Tác giả | Thuỷ Bút Đàn

Quý I năm 2026, bảng xếp hạng doanh thu mô hình ngôn ngữ lớn toàn cầu của Counterpoint Research đã hé lộ bản đồ quyền lực mới. Anthropic với 134 triệu người dùng chiếm 31,4% thị phần doanh thu AI toàn cầu, doanh thu trung bình trên mỗi người dùng (ARPU) lên tới 16,2 USD. OpenAI có 900 triệu người dùng, ARPU chỉ 2,2 USD. Doubao của ByteDance có 345 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, đứng đầu trong nước, nhưng lại không thấy bóng dáng trong bảng xếp hạng doanh thu này. Một gã khổng lồ Internet khác, từng bị chỉ trích là đầu tư bảo thủ và nghiên cứu phát triển tụt hậu, đã bất ngờ xuất hiện ở vị trí đứng đầu bảng doanh thu các công ty AI Trung Quốc.

Nhóm dữ liệu này phơi bày một sự thật chói mắt: nhóm người dùng lớn nhất lại đóng góp doanh thu ít nhất, còn nhóm người dùng ít nhất lại giành lấy thị phần lớn nhất. Hơn nữa, mỗi lần gọi suy luận (inference) đều tiêu hao năng lực tính toán thực sự, mỗi người dùng mới đều đồng nghĩa với hóa đơn cao hơn.

Định luật sắt của Internet về chi phí biên bằng không, trong thời đại AI đã đâm vào bức tường đồng "chi phí biên không về không". Logic cũ "đốt tiền để đổi lấy quy mô" đang được thay thế bởi quy tắc mới "tuyến hậu cần và hiệu quả biến hiện quyết định sống còn".

Tháng 6 năm 1942, trận Midway nổ ra, Hạm đội Liên hợp Nhật Bản chiếm ưu thế về trọng tải và kinh nghiệm, nhưng tuyến hậu cần kéo từ đất nước ra xa hàng nghìn hải lý, mỗi lần xuất kích đều tiêu hao nhiên liệu và đạn dược khó bù đắp. Quân đội Mỹ thì ngược lại: Các căn cứ ở Hawaii và năng lực sản xuất công nghiệp trong nước khiến tuyến hậu cần càng đánh càng dày.

Hôm nay, ngành công nghiệp AI Trung Quốc cũng đã đánh tới "Midway" của riêng mình. Trong tổng số lượt gọi mô hình lớn AI toàn cầu, tỷ lệ của Trung Quốc nhiều lần vượt quá 50%, DeepSeek V4 sử dụng chi phí bằng 1/50 để đòn bẩy các nhà phát triển toàn cầu, nhưng tổng doanh thu AI Trung Quốc lại bị nén trong phạm vi một con số trong thị phần toàn cầu, cộng lại còn không bằng một công ty của Mỹ. Đằng sau nhóm dữ liệu này, vừa là sự đấu tranh chiến lược thương mại của các công ty, cũng là sự đấu tranh giữa hai con đường phát triển ngành công nghiệp quốc gia.

Từ đây, hai mặt trận được triển khai: Mặt trận phía Đông, tuyến hậu cần của ba doanh nghiệp khổng lồ đang chịu thử thách giới hạn - đạn dược của ai cạn trước, tuyến phòng thủ của người đó sụp đổ trước; Mặt trận phía Tây, một cuộc đấu tranh chiến lược AI toàn cầu bí mật hơn đang diễn ra - làm thế nào để với nguồn lực hữu hạn, giành chiến thắng trong cuộc chiến AI vô hạn. Hai mặt trận, ngay từ đầu đã hỗ trợ lẫn nhau dưới hình thái của một cuộc tấn công hình kìm.

Mặt trận phía Đông: Cuộc đấu tranh giữa hậu cần và hiệu quả biến hiện trong chiến tranh tiêu hao

Tencent, Alibaba, ByteDance, ba công ty đã chọn ba con đường hoàn toàn khác nhau, nhưng đối mặt cùng một câu hỏi: Trong cuộc chiến tiêu hao với chi phí biên không về không, tuyến hậu cần của ai đáng tin cậy hơn, hiệu quả biến hiện của ai cao hơn?

Tencent: Cuộc đua về hiệu quả biến hiện theo kịch bản

Trong số các công ty AI Trung Quốc, Tencent - bị chỉ trích nhiều về tính chiến lược nhìn xa và năng lực nghiên cứu phát triển - thì hiệu quả biến hiện lại cao nhất. Trên bảng xếp hạng toàn cầu, Tencent với 114 triệu người dùng và ARPU 2,9 USD đứng đầu Trung Quốc, cao gấp hơn hai lần Baidu, gấp hơn bốn lần Alibaba, cách mức 5,0 của Microsoft gần một nửa. Nhưng bí quyết của nó lại chính là không dựa vào bán bản thân AI để kiếm tiền.

Quý I năm 2026, doanh thu Tencent đạt 196,46 tỷ Nhân dân tệ, tăng 9% so với cùng kỳ. Nhưng quan trọng hơn là một so sánh: Nếu loại trừ ảnh hưởng đầu tư vào sản phẩm AI mới, lợi nhuận kinh doanh tăng 17%, đạt 84,4 tỷ Nhân dân tệ. Dòng sản phẩm AI mới trong một quý đã "ăn" mất khoảng 8,8 tỷ Nhân dân tệ lợi nhuận.

