Biên soạn: FinTax
Tóm tắt
Bước vào năm 2026, ngành công nghiệp tiền mã hóa toàn cầu đang trải qua những thay đổi cấu trúc. The Block trong 2026 Digital Assets Outlook đã liệt kê các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự tiến triển của ngành bao gồm quy định, cơ sở hạ tầng, stablecoin, DeFi và sự tham gia của tổ chức; Fidelity Digital Assets với chủ đề 'Sự chuyển đổi cấu trúc vượt ra ngoài giá cả' cho rằng trọng tâm quan sát của ngành tài sản số đang chuyển từ biểu hiện giá tài sản thuần túy sang cấu trúc thanh khoản, ứng dụng mã hóa và cơ sở hạ tầng công nghệ mới; PwC trong Global Crypto Regulation Report 2026 chỉ ra thêm, stablecoin đã trở thành một trong những vấn đề cốt lõi của chính sách quy định toàn cầu, các khu vực pháp lý đang hoàn thiện khuôn khổ thể chế xoay quanh điều kiện phát hành, tài sản dự trữ, sắp xếp mua lại và giám sát liên tục; Citi mô tả sự phát triển của stablecoin là từ 'Web3 tiến đến Phố Wall', tức là ứng dụng của stablecoin đang dần từ thị trường tiền mã hóa bên trong bước vào các kịch bản tài chính truyền thống như thanh toán, ngân hàng và quản lý vốn doanh nghiệp......
Nhìn từ góc độ tuân thủ thuế tài chính, các chuỗi thay đổi trên sẽ tác động lần lượt đến cách thức chuyển giao giá trị, ranh giới quản lý hoạt động, chủ thể thực hiện giao dịch và trách nhiệm báo cáo thông tin, thúc đẩy ngành công nghiệp tiền mã hóa hòa nhập sâu hơn vào hệ thống thương mại thực tế. Cụ thể, những thay đổi năm 2026 chủ yếu thể hiện ở bốn khía cạnh sau:
- Stablecoin thay đổi cách thức chuyển giao giá trị;
- Quy định toàn cầu thay đổi ranh giới hoạt động;
- AI thay đổi chủ thể khởi tạo giao dịch;
- Minh bạch thuế thay đổi trách nhiệm thông tin
Một, Stablecoin vươn ra khỏi thị trường tiền mã hóa, thanh toán thực tế và thanh toán trên chuỗi hòa nhập nhanh hơn
1. Quy mô stablecoin tiếp tục mở rộng, nhưng hoạt động trên chuỗi vẫn chiếm ưu thế
BIS trong nghiên cứu năm 2026 chỉ ra, quy mô thị trường stablecoin đã vượt 3000 tỷ USD, khoảng 98% giá trị stablecoin được định giá bằng đô la Mỹ. Stablecoin từ công cụ định giá và neo đậu vốn trong giao dịch tiền mã hóa, dần mở rộng thành phương tiện chuyển giao giá trị xuyên biên giới; nhưng phần lớn hoạt động của nó vẫn liên quan đến các hoạt động nguyên bản tiền mã hóa như giao dịch, chênh lệch giá, quản lý thanh khoản.
Ước tính cấu trúc công dụng do Cục Dự trữ Liên bang Kansas City Hoa Kỳ công bố tháng 4 năm 2026 cho thấy, khoảng 48.8% stablecoin được sử dụng cho sàn giao dịch, DeFi và cơ sở hạ tầng tài chính liên quan, 29.3% dùng để chuyển vốn, thanh toán hàng hóa và dịch vụ theo nghĩa truyền thống chỉ chiếm khoảng 0.7%. Stablecoin đã hình thành thanh khoản trên chuỗi với quy mô lớn, nhưng giai đoạn hiện tại vẫn chủ yếu phục vụ cho giao dịch tiền mã hóa, tài chính trên chuỗi và điều chuyển vốn.
