Tác giả:blocmates.
Biên dịch:AididiaoJP,Foresight News
Nếu bạn cũng giống như chúng tôi, đã bị cuốn vào ngành này trong vài năm qua, bạn sẽ cảm nhận rõ ràng rằng bầu không khí đã thay đổi.
Mọi thứ dường như không còn quá hào hứng nữa, thứ duy nhất có thể thu hút sự chú ý dường như là những thứ mang hai từ khóa — AI và Agent.
Sự đồng thuận chính cho rằng ngành đang bị tối ưu hóa nghiêm trọng để phục vụ AI Agent, dẫn đến việc các sản phẩm vẫn phụ thuộc vào tương tác trực tiếp của con người hoặc "lớp người" đang bị gạt ra ngoài lề.
Do đó, từ góc nhìn của con người, ngành có vẻ hơi trì trệ, nhưng môi trường on-chain vẫn hoạt động và tràn đầy sức sống trên một lớp mới (lớp Agent), mà con người về mặt kỹ thuật không thể can thiệp trực tiếp.
Hiệu quả đang thúc đẩy nhiều người dùng chuyển sang tương tác dẫn dắt bởi AI. Các nền tảng ban đầu được thiết kế để con người nhấp chuột và thao tác, giờ đây đang được tối ưu hóa để phục vụ "phi con người".
Các ông lớn như Uniswap Labs đã ra mắt 7 "Skills" mã nguồn mở hướng đến AI Agent vào tháng 2. Những công cụ này cho phép các Agent mã hóa AI tự chủ (ví dụ: Claude, Cursor hoặc các Agent trong framework khác) có thể tương tác trực tiếp, đáng tin cậy với giao thức Uniswap trên chuỗi.
Tuy nhiên, trái ngược với luận điệu "AI Agent sẽ nuốt chửng mọi thứ" bay khắp dòng thời gian, quan sát kỹ lưỡng cho thấy một câu chuyện hơi khác — sự tăng trưởng hoạt động của Agent mang tính đặc thù phân khúc hơn là trên phạm vi toàn ngành.
Chúng tôi quyết định đào sâu hơn, để xem những phân khúc nào đã bị "nuốt chửng", và những phân khúc nào còn chờ bị ăn.
Mục tiêu của chúng tôi là: hiểu liệu lớp người trong crypto có thực sự đang chết dần hay không, và khám phá các giải pháp được xây dựng trên lớp mới của crypto, đảm bảo không đánh mất quyền kiểm soát.
Các phân khúc đã bị AI Agent chi phối
Trong một số phân khúc cụ thể, chúng tôi quan sát thấy hoạt động do AI Agent điều khiển rất sôi động, trong khi tương tác trực tiếp của con người đang suy giảm. Dưới đây là một số ví dụ:
Giao dịch phái sinh (Hợp đồng vĩnh viễn)
Thị trường hợp đồng vĩnh viễn là thị trường thanh khoản rõ ràng nhất trong crypto bị chi phối bởi robot. Tốc độ, nhận diện mẫu và thực thi 24/7 là những việc máy móc làm tốt hơn con người. Không ai tranh cãi rằng con người nên tự tay đặt lệnh giao dịch.
10 giao thức hợp đồng vĩnh viễn hàng đầu trong 30 ngày qua đã tạo ra khối lượng giao dịch khoảng 5,92 nghìn tỷ USD, riêng Hyperliquid chiếm 2,488 nghìn tỷ USD, tiếp theo là Aster (616 tỷ USD).
Cuộc thi giao dịch trực tiếp "Con người vs AI" của Aster diễn ra trong hai tuần dưới điều kiện biến động mạnh, là một minh chứng rõ ràng: 43% người tham gia là con người bị thanh lý, trong khi tất cả 30 AI Agent hoàn thành cuộc đua, không bị thanh lý nào, tỷ lệ sống sót 100%.