Khoản tiền này được chi vào đâu? Doanh thu dịch vụ tiếp thị tăng 20%, mô hình đề xuất quảng cáo dựa trên AI là động cơ chính; doanh thu dịch vụ doanh nghiệp tăng 20%, nhu cầu dịch vụ đám mây liên quan AI là lượng tăng chủ yếu.AI không phải là hạng mục doanh thu trên sổ sách của Tencent, mà là chất xúc tác khiến các hạng mục doanh thu hiện có vận hành nhanh hơn - nó khiến quảng cáo chính xác hơn, dịch vụ đám mây dễ bán hơn, thời gian sử dụng người dùng Video Accounts tăng hơn 20%.

Bí mật thực sự về năng lực cạnh tranh AI của Tencent, không nằm ở tầng mô hình, mà ở hiệu quả vòng khép kín "kịch bản - dữ liệu - biến hiện". Nâng cấp mô hình đề xuất không cần mô hình lớn thông dụng mạnh nhất, mà cần vòng khép kín dữ liệu hiểu rõ nhất hành vi người dùng của Tencent - rào cản dữ liệu này nằm trong tay chính Tencent.

Chiến lược của Tencent rõ ràng và thực tế: Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi là tuyến hậu cần chính. Quảng cáo và game cung cấp đạn dược cho AI, AI ngược lại khiến quảng cáo chính xác hơn, trải nghiệm game tốt hơn - đây là một vòng tuần hoàn tích cực đã được thông suốt. Chủ tịch Tencent, Liu Chiping đã trình bày có hệ thống về "kinh tế học AI" của Tencent:"Trong kịch bản AI, mỗi lần cung cấp dịch vụ thông minh cho người dùng, đều sẽ tạo ra chi phí khá đáng kể." Chiến lược cốt lõi là "tìm ra kịch bản có giá trị cao", chứ không phải "mù quáng thu hút lượng lớn người dùng hoạt động hàng ngày".

Ván cược xa hơn nằm ở WeChat Agent (Trí thể WeChat), nhưng thời gian biểu từ "triển khai toàn bộ Q3" liên tục bị hoãn đến "trong thời gian ngắn sẽ không ra mắt". Khoảng cách ở giữa này đong đếm độ sâu của vết nứt trên tuyến hậu cần AI của Tencent: Toàn bộ tiềm năng của WeChat Agent phụ thuộc vào một thế hệ mô hình Hunyuan tiếp theo "rõ ràng tốt hơn"; mà sự tiến bộ của Hunyuan lại phụ thuộc vào sự đấu tranh phân bổ năng lực tính toán giữa việc huấn luyện Hunyuan, WeChat AI, Yuanbao và bảy tám dự án khác. Tencent hiếm hoi lên tiếng phủ nhận tin đồn "người đứng đầu số 1" AI Yao Shunyu rời đi vì "WeChat lấy đi một phần năng lực tính toán" - tin đồn chạm đúng vào mắt xích mong manh nhất: Khi năng lực tính toán hữu hạn cần phân bổ giữa nhiều dòng nghiệp vụ, ai sẽ tranh giành đạn dược cho tương lai dài hạn?

Bên dưới vết nứt này, là nguy cơ chiến lược sâu hơn của Tencent. Chiến lược "hỗn hợp sử dụng mô hình", năng lực mô hình cốt lõi một phần phụ thuộc bên ngoài, thể hiện chủ nghĩa thực dụng nhất quán của Tencent: Mượn năng lực mô hình bên ngoài, tranh thủ thời gian, phát triển cửa ngõ ứng dụng AI của riêng mình. Nhưng điều này cũng có nghĩa, một khi khoảng cách thế hệ về năng lực cạnh tranh của mô hình cơ sở bị kéo rộng, các cửa ngõ, dịch vụ và hệ sinh thái được xây dựng dựa trên những mô hình này, đều có thể dịch chuyển theo. Cửa sinh mệnh nằm trong tay người khác, cơ bắp dù khỏe mạnh đến đâu cũng có thể mất tác dụng chỉ sau một đêm.

Tencent rõ ràng cũng nhận thức được vấn đề này. Giám đốc chiến lược James Mitchell trong hội nghị điện đàm báo cáo tài chính thừa nhận, để ưu tiên đảm bảo kịch bản nội bộ, Tencent "chủ động hoãn việc thương mại hóa năng lực tính toán đám mây ra bên ngoài", "toàn bộ năng lực tính toán dành cho chính mình". Tập trung tài nguyên năng lực tính toán cho nghiên cứu phát triển mô hình cơ sở và biến hiện kịch bản giá trị cao, chính là việc cấp bách hiện nay của Tencent.

Alibaba: Ván cược chi phí tự nghiên cứu toàn bộ

Quý IV năm tài chính 2026, doanh thu Tập đoàn Thông minh Đám mây Alibaba đạt 41,626 tỷ Nhân dân tệ, tăng 38%; doanh thu sản phẩm AI 8,971 tỷ Nhân dân tệ, tỷ lệ lần đầu vượt 30%, tăng ba con số liên tiếp trong mười một quý. CEO Wu Yongming tuyên bố rõ ràng: "Đầu tư công nghệ AI toàn bộ đã bước vào chu kỳ hoàn vốn thương mại hóa quy mô tích cực." Nhưng cùng quý đó, EBITA điều chỉnh của Alibaba giảm mạnh 84% so với cùng kỳ, lợi nhuận kinh doanh chuyển từ lãi sang lỗ. Chiến tranh giao đồ ăn và cuộc chạy đua vũ trang AI đồng thời tiến hành, giữa đà tăng mạnh của ARR và vực thẳm của lợi nhuận, tồn tại một sự tra vấn thực sự: "Bình minh trước bóng tối dài bao lâu?".