2. Quy mô thanh toán thực tế tăng trưởng, stablecoin trở thành công cụ thanh toán hậu trường cho sản phẩm thanh toán truyền thống
Nghiên cứu của Artemis về hoạt động thanh toán stablecoin cho thấy, quy mô thanh toán hàng tháng từ khoảng 1.9 tỷ USD tháng 1 năm 2023 tăng lên khoảng 10.2 tỷ USD tháng 8 năm 2025, gấp khoảng 5.4 lần. Các kịch bản tăng trưởng bao gồm thanh toán giữa doanh nghiệp, thanh toán lương và freelancer, tiêu dùng qua thẻ, thu tiền từ thương gia và chuyển tiền xuyên biên giới. Trong đó, thanh toán stablecoin B2B tăng trưởng đáng kể. Cách thức áp dụng stablecoin không nhất thiết thể hiện ở việc người tiêu dùng trực tiếp thao tác ví trên chuỗi, hình thái phổ biến hơn là thẻ ngân hàng, ứng dụng thanh toán hoặc nền tảng thanh toán doanh nghiệp hoàn tất thanh toán thông qua stablecoin ở hậu trường.
Nguồn: Artemis, Stablecoin Payments at Scale, tháng 1 năm 2026. Số liệu trong biểu đồ là quy mô thanh toán hàng tháng được tiết lộ trong báo cáo nghiên cứu.
3. Chuỗi nghiệp vụ kéo dài, xử lý kế toán và thuế từ vấn đề điểm đơn lẻ trở thành vấn đề toàn quy trình
Sau khi stablecoin bước vào hoạt động kinh doanh thực tế, người tham gia nghiệp vụ không còn chỉ giới hạn ở nhà phát hành và sàn giao dịch, mà còn bao gồm cơ quan ủy thác quản lý dự trữ, nhà cung cấp dịch vụ đúc và mua lại, nhà xử lý thanh toán, cơ quan phát hành thẻ, nhà cung cấp ví và kênh ra vào tiền pháp định. Tính chất thu nhập mà các chủ thể khác nhau nhận được, nghĩa vụ thuế phải gánh chịu và trách nhiệm dữ liệu là không giống nhau.
Hai, Quy định toàn cầu bước vào giai đoạn thực thi, kinh doanh có giấy phép chuyển sang giám sát liên tục và ràng buộc xuyên biên giới
1. Khuôn khổ quản lý tổng hợp hình thành nhanh hơn, nhưng mức độ thực thi ở các khu vực khác nhau vẫn không đồng đều
Đánh giá so sánh mới nhất của FSB với 28 khu vực pháp lý cho thấy, tính đến tháng 8 năm 2025, 11 khu vực pháp lý đã hoàn thành khuôn khổ quản lý tiền mã hóa tổng hợp bao phủ rủi ro ổn định tài chính, 8 khu vực đang trong giai đoạn tham vấn hoặc xây dựng cuối cùng, 3 khu vực chỉ bao phủ một phần, 6 khu vực khác vẫn ở giai đoạn đầu. Trong các khu vực đã hình thành khuôn khổ CASP tương đối hoàn chỉnh, khả năng báo cáo dữ liệu giám sát vẫn tụt hậu rõ rệt: Trong 19 khu vực pháp lý có khuôn khổ CASP tổng hợp đã hoàn thành được FSB xác định, chỉ 11 khu vực có yêu cầu báo cáo giám sát tương đối toàn diện.
Nguồn: FSB, Thematic Review on FSB Global Regulatory Framework for Crypto-asset Activities, tháng 10 năm 2025.
FSB tiến hành đánh giá đồng khẩu độ với 28 khu vực pháp lý tham gia vòng đánh giá đồng nghiệp này (không bao phủ tất cả khu vực). Hoa Kỳ do đang thúc đẩy lập pháp stablecoin liên bang và chính sách quản lý tài sản số trong thời gian đánh giá, nên không nộp bảng câu hỏi đánh giá, vì vậy không đưa vào thống kê bốn giai đoạn, nhưng báo cáo vẫn phân tích tiến triển hệ thống liên quan của Hoa Kỳ dựa trên tài liệu công khai.