Tổng ROI của đội ngũ giao dịch con người là -32,22%, trong khi các AI Agent giới hạn tổng thua lỗ khoảng 1,3 triệu USD, tổng ROI là -4,48%.
Giao dịch chênh lệch giá (MEV)
Đây là trường hợp tuyệt đối nhất trong crypto bị chi phối bởi robot, vì không hề tồn tại những nhà khai thác MEV con người sinh lời ở quy mô.
Hệ sinh thái MEV trên các mạng đã phát triển thành ngành giao dịch tự động hóa cạnh tranh cao, với các robot chuyên biệt và công cụ cơ sở hạ tầng quét mempool của blockchain.
Năm 2025, tấn công sandwich chiếm 51,56% tổng khối lượng giao dịch MEV (289,76 triệu USD). Trên Solana, robot sandwich đã nắm bắt 1,7% đến 5,4% tổng khối lượng giao dịch hàng ngày (trung bình 2,9%), thực thi 3,85 tỷ USD giao dịch sandwich trong hơn 3,9 triệu bundle.
Một robot đơn lẻ chiếm tới 42% tất cả khối lượng giao dịch sandwich, thực thi hơn 1,6 tỷ USD giao dịch trong 30 ngày qua.
Điều này cũng mở rộng sang các giao thức DeFi. Toàn bộ vòng đời thanh lý — giám sát, kích hoạt và thực thi — đều được xử lý bởi các robot không cần cấp phép.
Mặc dù điều này đã tồn tại trước làn sóng AI Agent, nhưng với danh mục DeFAI tiếp tục tăng trưởng, toàn bộ quá trình hiện nay đã được tự động hóa đáng kể bởi Agent.
Tối ưu hóa lợi nhuận
Danh mục này mặc định là Agent-first. Dữ liệu cho thấy, trong số các giao thức DeFi mới ra mắt quý 1/2026, 68% chứa ít nhất một AI Agent tự chủ, để giao dịch, quản lý thanh khoản và giám sát rủi ro.
So với dữ liệu 12 tháng trước, chúng ta thấy tỷ lệ áp dụng AI Agent trong lĩnh vực lợi nhuận tăng 15%.
Trên các nền tảng như Giza và ZyFAI, các AI Agent tiếp tục thể hiện xuất sắc — với ZyFAI đạt hiệu suất vượt trội +73,42% lợi nhuận so với chiến lược tĩnh.
Giza thì ghi nhận hơn 800 nghìn giao dịch tự chủ, với tài sản quản lý (AUM) cao nhất đạt 40 triệu USD.
Ngoài Giza và ZyFAI, còn nhiều dự án khác trong danh mục này, chúng tôi đã đề cập một số, và những dự án khác chúng tôi cũng sẵn lòng phân tích sâu hơn theo yêu cầu và xem xét thêm — bao gồm:
Arrakis, Reflect, AFI, Lulo, Sail, Almanak, Surf, Infinit, AXAL, Superform, DeFi Saver, Kamino, Mamo, HeyAnon, v.v.
Các bản cập nhật từ những dự án hàng đầu như Pendle (bao gồm việc triển khai bộ kết nối MCP và xây dựng Skills, cho phép Pendle dễ dàng tích hợp với các AI Agent gốc crypto và không gốc crypto) cũng chứng minh rằng ngành công nghiệp lợi nhuận đang nhanh chóng nghiêng về tương tác Agent-first.
Giao dịch giao ngay & Tối ưu hóa danh mục đầu tư
Các robot giao dịch tự động hiện ước tính chiếm 65% khối lượng giao dịch crypto toàn cầu. Đầu năm 2026, số lượng AI Agent hoạt động hàng ngày trên chuỗi đạt 250 nghìn, tăng hơn 400% so với năm 2025.
Đặc biệt trên Solana, các AI Agent đã tạo ra 31 tỷ USD khối lượng giao dịch DEX vào năm 2025, chiếm khoảng 2% tổng khối lượng giao dịch DEX (1,5 nghìn tỷ USD).