Tuyến hậu cần của Alibaba là "chiều sâu cơ sở hạ tầng". Thư chính thức gửi cổ đông ngày 20/5 đã cung cấp bản đồ chiến lược rõ ràng nhất cho ván cược toàn bộ của Alibaba. Chiến lược mô hình chuyển từ đột phá điểm đơn lẻ sang tác chiến tập đoàn quân gồm Agent, mô hình thế giới và mô hình đa phương thức. Nó đặt cược vào một logic cốt lõi: Chỉ có nắm quyền kiểm soát toàn bộ từ chip đến ứng dụng, mới có thể hạ chi phí suy luận xuống ngưỡng tới hạn đủ để phục vụ theo quy mô. Ván cược toàn bộ của Alibaba, về bản chất là sao chép lại "thời khắc Android" của kỷ nguyên AI. Kiểm soát nền tảng, là gián tiếp kiểm soát tất cả các cửa ngõ trên cùng mọc lên trên nền tảng đó. Con đường này, Google đã đi mười năm mới khiến Android từ trung tâm chi phí trở thành động cơ lợi nhuận. Liệu Alibaba có thể chịu đựng được bóng tối trước bình minh hay không, phụ thuộc vào việc nó có sự kiên nhẫn chiến lược cùng cấp độ hay không.

Trong thư còn liệt kê bán lẻ tức thì rõ ràng là "trụ cột chiến lược cốt lõi để nâng cấp nền tảng Taobao Tmall", Taobao Flash (Thiểm cấu) trở thành kịch bản then chốt do AI thúc đẩy tăng trưởng người dùng mới và tăng cường độ gắn kết. Ứng dụng Qianwen (Thiên Vấn) hướng tới người dùng C, kết nối sâu với các ứng dụng khác nhau trong hệ sinh thái, bao gồm Taobao Tmall, Taobao Flash, Fliggy, Damai, Amap, Alipay, có lợi thế tài nguyên đáng kể trong việc điều phối các dịch vụ hệ sinh thái thuộc lĩnh vực đời sống hàng ngày, dịch vụ, năng suất và giải trí phục vụ người dùng, cùng với nền tảng công việc AI cấp doanh nghiệp Wukong (Ngộ Không) tạo thành bố cục đồng phát lực cả B lẫn C, rất có khả năng tạo thành mối đe dọa thực sự đối với ý định xây dựng siêu cửa ngõ của Doubao.

Thách thức sâu hơn cũng nằm ở tầng đấu tranh tổ chức nghiệp vụ về việc phân bổ năng lực tính toán cho ai. Biên bản họp tổng kết nội bộ được lan truyền rộng rãi sau khi người phụ trách kỹ thuật Qianwen, Lin Junyang rời đi, đã xé toạc một vết nứt, phơi bày tình trạng thiếu hụt năng lực tính toán của sản phẩm chiến lược cấp này. Là nhà cung cấp dịch vụ đám mây nặng tài sản, Alibaba Cloud cần cân nhắc nhiều bên giữa việc đảm bảo nghiên cứu phát triển mô hình lớn của chính mình, hỗ trợ AI hóa thương mại điện tử nội bộ tập đoàn, và bán năng lực tính toán cho khách hàng bên ngoài, sự phân bổ tài nguyên và đấu tranh phối hợp đa dòng nghiệp vụ khổng lồ khách quan tồn tại.

Xung đột này tiết lộ mâu thuẫn cấu trúc trong AI của Alibaba: Tuyến hậu cần dù xây dài đến đâu, nếu giữa các đoạn đặt rào cản lẫn nhau, vật tư vẫn không thể đưa lên được.

Nhưng sự thay đổi đang diễn ra. Qianwen và Taobao Tmall hoàn tất kết nối hai chiều toàn bộ, 166 triệu người dùng hoạt động hàng tháng bắt đầu được nhập có hệ thống vào hồ 4 tỷ mặt hàng của Taobao. Sản phẩm AI dịch vụ khách hàng B "Dian Xiaomi" (Điếm Tiểu Mật) đã đi tiên phong chạy thông vòng khép kín trả phí. Bán lẻ tức thì với tư cách chiến trường mới hợp nhất AI + thương mại điện tử, đang kéo dài 'cuộc phẫu thuật khâu vá' từ công cụ dịch vụ khách hàng sang kịch bản giao dịch cốt lõi. Liệu cuộc phẫu thuật khâu vá này có thể chứng minh giá trị trong đợt khuyến mãi lớn 618 hay không, sẽ là bài kiểm tra áp lực trực tiếp nhất đối với chiến lược ATH của Alibaba.

Ngoài ra, lỗi tạo ra dàn ý vô dụng đã nói trong bản thảo trước, Qianwen đến hôm nay vẫn chưa sửa, cũng thật kỳ lạ, việc bỏ qua trải nghiệm phía C cũng là một vấn đề.

ByteDance: Kỳ thi lớn về logic lưu lượng truy cập trong thời AI

Cách đánh của ByteDance, là sự tiếp nối quán tính của mô hình "nhà máy ứng dụng" thời di động Internet: Trải rộng đồng thời hơn 20 ứng dụng AI cả ở phía C và B, bao phủ nhiều loại bao gồm chatbot, nhân vật ảo, mạng xã hội, hình ảnh, công cụ. Logic rất trực tiếp: Dùng lưu lượng tưới tác phẩm đình đám, dùng tác phẩm đình đám chiếm cửa ngõ, đợi cửa ngổ ổn định rồi mới tính chuyện biến hiện.