2. Lấy MiCA làm đại diện, giấy phép quyết định sự tồn tại của dịch vụ khách hàng và sản phẩm
Thời kỳ chuyển tiếp MiCA của EU chính thức kết thúc vào ngày 1 tháng 7 năm 2026. ESMA yêu cầu rõ ràng, chủ thể chưa được ủy quyền MiCA mà tiếp tục cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa cho khách hàng EU cần dừng hoạt động liên quan, và hoàn tất việc di chuyển khách hàng, rút lui nghiệp vụ một cách trật tự. Quản lý đã chuyển từ xây dựng thể chế thành ràng buộc kinh doanh thực tế: Nền tảng có thể tiếp tục thu hút khách, tiếp thị, cung cấp dịch vụ lưu ký hoặc giao dịch hay không, phụ thuộc vào phạm vi ủy quyền và sắp xếp thực thể của nó, mà không còn chỉ phụ thuộc vào đăng ký lịch sử hoặc giấy phép nước ngoài.
Đối với doanh nghiệp tiền mã hóa xuyên quốc gia, đơn vị cơ bản của đánh giá quản lý cũng đang thay đổi. Quản lý đối với doanh nghiệp tiền mã hóa xuyên quốc gia đang chuyển từ xem xét toàn tập đoàn sang quản lý theo thực thể, theo nghiệp vụ, các dịch vụ khác nhau cần tương ứng với chủ thể kinh doanh cụ thể và trách nhiệm quản lý riêng biệt.
3. Tỷ lệ phủ sóng quy tắc chống rửa tiền tăng cao, thực thi và xuyên biên giới là trọng tâm giai đoạn tiếp theo
FATF trong khảo sát năm 2026 phát hiện, trong 109 khu vực pháp lý được hỏi, có 91 khu vực đã thông qua luật thực thi Travel Rule, chiếm 83%, cao hơn 73% năm 2025; nhưng trong 91 khu vực pháp lý đã lập pháp, 55 khu vực chưa công bố kết luận kiểm tra, chỉ thị giám sát hoặc thực hiện hành động thi hành liên quan. FATF đồng thời chỉ ra, VASP ngoài khơi, ví không lưu ký, giao dịch P2P, công cụ chuỗi chéo và sắp xếp DeFi vẫn là điểm khó trong quản lý.
Quy định Chuyển giao Tiền của EU yêu cầu CASP truyền thông tin người trả và người nhận trong quá trình chuyển tài sản mã hóa; Australia từ năm 2026 triển khai thực thi Travel Rule tài sản ảo theo từng giai đoạn, và yêu cầu tổ chức xác định đối tác giao dịch và ví lưu ký, ví không lưu ký; đối với VASP ngoài khơi hướng đến khách hàng địa phương, một số khu vực pháp lý đã áp dụng các biện pháp như đăng ký bắt buộc, cảnh báo công khai, gỡ xuống cửa hàng ứng dụng và hạn chế kết nối với tổ chức tài chính địa phương. Giai đoạn tiếp theo mà doanh nghiệp cần đối mặt sẽ là hệ thống công nghệ có thể trao đổi thông tin người trả và người nhận hay không, có thể xác định dịch vụ xuyên biên giới hướng đến cư dân địa phương hay không, và có thể liên tục gửi dữ liệu hoàn chỉnh, nhất quán và có thể xác minh cho cơ quan quản lý hay không.
Ba, AI Agent trở thành chủ thể giao dịch mới, thanh toán máy móc tái cấu trúc chuỗi hồ sơ và trách nhiệm giao dịch
1. Stablecoin cung cấp phương thức thanh toán nguyên bản internet cho AI Agent
Giao thức x402 do Coinbase phát triển sử dụng mã trạng thái HTTP402, cho phép trang web hoặc API đưa ra yêu cầu thanh toán stablecoin trực tiếp sau khi nhận được yêu cầu, phía client hoàn tất thanh toán và yêu cầu lại dịch vụ mà không cần tài khoản truyền thống, phiên làm việc hoặc quy trình xác thực phức tạp. Cơ chế này phù hợp cho người dùng, cũng phù hợp cho AI Agent cần tự động mua dữ liệu, sức tính toán, suy luận mô hình hoặc dịch vụ số khác.
So với thẻ ngân hàng và chuyển khoản ngân hàng, thanh toán Agent thường có đặc điểm số tiền nhỏ, tần suất cao, kích hoạt thời gian thực và gọi theo lần. Cơ chế chuyển giao lập trình được và ký ví của stablecoin có thể kết nối trực tiếp với yêu cầu phần mềm, do đó trở thành con đường công nghệ quan trọng cho thanh toán giữa các máy móc.