Chúng tôi thấy sự gia tăng giao dịch giao ngay do Agent điều khiển, bao gồm giao dịch meme coin trên các mạng.
Người dùng ngày càng phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng Agent-first để phát hành token, giao dịch và quản lý danh mục đầu tư, thúc đẩy sự phổ biến của các nền tảng như Virtuals, Bankr, Glider, Surf, Symphony.
Các phân khúc tranh chấp (Cả Agent và hoạt động con người cùng tồn tại)
Thị trường dự đoán
Polymarket là bãi thử nghiệm chi tiết nhất cho AI vs con người trong crypto, và dữ liệu không thể bác bỏ. Tất cả chúng ta đều thấy những bài đăng khoe khoang về việc dùng Agent kiếm hàng triệu USD trên thị trường dự đoán.
Tuy nhiên, trên cơ sở 10.582 nhà giao dịch tích cực, 880 robot (chiếm 8,3% tài khoản) có lợi nhuận trung bình 119.156 USD, trong khi con người là 12.671 USD — khoảng cách bình quân đầu người lên tới 9,4 lần.
Agent đạt tỷ lệ có lãi 66,4%, trong khi con người là 45,3%. Cửa sổ chênh lệch giá đã giảm từ 12,3 giây năm 2024 xuống còn 2,7 giây vào năm 2026, các robot thực thi dưới 100 mili giây chiếm 73% toàn bộ lợi nhuận chênh lệch giá.
Các Agent do AI điều khiển hiện chiếm khoảng 18% tổng khối lượng giao dịch thị trường dự đoán, hơn 30% ví Polymarket đã sử dụng AI Agent.
Tuy nhiên, điểm tinh tế là: đối với các thị trường kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, khoảng cách này giảm đáng kể — ở một số danh mục, con người thực sự thể hiện tốt hơn.
Robot đã được chứng minh là không giỏi xử lý sự thay đổi, vì vậy khi động lực cơ bản chuyển hướng, chúng sẽ bối rối. Ngược lại, con người sẽ thích nghi.
Do đó, những gì chúng ta thấy là: trò chơi chênh lệch giá ngắn hạn đã bị Agent chiếm lĩnh, trong khi trò chơi phán đoán dài hạn vẫn thuộc về con người.
Điều này suy ra rằng, trong tương lai gần, hoạt động Agent trên thị trường dự đoán sẽ tiếp tục cân bằng với tương tác của con người, cho đến khi chúng ta có thể có các mô hình nhận thức hơn, có thể đưa ra những quyết định tinh tế mà con người vẫn đang chi phối.
Cho vay DeFi
Cho vay là một ví dụ rõ ràng khác về tự động hóa phân lớp. Như chúng tôi đã đề cập trong các phân khúc do Agent chi phối, robot thanh lý đã ăn sâu; tuy nhiên, đa số quyết định gửi tiền và vay mượn vẫn do con người đưa ra.
Aave dẫn đầu với TVL 12,4 tỷ USD, tiếp theo là Morpho (6,9 tỷ USD).
Các Agent DeFAI đã triển khai lại hơn 2 tỷ USD TVL vào các giao thức cho vay và lợi nhuận — con số tuyệt đối ấn tượng, nhưng chỉ chiếm chưa đến 2% tổng TVL DeFi (1.300-1.400 tỷ USD).
Điều này cho thấy rõ ràng rằng quyết định gửi tiền, lựa chọn tài sản thế chấp và sở thích rủi ro vẫn chủ yếu là tiếng nói của con người. Trong khi các AI Agent xử lý đường ống ở rìa, thì cốt lõi vẫn do con người kiểm soát.
Các phân khúc do con người chi phối
Stablecoin & Thanh toán bằng thẻ
Tính đến tháng 3/2026, tổng vốn hóa thị trường stablecoin khoảng 3.120 tỷ USD. Khối lượng giao dịch được điều chỉnh (lọc hoạt động robot, MEV và giao dịch rửa) đạt 28 nghìn tỷ USD hoạt động kinh tế thực vào năm 2025. Tăng trưởng với tốc độ CAGR 133% kể từ năm 2023.