Phương pháp luận này từng được kiểm chứng lặp đi lặp lại trong thời di động Internet, dựa vào quy luật ngành là chi phí sao chép phần mềm tiệm cận không.Thời đại AI phá vỡ quy luật này: Mỗi lần gọi mô hình đều là sự tiêu hao năng lực tính toán thực tế, quy mô càng lớn, chi phí càng cao. 345 triệu người dùng hoạt động hàng tháng của Doubao là 345 triệu chi phí hoạt động đang đốt tiền mỗi ngày. Đây là tình trạng khó khăn sâu sắc nhất mà chiến lược AI của ByteDance phải đối mặt. Tình thế của Meta trên bảng xếp hạng toàn cầu là điểm tham chiếu nghiêm trọng hơn: 1 tỷ người dùng, ARPU chỉ 0,1 USD. Dùng AI miễn phí để gắn kết người dùng thì dễ, dựa vào AI miễn phí để kiếm tiền thì khó.

Quy mô thua lỗ phía C, nghiêm trọng hơn nhiều so với sự vắng mặt trên bảng xếp hạng doanh thu. Một thước đo có thể tham chiếu là: Doanh thu quý I của OpenAI 5,7 tỷ USD, thua lỗ hoạt động lại cao tới 7 tỷ USD, cứ mỗi USD doanh thu lại thua lỗ 1,22 USD, tỷ lệ người dùng C trả phí của nó khoảng 5,5%. Trong khi tỷ lệ chuyển đổi trả phí của ứng dụng AI phía C trong nước phổ biến dưới 1%. Có cơ quan tính toán, ngay cả khi Doubao đạt tỷ lệ trả phí 5,6% của ChatGPT, doanh thu hàng năm cũng chỉ có thể vừa đủ trang trải chi phí vận hành; nếu tính theo tỷ lệ chuyển đổi thực tế dưới 1% trong nước, doanh thu hàng năm có thể không đủ 10 tỷ Nhân dân tệ, mà một chiến trường phía C mỗi quý thường đốt hàng chục tỷ chi phí, khoản doanh thu này chẳng khác muối bỏ bể.

Đáng chất vấn hơn, ByteDance trong cuộc đua tốc độ AI này, rốt cuộc là "cách mạng chủ động" hay "phòng thủ bị động". Doubao Mobile Assistant (Trợ lý Điện thoại Đậu Bao) cố gắng tiếp quản thao tác người dùng từ tầng hệ thống cơ sở - đây chính là mệnh đề khiến ByteDance lo lắng nhất: Khi người dùng không còn mở Douyin lướt video, mà trực tiếp bảo AI "tìm cho tôi chút gì hay hay", nền móng doanh thu quảng cáo của đế chế cũ có sụp đổ trước khi đế chế mới được xây dựng hay không? Hơn nữa, mô hình "chạy trước rồi sửa hàng rào sau" đang tiêu hao tài sản quý giá hơn cả lưu lượng - đó là sự tin tưởng. Một sai sót của AI Agent có thể để lộ mật khẩu ngân hàng của bạn.

Vết nứt nghiêm trọng hơn, là văn hóa tổ chức nội bộ đang dần biến dạng, cựu nghiên cứu viên đội Seed của ByteDance Zhang Chi sau khi rời đi đã công khai chỉ trích văn hóa benchmaxxing (văn hóa chạy điểm) trong nội bộ Seed: Lãnh đạo đội đánh giá thành tích theo benchmark phụ trách, mọi người đều đang chạy điểm, "nhưng điều này không thể chuyển hóa thành trải nghiệm tốt trong sử dụng thực tế". Hơn nữa, ByteDance hoàn tất một vòng huấn luyện mô hình lớn (huấn luyện trước cộng huấn luyện sau) cần khoảng nửa năm, trong khi Google theo tin đồn chỉ cần ba tháng, điều này có nghĩa khoảng cách có thể vẫn đang nới rộng, chứ không phải thu hẹp.

Tuyến hậu cần của ByteDance là lưu lượng và dòng tiền nghiệp vụ chính, nhưng tuyến hậu cần đang thu hẹp - năm 2025 lợi nhuận ròng giảm hơn 70% so với cùng kỳ, đầu tư AI đang cuồng nhiệt nuốt chửng lợi nhuận. Giữa mở nguồn và đóng nguồn, ByteDance là một nhà độc nhất vô nhị: Doubao không mở nguồn, nhưng dựa vào giá cực thấp để đạt được sự tiếp cận rộng rãi của các nhà phát triển toàn cầu. Đây là logic đóng nguồn giá thấp: Không mở nguồn, nhưng dùng chiến tranh giá cả để đạt hiệu quả của mở nguồn. Nhưng chiến tranh giá cả luôn có hồi kết, khi dòng tiền bị đầu tư AI liên tục nuốt chửng, vừa không có hào bảo vệ hệ sinh thái cộng đồng mở nguồn, cũng thiếu năng lực định giá cao khách hàng cao cấp đóng nguồn, chiến lược kẹt giữa có thể đi được bao xa?