2. Thanh toán máy móc đã hình thành quy mô, và thể hiện đặc điểm dữ liệu tự động hóa cao độ
Coinbase trong kết quả kinh doanh quý I năm 2026 tiết lộ, x402 đã xử lý tổng cộng hơn 100 triệu thanh toán, hơn 99% giao dịch sử dụng USDC. Trang web chính thức x402 ngày 23 tháng 7 năm 2026 hiển thị, giao dịch 30 ngày gần nhất khoảng 75.41 triệu giao dịch, số tiền giao dịch khoảng 24.24 triệu USD, bên mua khoảng 94.1 nghìn, bên bán khoảng 22 nghìn. Số tiền mỗi giao dịch thanh toán máy móc có thể rất thấp, nhưng số lượng giao dịch và chủ thể tham gia tăng trưởng khá nhanh.
Nguồn: Trang thời gian thực x402.org, ngày truy cập: 23 tháng 7 năm 2026. Chỉ số sẽ thay đổi theo thời gian.
3. AI Agent khiến ủy quyền giao dịch, thuộc về thuế và bằng chứng kiểm toán cần được thiết kế lại
Khi AI Agent đại diện doanh nghiệp tự chủ hoàn tất giao dịch, chữ ký trên chuỗi chỉ có thể chứng minh một ví nào đó đã đưa ra chỉ thị, không thể tự động chứng minh giao dịch đó phù hợp với ủy quyền của doanh nghiệp, chính sách mua sắm và yêu cầu xử lý thuế. Doanh nghiệp ít nhất cần lưu giữ hồ sơ về danh tính Agent, chủ thể ủy quyền, phạm vi quyền hạn, điều kiện kích hoạt, đối tác giao dịch, nội dung dịch vụ và ghi chép can thiệp thủ công.
AI cũng có thể được sử dụng cho phân loại giao dịch, tạo bút toán kế toán, nhận diện sự kiện thuế và phát hiện bất thường, nhưng đầu ra AI trong lĩnh vực thuế tài chính phải có nguồn dữ liệu có thể xác minh, quy tắc đánh giá rõ ràng, nhật ký xử lý hoàn chỉnh và ghi chép điều chỉnh thủ công. Nhiệm vụ kép mà doanh nghiệp phải đối mặt trong tương lai là: vừa phải xử lý lượng lớn giao dịch máy móc do AI tạo ra, cũng phải chứng minh kết quả tuân thủ do AI tạo ra có thể được kiểm toán và xem xét lại.
Bốn, Minh bạch thuế bước vào giai đoạn triển khai, báo cáo nền tảng tái cấu trúc quản trị dữ liệu tiền mã hóa
1. CARF toàn cầu thúc đẩy thực thi, năm 2026 trở thành thời kỳ then chốt cho xây dựng hệ thống và thu thập dữ liệu
Danh sách do Diễn đàn Minh bạch Thuế Toàn cầu OECD công bố tính đến ngày 23 tháng 6 năm 2026 cho thấy, đã có 76 khu vực pháp lý cam kết chính thức thực thi CARF, trong đó 46 khu vực lên kế hoạch trao đổi lần đầu năm 2027, 29 khu vực lên kế hoạch trao đổi lần đầu năm 2028, Hoa Kỳ lên kế hoạch trao đổi lần đầu năm 2029. Đối với các khu vực lên kế hoạch trao đổi lần đầu năm 2027, năm 2026 sẽ bước vào chu kỳ thu thập thông tin đầu tiên: Cơ quan chủ quản cần hoàn thành lập pháp trong nước và triển khai quy tắc báo cáo, RCASP thì cần khởi động thẩm định người dùng, phân loại giao dịch, lưu trữ dữ liệu và cải tạo hệ thống báo cáo; các khu vực trao đổi lần đầu năm 2028 và 2029 cũng sẽ bước vào giai đoạn chuẩn bị tương ứng trước đó một năm.
Nguồn: Diễn đàn Minh bạch Thuế Toàn cầu OECD, Jurisdictions committed to implement the CARF, cập nhật ngày 23 tháng 6 năm 2026.