Các giao dịch chuyển stablecoin dưới 250 USD đạt mức cao kỷ lục 5,84 tỷ giao dịch vào tháng 8/2025. Chúng tôi cho rằng đây là người dùng gửi tiền cho gia đình, trả tiền cho freelancer hoặc chia hóa đơn. Hơn 80% giao dịch stablecoin được hỗ trợ bằng USD diễn ra bên ngoài Mỹ, nơi áp dụng Agent đang dẫn đầu.
Những người thực trong các thị trường mới nổi đang sử dụng stablecoin như một lối vào đô la Mỹ và công cụ phòng ngừa kinh tế, biến nó thành chìa khóa cho thị phần stablecoin. Chỉ riêng tháng 2/2026, khối lượng giao dịch đạt 1,78 nghìn tỷ USD.
Ngoài ra, danh mục thanh toán kiểu thẻ đang phát triển mạnh do quy định rõ ràng hơn. Sản phẩm cho phép người dùng chi tiêu tài sản crypto ở bất kỳ đâu chấp nhận thẻ truyền thống, với tiền được tự lưu giữ cho đến thời điểm mua hàng.
Khoảng 5% phân khúc này là do Agent điều khiển. Phần còn lại là mọi người đang chuyển tiền. Không giống các phân khúc do robot chi phối, người dùng ở đây thường không biết hoặc không quan tâm họ đang sử dụng crypto. Đó chính là điểm mấu chốt.
Ví
Ví là lớp cuối cùng giữa con người và blockchain, và là lớp không thể hoàn toàn bị trừu tượng hóa.
Mặc dù đã có những nỗ lực trừu tượng hóa, nhưng quá trình phê duyệt cần sự giám sát của con người một cách thiết yếu. Phải có ai đó ký tên. Phải có ai đó quyết định có tin tưởng thứ trước mắt hay không.
Phantom có hơn 15 triệu người dùng hoạt động hàng tháng. Toàn bộ không gian ví đang đầu tư vào các cải tiến lấy con người làm trung tâm, như xem trước giao dịch dễ đọc cho con người, bảo mật sinh trắc học và chi tiêu dựa trên thẻ.
Những ví tốt nhất năm 2026 đã phát triển từ bộ chứa "cụm từ khôi phục + chuỗi ký tự" thành bảng điều khiển tài chính hoàn chỉnh.
Ví Agent cấp doanh nghiệp năm 2026 bao gồm giới hạn ngân sách, danh sách trắng, nhật ký kiểm toán và dừng khẩn cấp — xem Agent như những nhà vận hành với quyền hạn bị hạn chế, chứ không phải là người ký toàn quyền.
Lớp xác minh Con người & Agent: Càng nhiều Agent, điều này càng quan trọng
Khi ngày càng nhiều Agent đổ vào hoạt động trên chuỗi, giá trị của việc chứng minh bạn là con người hoặc Agent đang hành động thay mặt con người cũng ngày càng cao.
Có một số dự án đang phát triển theo hướng này, đảm bảo chúng ta không bị lạc trong ma trận của thế giới máy móc.
World & AgentKit
Đề cập đầu tiên: World (trước đây là Worldcoin - WLD) — những anh chàng này đã xác minh hơn 17 triệu người dùng thông qua phần cứng Orb quét mống mắt.
World mô tả bản thân như một phản ứng đối với thế giới bão hòa AI — xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số để việc trở thành con người thực sự có trọng lượng.
