Lời người biên tập: Ngày 25 tháng 5 năm 2026, Vatican đã công bố thông điệp đầu tiên của Giáo hoàng Leo XIV "Magnifica Humanitas: Bảo vệ Nhân loại trong Thời đại Trí tuệ Nhân tạo". Việc lựa chọn ra mắt văn kiện này vào đúng dịp kỷ niệm 135 năm thông điệp "Tân Sự" (Rerum Novarum) của Giáo hoàng Leo XIII rõ ràng không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên: Nếu "Tân Sự" được coi là phản hồi của Giáo hội Công giáo đối với Cách mạng Công nghiệp, thì "Magnifica Humanitas" được xem là một tuyên bố chính thức của Giáo hội đối với thời đại AI.
Điều đáng chú ý nhất trong sự kiện công bố này, không chỉ là việc Giáo hoàng đặt AI ngang hàng với vũ khí hạt nhân, đề xuất "AI cần phải bị giải trừ vũ trang", hay việc Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic, có mặt trực tiếp tại Vatican, mà còn là lần đầu tiên tôn giáo, triết học và phòng thí nghiệm AI tiên phong đứng trước cùng một vấn đề một cách trực tiếp như vậy: Khi AI đang thay đổi lao động, chiến tranh, phân phối của cải và sự tự nhận thức của con người, liệu chỉ dựa vào các công ty công nghệ và cạnh tranh thị trường, có đủ để quyết định tương lai của nó?
Bài viết tổng hợp 11 chi tiết đáng biết nhất trong sự kiện công bố này: từ ẩn ý lịch sử đằng sau danh hiệu "Leo XIV", đến cách Giáo hội phản hồi trước các biến đổi công nghệ lớn lần nữa sau Cách mạng Công nghiệp, vũ khí hạt nhân, khủng hoảng khí hậu; từ mô tả của Olah về mô hình AI "được sinh trưởng từ ngôn ngữ con người", đến việc ông thừa nhận các phòng thí nghiệm AI không thể tự mình trả lời những câu hỏi về cách các quốc gia nghèo được hưởng lợi, sự thịnh vượng của con người thực sự có nghĩa là gì, và rốt cuộc chúng ta đang tạo ra thứ gì.
Dưới đây là nguyên văn:
Giáo hoàng và đồng sáng lập Anthropic vừa cùng đứng tại Vatican, công bố "Magnifica Humanitas" – văn kiện giáo lý chính thức đầu tiên trong lịch sử Công giáo về trí tuệ nhân tạo.
Đúng vậy, bạn không đọc nhầm đâu. Toàn bộ buổi lễ công bố kéo dài hai giờ đồng hồ.
Dưới đây là những điểm đáng chú ý nhất:
1. Đây là phản hồi quan trọng nhất từ phía tôn giáo đối với AI cho đến nay. Trong suốt nhiệm kỳ của mình, Giáo hoàng thường chỉ ban hành một số ít những văn kiện chính thức có sức nặng như vậy. Một trong số đó lại dành riêng để thảo luận về AI, điều này tự nó đã cho thấy, Giáo hội đang xem xét những thay đổi sắp tới với một sự nghiêm túc rất cao.
2. Một chi tiết nhỏ, nhưng ý nghĩa lớn: Vị Giáo hoàng này đã có ý lựa chọn danh hiệu "Leo XIV". Vị Giáo hoàng trước đây mang tên Leo là Giáo hoàng Leo XIII vào năm 1891. Hành động nổi tiếng nhất của ngài là viết ra phản hồi của Giáo hội Công giáo đối với Cách mạng Công nghiệp. Giờ đây, việc lại chọn cùng một cái tên là một tín hiệu rất rõ ràng: vị Giáo hoàng này coi AI như một cuộc cách mạng công nghiệp mới.
3. Mỗi khi công nghệ trọng đại định hình lại xã hội loài người, Giáo hội Công giáo đều có phản hồi. Năm 1891, họ phản hồi Cách mạng Công nghiệp bằng "Tân Sự" (Rerum Novarum); những năm 1960, khi vũ khí hạt nhân đe dọa thế giới, họ viết "Hòa Bình Trên Thế Gian" (Pacem in Terris); năm 2015, biến đổi khí hậu và vấn đề công nghệ vượt khỏi tầm kiểm soát đã tạo ra "Xin Ngợi Khen Chúa" (Laudato Si'). Giờ đây, đến lượt AI, với tên văn kiện là "Magnifica Humanitas". Những văn kiện như thế này không phổ biến.