2. DAC8 và Form1099-DA thúc đẩy nền tảng đảm nhận trách nhiệm báo cáo trực tiếp
DAC8 của EU áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, đưa giao dịch tài sản mã hóa vào phạm vi hợp tác hành chính thuế và trao đổi thông tin tự động, nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa báo cáo cần nhận diện người dùng và chuẩn bị báo cáo giao dịch. Nhà môi giới tài sản số Hoa Kỳ thì cần báo cáo giao dịch thông qua Form1099-DA: Báo cáo tổng thu nhập áp dụng cho các giao dịch liên quan xảy ra sau ngày 1 tháng 1 năm 2025, báo cáo cơ sở chi phí đối với covered digital assets cụ thể dần áp dụng từ các giao dịch xảy ra sau ngày 1 tháng 1 năm 2026.
Cơ quan thuế không còn hoàn toàn phụ thuộc vào việc cá nhân tự nguyện tiết lộ, mà thông qua dữ liệu nền tảng để nhận diện tình hình xử lý tài sản, thu nhập và sở hữu xuyên biên giới của người nộp thuế. Đối với nền tảng, nghĩa vụ thuế cũng không còn giới hạn ở thuế thu nhập doanh nghiệp của chính mình, mà mở rộng thành việc phân loại, xác minh và báo cáo giao dịch của người dùng.
3. Tồn tại sự khác biệt lớn giữa dữ liệu trên chuỗi và dữ liệu thuế
Blockchain có thể cung cấp địa chỉ, thời gian, số lượng Token và mã hash giao dịch, nhưng thường không thể trực tiếp trả lời các câu hỏi như địa chỉ thuộc về ai, giao dịch có thay đổi quyền sở hữu không, chuyển tiền thuộc mua bán hay chuyển nội bộ, cơ sở chi phí xác định thế nào, người dùng thuộc khu vực cư trú thuế nào. Do đó, báo cáo thuế cần kết nối hồ sơ trên chuỗi với thông tin mở tài khoản nền tảng, tự chứng minh cư trú thuế, dòng tiền pháp định và logic nghiệp vụ sản phẩm.
Khi CARF, DAC8, Form1099-DA, Travel Rule, kế toán doanh nghiệp và kiểm toán đồng thời sử dụng cùng một mẻ dữ liệu người dùng và giao dịch, tính nhất quán của dữ liệu sẽ trở thành rủi ro tuân thủ mới. Nếu danh tính người dùng, phân loại tài sản, số tiền và cơ sở chi phí xung đột trong các hệ thống khác nhau, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với báo cáo sai lầm, mà còn có thể không thể giải thích sự khác biệt giữa báo cáo thuế với sổ sách tài chính, báo cáo quản lý.
Tuân thủ tiền mã hóa đang trở thành cơ sở hạ tầng
Từ góc độ thuế tài chính tiền mã hóa, bốn thay đổi trên cùng hướng đến một xu hướng: nghiệp vụ tiền mã hóa đang tiến sâu hơn vào hệ thống kinh doanh thực tế và quản lý xuyên biên giới. Stablecoin mở rộng kịch bản thanh toán và quyết toán, AI Agent nâng cao mức độ tự động hóa giao dịch, hệ thống quản lý và thuế thì yêu cầu các giao dịch liên quan có thể thuộc về chính xác chủ thể cụ thể, và hình thành hồ sơ dữ liệu liên tục, có thể xác minh.
Trong bối cảnh này, tuân thủ tiền mã hóa không thể chỉ dựa vào phán đoán pháp lý đơn lẻ hoặc khai báo cuối kỳ, mà cần thiết lập hệ thống dữ liệu và kiểm soát xuyên suốt hoạt động kinh doanh hàng ngày. Chỉ khi khách hàng, tài khoản, ví, giao dịch, xử lý kế toán và khẩu độ khai báo giữ nguyên nhất quán, doanh nghiệp mới có thể liên tục đáp ứng yêu cầu kinh doanh xuyên biên giới, báo cáo quản lý và xác minh kiểm toán. Về điểm này, tuân thủ tiền mã hóa sẽ là điều kiện cơ sở hỗ trợ nghiệp vụ vận hành liên tục.