Biểu hiện quốc tế hóa của ma trận sản phẩm AI thuộc ByteDance cũng mạnh mẽ không kém. Quý I năm 2026, Dola tải xuống hơn 72 triệu lần, tích lũy vượt 200 triệu lần, đã lọt vào hàng đầu ứng dụng trợ lý AI toàn cầu. AnyGen đối chiếu Manus đang thử nghiệm đăng ký trả phí, Trae định vị là công cụ lập trình AI, nhưng cũng phải đối mặt thử thách tuyến hậu cần: Dola càng nhiều người dùng, chi phí gọi mô hình bên ngoài càng cao; sản phẩm trả phí càng sâu, cạnh tranh với OpenAI và Meta càng kịch liệt. Hiện tại, sản phẩm trả phí ở nước ngoài gần như không đóng góp gì cho tuyến hậu cần - doanh thu hàng năm Gauth chỉ 14 triệu USD, AnyGen vẫn đang đốt tiền chiếm người dùng, Dola hoàn toàn miễn phí. Thị trường nước ngoài ý muốn trả phí cao hơn, có lẽ tương lai có thể trở thành biến số, nhưng ít nhất hiện tại, nước ngoài còn xa mới là kho lương, mà là một hố không đáy đốt tiền khác.

Tuyến hậu cần dù dài, cũng không thể thay thế hiệu quả biến hiện "nhờ lương ở địch" - cái trước quyết định bạn có thể chịu đựng bao lâu, cái sau quyết định bạn có thể thắng hay không.

Tencent thu tiền thuê, Alibaba sửa đường, ByteDance đo đất. Sự khác biệt bản chất của ba mô hình, không chỉ là khoảng cách của AI với tiền, mà còn là lựa chọn chiến lược dựa trên nguồn lực bẩm sinh của chính mình.

AI của Tencent trốn sau quảng cáo và đám mây, gần tiền nhất; AI của Alibaba bán cơ sở hạ tầng, tiêu hao Token đang bùng nổ, nhưng để từ năng lực tính toán biến thành lợi nhuận, giữa đó ngăn cách bởi điểm tới hạn hiệu ứng quy mô; AI của ByteDance đối diện trực tiếp người dùng, xa tiền nhất. Xa tiền, đồng nghĩa rủi ro lớn nhất, cũng đồng nghĩa không gian tưởng tượng lớn nhất - nhưng trí tưởng tượng biến thành doanh thu, thử thách chính là thời gian, và một vòng khép kín trả phí có thể chạy thông.

Ngoài hiệu quả biến hiện, siêu cửa ngõ AI mà ByteDance coi trọng nhất, ngoài người dùng, giá trị hệ sinh thái có thể là biến số quan trọng hơn, và ở khía cạnh này, ưu thế của Tencent, Alibaba rõ ràng hơn -Ai có thể chuyển hóa đối thoại AI thành vòng khép kín giao dịch thực tế, người đó mới thực sự có thể chuyển nhượng "giá trị lưu lượng" của cửa ngõ thành "năng lực thu tiền thuê". Nó thử thách không phải ý muốn trả phí của người dùng, mà là năng lực điều phối chuỗi dịch vụ thế giới thực của AI.

WeChat Agent nắm trong tay bộ bài tốt nhất. Trong hệ sinh thái WeChat Mini Program lắng đọng năng lực dịch vụ của hàng triệu thương gia - đặt đồ ăn, gọi xe, đăng ký khám, thanh toán phí - về lý thuyết, một cửa ngõ đối thoại AI có thể gọi tất cả những năng lực này, hoàn tất vòng khép kín hoàn chỉnh từ nhu cầu đến giao hàng trong giao diện trò chuyện. Gọi Mini Program không khó, khó là AI hiểu chính xác ý định thực sự của người dùng trong kịch bản cụ thể, và đưa ra lựa chọn đúng đắn trong hàng trăm Mini Program tương tự. Một đề xuất sai, người dùng mất thời gian và kiên nhẫn; một thanh toán sai, mất đi chính là sự tin tưởng. Sự thận trọng của Tencent, không phải là vấn đề kỹ thuật, mà là nhận thức tỉnh táo về tỷ lệ sai số của 1,4 tỷ người dùng.

Doubao Mobile Assistant của ByteDance cố gắng đi con đường khác - bỏ qua Mini Program, trực tiếp tiếp quản thao tác người dùng từ tầng hệ thống. Nghe có vẻ cấp tiến hơn, nhưng cũng mong manh hơn. Quả cầu nổi tầng hệ thống có thể nhận diện nội dung màn hình, mô phỏng nhấp chuột, điền biểu mẫu, nhưng nó phải đối mặt hai trở ngại căn bản: Một là rào cản quyền hạn của nhà sản xuất điện thoại - không có hệ điều hành nào dễ dàng để ứng dụng bên thứ ba tiếp quản tương tác cấp hệ thống; hai là điểm yếu bẩm sinh về an ninh tin tưởng - một AI có thể đọc màn hình bạn, mô phỏng nhấp chuột bạn, cũng là AI khiến bạn sợ nhất.

Sau khi Qianwen của Alibaba và Taobao hoàn tất kết nối hai chiều, người dùng có thể hoàn tất lựa chọn hàng hóa, so sánh giá và đặt hàng trong đối thoại, thanh toán và hậu cần do Taobao đảm nhận liền mạch. Đây là phương án hiện tại gần nhất với vòng khép kín "AI + giao dịch" trong ba nhà, nhưng trần nhà của nó cũng rõ ràng: Phạm vi dịch vụ Qianwen có thể điều phối, hầu như giới hạn trong nội bộ hệ sinh thái Alibaba.

Ai chiếm được siêu cửa ngõ tương tác người - máy trong tương lai - lớp mới thay thế trình duyệt, thay thế ứng dụng, thay thế hộp tìm kiếm - người đó có giá trị quyền chọn lớn nhất.

