton, làm hệ thống phân tích khí cho lò phản ứng mới; Joseph Yu thì là chủ nhiệm kép của cả hai câu lạc bộ Toán và Khoa học trong trường.
Sàn giao dịch nhân tài ngầm của phòng thí nghiệm đỉnh cao
Đến đây không khó để nhận ra, sản phẩm thực sự của trại tập huấn này, là sự tin tưởng có thể kết nối lại bất cứ lúc nào sau nhiều năm.
Ví dụ như người đồng sáng lập Robinhood Vlad Tenev, chính là người quen cũ của Novakovski trong giới Olympic. Hơn hai mươi năm sau, Robinhood của Tenev cũng trở thành một trong những nhà đầu tư vòng gọi vốn này của Lighter.
Tình bạn được vun đắp thời thiếu niên cùng nhau luyện giải đề, cứ thế biến thành tiền thật được viết vào cơ cấu cổ phần.
Cùng với Vladimir sáng lập Lunchclub là Scott Wu, người đoạt nhiều huy chương Olympic Tin học, hiện nay điều hành Cognition, chính là công ty tạo ra AI lập trình viên Devin.
Quan trọng hơn, đường ống này không chỉ có khóa năm 2000.
Cột "Cựu học sinh nổi tiếng" trên trang wiki USAPhO, xếp từ Chris Hirata năm 1996 (13 tuổi giành Huy chương Vàng IPhO, sau này trở thành nhà vật lý thiên văn nổi tiếng) đến năm 2014, trải dài gần hai mươi năm.
Trong đó người trẻ nhất, là Alexandr Wang (2014) treo bên cạnh Dario Amodei (2000) –
Người sáng lập Scale AI, Meta sau đó mua cổ phần công ty anh với giá 14.3 tỷ USD, mời chính anh đến điều hành Phòng thí nghiệm Siêu trí tuệ.
26 năm trước, bài thi năm giờ đó, đã chọn ra 5 người giải đề nhanh nhất và chính xác nhất trong ngày hôm đó.
Thời đại AI, lại lật ra tất cả 24 cái tên.
Tài liệu tham khảo:
https://x.com/Phoenixyin13/status/2085297714519052730
https://www.aapt.org/olympiad2000/team2000.html
Bài viết từ tài khoản công chúng WeChat "Tân Trí Nguyên", tác giả: ASI Khải Thị Lục