4. Diễn đạt cốt lõi của Giáo hoàng là: "AI cần phải bị giải trừ vũ trang." Ngài thực chất đã đặt AI ngang hàng với vũ khí hạt nhân. Ngài nói rằng, Giáo hội đã dành hàng thập kỷ vận động giải trừ hạt nhân vì công nghệ này quá nguy hiểm, không thể chỉ nằm trong tay một số ít người. Và giờ đây, ngài cho rằng AI đã rơi vào cùng một loại vấn đề.
5. Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic, trên sân khấu Vatican đã nói với Giáo hoàng rằng, chính nhóm nghiên cứu của Anthropic liên tục phát hiện ra một số thứ bên trong mô hình AI, chúng "phản chiếu lại niềm vui, sự thỏa mãn, nỗi sợ hãi, nỗi buồn và sự bất an".
6. Olah đã diễn đạt lại bản chất của AI: Những thứ này không phải được tạo ra một cách đơn giản, mà giống như được "sinh trưởng" ra hơn. Chúng được huấn luyện trên một hệ thống đại thể mô phỏng cấu trúc não người, và được "cho ăn" gần như toàn bộ nội dung mà nhân loại từng viết ra. Dùng chính lời của ông ấy: "Chúng được cấu thành từ chúng ta, từ ngôn ngữ của chúng ta." Ông còn nói, ngay cả những người xây dựng các hệ thống này cũng không hoàn toàn hiểu điều gì đang xảy ra bên trong.
7. Olah công khai thừa nhận rằng tất cả các phòng thí nghiệm AI, kể cả Anthropic, đều đối mặt với những áp lực có thể xung đột với việc "làm điều đúng đắn": áp lực thương mại phải liên tục ra mắt sản phẩm, áp lực cạnh tranh từ các phòng thí nghiệm khác, và cả sự kiêu ngạo cùng tham vọng vốn có từ lâu đời. Giải pháp ông đưa ra là: Chúng ta khẩn thiết cần những nhà phê bình bên ngoài không liên quan đến lợi ích, để chỉ thẳng ra vấn đề khi các phòng thí nghiệm đi chệch hướng.
8. Olah cho rằng, có ba vấn đề lớn mà các phòng thí nghiệm AI không thể tự mình trả lời, thế giới cần sự tham gia của tôn giáo và triết học:
Làm thế nào để đảm bảo các quốc gia nghèo thực sự được hưởng lợi từ AI?
Trong thế giới mới này, sự thịnh vượng của con người rốt cuộc có nghĩa là gì?
Và, những thứ chúng ta đang tạo ra này, rốt cuộc là gì?
9. Một trong những câu sắc bén nhất trong toàn bộ thông điệp là: "Lời hứa về sự thịnh vượng phổ quát tự động mang lại, thường cuối cùng chỉ được chứng minh là một ảo tưởng." Nói cách khác, nghĩ rằng AI sẽ tự động làm cho mọi người giàu có, tự bản thân nó đã là một ảo tưởng. Phải có người thực sự thiết kế ra một hệ thống để những lợi ích công nghệ có thể được chia sẻ.
10. Giáo hoàng còn trích dẫn một câu nói từ một trăm năm trước: "Con người đương thời vẫn chưa được huấn luyện tốt để sử dụng quyền lực một cách đúng đắn." Câu nói này xuất phát từ một nhà thần học những năm 1920 của thế kỷ 20. Toàn bộ thông điệp gần như đều xoay quanh một luận điểm cốt lõi: Trước khi loại sức mạnh này bắt đầu chi phối chúng ta, chúng ta phải học cách sử dụng nó trước đã.
11. Giáo hoàng liên tục nhấn mạnh, bản thân ngài không nắm giữ câu trả lời ở cấp độ kỹ thuật. Nhưng ngài nói, Giáo hội sở hữu hàng ngàn năm trí tuệ về "con người là gì", và chính trí tuệ đó, lại là phần thiếu hụt nhất trong quá trình xây dựng AI hiện nay. Ngài viết ở phần kết luận: Công nghệ này nên phục vụ cho "sự thịnh vượng và phẩm giá con người, chứ không phải kiểm soát lương tâm con người."