Nhưng trí tưởng tượng cũng cần được kiểm chứng. Điều kiện phủ định của nó cũng rõ ràng: Nếu Doubao Mobile Assistant trong vòng 12 tháng không thể nâng cao đáng kể mức độ phụ thuộc của người dùng vào chỉ lệnh AI, nếu WeChat Agent đến cuối năm 2026 vẫn không có thời gian biểu ra mắt rõ ràng, nếu sau khi Qianwen thông suốt với hệ sinh thái Alibaba, số lượng đơn hàng giao dịch và tỷ lệ mua lại người dùng hoàn tất trong đối thoại không thể tăng liên tục - thì giá trị quyền chọn của những "siêu cửa ngõ" này sẽ được định giá lại mạnh mẽ.

Trí tưởng tượng không phải là bùa hộ mệnh vĩnh cửu, nó chỉ là một quyền chọn có ngày đáo hạn. Đáo hạn không thực hiện, phí bảo hiểm về không. Định giá quyền chọn, trước khi thực hiện mãi mãi là một nghệ thuật chứ không phải khoa học.

Mặt trận phía Tây: Sự phân cách chiến lược giữa "giữ đất" và "giữ người"

Khi Tencent thúc đẩy mở nguồn mô hình, khi Alibaba dùng Qianwen giành được hơn 50% lượt tải xuống mở nguồn toàn cầu, khi DeepSeek và Kimi với giá cực thấp cuốn phăng các nhà phát triển toàn cầu, lựa chọn chiến lược của các doanh nghiệp mặt trận phía Đông đang hội tụ vào cuộc đấu tranh đường lối mặt trận phía Tây. Cuộc đấu tranh tuyến hậu cần của mặt trận thứ nhất, đang hỗ trợ lẫn nhau với cuộc tranh giành tiêu chuẩn của mặt trận thứ hai.

Tháng 3 năm 1947, đại quân 25 vạn của Hồ Tông Nam tấn công chớp nhoáng Diên An. Lúc đó, Binh đoàn Dã chiến Tây Bắc chỉ có 26 nghìn người. Mao Trạch Đông quyết định chủ động triệt thoái. Đêm trước khi triệt thoái, Mao Trạch Đông để lại một câu nói sau này bị trích dẫn lặp đi lặp lại:"Quân ta đánh nhau, không tính được mất một thành một đất. Giữ người mất đất, người đất đều còn; giữ đất mất người, người đất đều mất." Ông còn đưa ra một ví dụ sinh động: "Địch tiến vào Diên An là nắm chặt nắm đấm, nó đến Diên An, liền phải xòe ngón tay ra, như vậy sẽ thuận tiện cho chúng ta từng cái một cắt bỏ nó." Một năm sau, Diên An được thu hồi. Chưa đầy hai năm sau nữa, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời.

Ngành công nghiệp AI Trung Quốc đứng ở ngã rẽ lịch sử tương tự. Lượt gọi chiếm hơn nửa toàn cầu, doanh thu bị nén trong phạm vi một con số - nguồn gốc mâu thuẫn này, nằm ở việc AI Trung Quốc chọn mô hình kinh doanh hoàn toàn khác với Mỹ. Qianwen mở nguồn, DeepSeek mở nguồn, Kimi mở nguồn, Hunyuan cũng mở nguồn. Kimi K2.6 mỗi triệu Token chỉ 4 USD, rẻ hơn Claude sáu đến tám lần; Qianwen giành được hơn 50% lượt tải xuống mô hình mở nguồn toàn cầu. Đóng nguồn giá thấp và mở nguồn chi phí thấp hơn, về bản chất đều làm cùng một việc: Nông thôn bao vây thành thị.

Mỹ đi theo đường lối đóng nguồn định giá cao. Anthropic với ARPU 16,2 USD khóa chặt thị trường cao cấp cấp doanh nghiệp. Nhận định của Foreign Policy (Chính sách Đối ngoại) đúng trọng tâm:"Cuộc đua AI thực sự, không phải là cuộc chạy đua vũ trang phần cứng có thể thắng bằng con chip tinh vi nhất, mà là xem ai có thể khiến mô hình của mình trở thành lựa chọn mặc định ở các thị trường mới nổi."

Đây là sự phân cách chiến lược giữa "giữ đất" và "giữ người". Kiểu "giữ đất" của Mỹ, xây tường cao, dựa vào hiệu suất độc quyền giữ chắc cao địa lợi nhuận khách hàng đầu B. Kiểu "giữ người" của Trung Quốc, coi các nhà phát triển toàn cầu là tài sản cốt lõi nhất, dùng mở nguồn và giá thấp để vây người trong thị trường mới nổi rộng lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ và nhà phát triển độc lập, tích lũy thế năng hệ sinh thái trong vô số khe hẹp của kịch bản đuôi dài.