Sau đó, họ đã ra mắt AgentKit. Một bộ công cụ cho phép AI Agent mang theo bằng chứng mã hóa, chứng minh chúng được hỗ trợ bởi con người duy nhất đã vượt qua World ID, và tích hợp với giao thức x402 của Coinbase và Cloudflare, để thực hiện các khoản thanh toán vi mô bằng stablecoin.
t54
Một dự án khác chúng tôi theo dõi là t54, đang xây dựng cơ sở hạ tầng tin cậy và an toàn (thường được gọi là "lớp tin cậy") cho nền kinh tế Agent, tức là thế giới nơi các AI Agent tự chủ xử lý các nhiệm vụ thực tế (như quản lý tiền, thanh toán và giao dịch thay mặt cá nhân hoặc doanh nghiệp).
Hiện tại, việc các AI Agent chuyển tiền thực là rủi ro (không xác minh, không có trách nhiệm giải trình, dễ bị lừa đảo hoặc vi phạm quy tắc tuân thủ).
t54 giải quyết vấn đề này thông qua x402-secure, một lớp tin cậy chuyên dụng, nâng cao giao thức x402 để thực hiện các khoản thanh toán vi mô an toàn cho AI Agent. x402-secure cung cấp điểm số rủi ro thời gian thực thông qua Trustline Engine và giúp phát hiện lừa đảo, bao gồm prompt injection, để đảm bảo trách nhiệm giải trình.
t54 cung cấp những rào chắn này để các tổ chức và người dùng thực sự có thể tin tưởng Agent xử lý tài chính.
Self Protocol
Những anh chàng này đang xây dựng lớp ràng buộc con người-Agent phi tập trung bằng chứng zk trên ERC-8004 (danh tính Agent trên chuỗi).
Self Protocol sử dụng công nghệ zk để neo mỗi AI Agent vào một chủ sở hữu con người đã được xác minh (bằng chứng con người), mà không để lộ thông tin (doxxing) hoặc rò rỉ dữ liệu.
Nó ngăn chặn tấn công Sybil, hỗ trợ ví tự lưu giữ, hành động tự chủ và giao thức thương mại, đồng thời duy trì trách nhiệm giải trình của con người.
Selfclaw đã tích hợp với các hệ sinh thái như Celo/Google Cloud, với phí được tái đầu tư để hỗ trợ các Agent đã được xác minh.
Kite AI
Kite là một L1 cơ sở (tương thích EVM, sử dụng đồng thuận Proof of AI) được xây dựng riêng cho Internet Agent.
Nó cung cấp Hộ chiếu Agent (danh tính có thể xác minh, ủy quyền, quy tắc chi tiêu có thể lập trình hoặc rào chắn), thanh toán stablecoin tự chủ, quản trị và xác minh, để các Agent có thể xác thực, giao dịch và hợp tác mà không cần trung gian.
Kết luận
Nói một cách nghiêm túc, chúng tôi không chống lại Agent. Dữ liệu trong lĩnh vực giao dịch, MEV và lợi nhuận là rõ ràng; robot đã thắng những căn phòng đó, và sẽ không trả lại.
Cuộc thi trực tiếp với 43% con người bị thanh lý và không robot nào bị thanh lý cho bạn biết mọi điều về việc ai sở hữu trò chơi tốc độ.
Nhưng toàn bộ dữ liệu mạng vẫn cho thấy con người vẫn đang làm phần lớn công việc trong hầu hết các việc thực sự chạm đến cuộc sống thực — trong thanh toán, danh tính và xác minh.
Đây là những lớp thực sự tạo ra giá trị, thực sự tạo ra doanh thu. Chúng có một đặc điểm chung: chúng cần sự phán đoán, niềm tin, sự hiện diện vật lý hoặc ngữ cảnh văn hóa — những thứ hiện không thể đơn giản hóa thành hàm tối ưu hóa.
Chúng tôi cho rằng các nhóm không nên hoàn toàn từ bỏ việc xây dựng cho tương tác trực tiếp của con người trong những lĩnh vực và phân khúc này.
Agent hiện tại cần con người nhiều hơn cả con người cần Agent. Chúng tôi tin rằng những nhóm hiểu điều này, và những nhóm xây dựng hệ thống chứng minh Agent và con người, là đáng để theo dõi.