Mô hình đóng nguồn nắm chặt nắm đấm trên thị trường cao cấp, sẽ xòe từng ngón tay trên thị trường thấp cấp, mô hình mở nguồn thì để các nhà phát triển tự điều chỉnh tinh tế trong vô số kịch bản đuôi dài như y tế, nông nghiệp, thương mại điện tử xuyên biên giới, từng cái một cắt bỏ ngón tay xòe ra của đóng nguồn. Một khi những doanh nghiệp do các nhà phát triển này sáng lập phát triển thành gã khổng lồ, sự phụ thuộc đường dẫn của ngăn xếp kỹ thuật sẽ khóa họ trong hệ sinh thái mở nguồn Trung Quốc. Khả năng sâu hơn một tầng nằm ở, bản thân mô hình lớn mở nguồn có thể trở thành "Android" của thời đại AI - không phải là cửa ngõ người dùng trực tiếp biến hiện, mà là cơ sở hạ tầng tầng đáy, để tất cả ứng dụng trên cùng và Agent tự nhiên chạy trên ngăn xếp kỹ thuật của mô hình Trung Quốc. Ai kiểm soát tầng đáy của hệ sinh thái nhà phát triển, người đó gián tiếp kiểm soát tất cả cửa ngõ trên cùng do nhà phát triển tạo ra. Thành công của Android không ở phí ủy quyền, mà ở việc nó khiến tìm kiếm Google, Gmail, cửa hàng Play trở thành lựa chọn mặc định của hàng chục tỷ thiết bị toàn cầu. Vòng khép kín thương mại của mô hình lớn mở nguồn, đa số có thể không đến từ bản thân mô hình, mà từ dịch vụ đám mây, chợ ứng dụng và kênh phân phối mọc lên trên mô hình đó. Qianwen đã được chính phủ Singapore sử dụng để xây dựng AI chủ quyền quốc gia, chứng minh mở nguồn có thể trở thành xuất khẩu tiêu chuẩn.

Việc thất thoát lợi nhuận của các gã khổng lồ đóng nguồn kiểu Mỹ không phải là "thời tương lai", mà là "hiện tại tiếp diễn" đang xảy ra gia tốc. Sau khi các mô hình như DeepSeek, Qianwen đuổi kịp mức hiệu suất GPT-4, giá Token cực thấp trực tiếp phá hủy quyền định giá cao của các gã khổng lồ đóng nguồn. Khi trong bảng xếp hạng lượt gọi của các nhà cung cấp đám mây chính toàn cầu, tổng lưu lượng mô hình mở nguồn hoàn toàn đè bẹp mô hình đóng nguồn, đó chính là thời khắc định cục tỷ suất lợi nhuận đóng nguồn suy giảm vĩnh viễn.

Tuy nhiên, sau khi "giữ người" liệu có thể "người đất đều còn" hay không, phụ thuộc vào việc vòng khép kín thương mại hóa của hệ sinh thái mở nguồn có thể chuyển nhượng hay không. Logic "mô hình miễn phí, thu thuế năng lực tính toán" thành lập với điều kiện tiên quyết là, các nhà phát triển cuối cùng sẽ chuyển việc gọi mô hình sang hoàn tất huấn luyện và suy luận trên cùng một nền tảng đám mây. Thực tế là, mô hình mở nguồn có thể triển khai trên bất kỳ đám mây nào - lượt tải xuống mở nguồn của Qianwen chiếm hơn nửa, không có nghĩa doanh thu Alibaba Cloud tăng đồng bộ hơn nửa. Llama của Meta cũng là lực lượng chính trong trận tuyến mở nguồn, nhưng bản thân Meta không thu được doanh thu đám mây thành quy mô từ đó. Chiếm hữu hệ sinh thái là bước thứ nhất, biến hiện hệ sinh thái là bước thứ hai, khe hở giữa hai bước, chính là mắt xích dễ bị đánh giá cao nhất của đường lối mở nguồn.

Nguồn gốc của khoảng cách không nằm ở công nghệ, mà ở sự khác biệt cấu trúc về ý muốn trả phí. Anthropic cắt vào kịch bản năng suất cao giá trị cao cấp doanh nghiệp - tạo mã, phân tích văn bản dài, suy luận sâu - khách hàng trả tiền cho đầu ra, chứ không phải trả tiền cho Token. Microsoft Copilot tương tự, đằng sau ARPU 5.0 USD là vòng khép kín quy trình công việc trong hệ sinh thái Office. Biến hiện AI Trung Quốc vẫn lấy kịch bản miễn phí tiêu dùng làm chủ, tiêu hao Token B tuy đang bùng nổ, nhưng giá trị đơn vị còn xa chưa đạt mức "định giá cao vì kết quả".Từ "tính phí theo lượng" đến "định giá theo giá trị", là bản chất của hố sâu hiệu quả biến hiện Trung - Ngoại, cũng là đoạn khó đi nhất trong kilomet cuối cùng từ nhà máy Token tiến lên cao địa giá trị của AI Trung Quốc.

Nhưng cũng cần thừa nhận, hố sâu này không chỉ dựa vào bản thân ngành AI là có thể lấp đầy. Microsoft Copilot có thể bán được ARPU 5.0 USD, nhờ lực vào mạng lưới kênh B và hàng trăm triệu người dùng đăng ký đã có của Office 365 - khách hàng doanh nghiệp mua không phải AI, mà là vòng khép kín quy trình công việc "AI + Office". Trung Quốc thiếu hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp cùng cấp độ, khiến bước nhảy vọt từ "tính phí theo lượng" đến "định giá theo giá trị" thiếu mất tấm ván nhảy then chốt nhất.

Thị trường doanh nghiệp cấp hải ngoại tồn tại quán tính trả phí B tích lũy hàng chục năm - ngành SaaS Mỹ doanh thu hàng năm vượt 300 tỷ USD, doanh nghiệp từ lâu đã quen trả phí đăng ký phần mềm, AI chỉ thêm hạng mục thu phí mới trên quán tính này. Thị trường SaaS Trung Quốc đến nay vẫn quanh quẩn ở mức trăm tỷ USD, ý muốn trả phí phần mềm của doanh nghiệp còn xa chưa phổ biến, biến hiện AI là canh tác trên một vùng đất mỏng hơn.

Nhưng hiệu quả biến hiện không phải toàn bộ tường thuật AI. ARPU của OpenAI chỉ 2,2 USD, định giá từng một thời vượt xa Anthropic - thị trường vốn đang mua giá trị quyền chọn của ChatGPT với tư cách "cửa ngõ tương tác người - máy mới", chứ không phải mua doanh thu đăng ký hiện tại. Tương tự, Doubao của ByteDance dù không lên bảng, nhưng 345 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và vị trí khóa tầng hệ thống của Mobile Assistant, là tài sản hiện tại trong tất cả công ty AI Trung Quốc mang tính cấp tiến nhất và gần nhất với trí tưởng tượng "siêu cửa ngõ".Hiệu quả biến hiện đo lường "hôm nay ai đang kiếm tiền", trí tưởng tượng cửa ngõ trả lời "ngày mai ai có tư cách định nghĩa quy tắc". Hai bên không phải quan hệ đánh đổi, AI Trung Quốc từ nhà máy Token tiến lên cao địa giá trị, vừa cần kỷ luật biến hiện kiểu Anthropic, cũng cần tham vọng cửa ngõ kiểu OpenAI - thiếu cái trước, không chịu đựng được đến chung cuộc; thiếu cái sau, đến chung cuộc cũng chỉ có thể thu tiền thuê, chứ không phải định nghĩa quy tắc.

Đại hội sư hai mặt trận: Từ nhà máy Token đến cao địa giá trị

Công ty Trung Quốc không thiếu công nghệ, không thiếu người dùng, không thiếu kịch bản, thiếu là năng lực thông suốt ba thứ này - khiến mô hình đủ mạnh, khiến kịch bản đủ sâu, khiến người dùng sẵn sàng trả tiền cho kết quả. Điểm này, Anthropic và Microsoft đã đưa ra câu trả lời giai đoạn.

Mấy tín hiệu sẽ quyết định hướng đi của chiến cuộc 12 tháng tới: Việc tăng giá API Tencent khởi động tháng 3, có thể đẩy ARPU lên mức 5.0 của Microsoft trong Q2 hay không? Lưu lượng C sau khi Qianwen của Alibaba và Taobao thông suốt trong 618 đầu tiên, chuyển hóa thành giao dịch hiệu quả và lưu giữ? Thử nghiệm trả phí của ByteDance, có thể khiến nó thoát khỏi "Những cái khác" trong bảng xếp hạng toàn cầu lần sau?

Nhưng vận mệnh cuối cùng của ngành công nghiệp AI Trung Quốc, phụ thuộc vào tổng năng lực của các công ty này cùng DeepSeek, phụ thuộc vào việc cuộc đấu tranh đường lối "nông thôn bao vây thành thị" mặt trận phía Tây có thể đi thông "kilomet cuối cùng" hay không: khiến các nhà phát triển toàn cầu không chỉ dùng Token của Trung Quốc, cũng sẵn sàng trả phí cho AI của Trung Quốc. "Giữ người" là bước thứ nhất, "người đất đều còn" mới là chung cuộc.Kilomet này không đi thông, AI Trung Quốc mãi mãi là nhà máy, không phải thương hiệu.

Đi thông kilomet này, ít nhất cần ba điều kiện. Một, ít nhất một công ty Trung Quốc chạy thông vòng khép kín trả phí cấp doanh nghiệp - khách hàng sẵn sàng trả phí liên tục cho việc nâng cao năng suất do AI thúc đẩy. Alibaba bị giới hạn bởi trần nhà kịch bản thương mại điện tử, ByteDance chưa vượt qua hố sâu "người dùng miễn phí đến khách hàng trả phí". Hai, ưu thế hệ sinh thái của mô hình mở nguồn Trung Quốc cần chuyển hóa thành ưu thế tiêu chuẩn - khi các nhà phát triển toàn cầu quen với bộ công cụ của Qianwen hoặc DeepSeek, việc đổi sang dịch vụ đám mây Trung Quốc không còn là "thử" mà là "mặc định". Ba, thị trường phần mềm doanh nghiệp toàn cầu có thể xuất hiện bóng dáng Trung Quốc hay không, cung cấp tấm ván nhảy kiểu Microsoft Copilot cho biến hiện AI. "Kilomet cuối cùng" của AI Trung Quốc, năm trăm mét trước có thể dựa vào chính công ty AI chạy xong, năm trăm mét sau phụ thuộc vào việc nâng cấp thế hệ của toàn bộ thị trường dịch vụ doanh nghiệp có thể đồng bộ xảy ra hay không.

Midway chỉ là khởi đầu của sự đổi thay công thủ, chứ không phải chung cuộc. Sau đó, quân Mỹ còn trải qua sự kéo co ác liệt của Guadalcanal, tổn thất chồng chất của Iwo Jima. Người chiến thắng năm 1942 đã mất hai năm rưỡi mới đánh tới vịnh Tokyo. Tương tự, ngành công nghiệp AI Trung Quốc từ "bước vào giai đoạn tương trì" đến "giành chiến thắng", giữa đó còn có hành trình dài dằng dặc.

Trong trận Guadalcanal sau đó, người chiến thắng về sau, không chỉ đối mặt với quân Nhật, còn phải chống lại sốt rét, mưa rừng nhiệt đới và hậu cần bị cắt đứt. Công tước Wellington, người chiến thắng trận Waterloo từng nói,"Chiến thắng, chính là năng lực chiến đấu nhiều hơn năm phút so với bất kỳ quân đội nào khác trên thế giới."Trên trục thời gian dài hơn, cuộc chiến này thử thách không chỉ tuyến hậu cần có thông suốt mạnh mẽ hay không, biến hiện nhờ lương ở địch có hiệu quả hay không, mà còn là sự kiên định và kiên nhẫn chiến lược.