Tác giả gốc: Jang Hyuk-soo
Biên dịch: Chopper, Foresight News
Ethereum ra mắt vào năm 2015, và giờ đây đã bước sang năm thứ mười một. Trên hành trình này, thông qua "The Merge", nó đã chuyển đổi cơ chế đồng thuận từ Proof of Work sang Proof of Stake, và sau đó liên tục thực hiện các bản nâng cấp Shapella, Dencun, Pectra, Fusaka. Ethereum luôn trong quá trình lặp lại liên tục. Nếu bạn có kế hoạch đầu tư vào Ethereum, hoặc lựa chọn Ethereum để xây dựng ứng dụng, việc hiểu rõ mục tiêu phát triển dài hạn của nó là vô cùng quan trọng.
Ngày 31 tháng 7 năm 2025, một ngày sau kỷ niệm 10 năm Ethereum, nhà nghiên cứu của Ethereum Foundation, Justin Drake, đã đề xuất tầm nhìn "Lean Ethereum" (Ethereum Tinh Gọn). "Tinh gọn" có nghĩa là loại bỏ các thiết kế dư thừa. Lộ trình này tích hợp các hướng nghiên cứu phân tán khác nhau của Ethereum, chỉ giữ lại các mô-đun cốt lõi cần thiết, hình thành một bản thiết kế phát triển thống nhất. Bạn có thể hình dung nó như một ngôi nhà cũ mười năm, vẫn giữ nguyên ngoại hình, nhưng nền móng, hệ thống ống nước và đường dây điện đều đã được thay thế.
Tháng 2 năm 2026, tầm nhìn này đã được cụ thể hóa thành một tài liệu dự thảo có tên là "Strawmap". Đúng như tên gọi, đây chỉ là một khung dự thảo, không phải là phương án cuối cùng đã được quyết định. Cộng đồng tiếp tục thảo luận, tài liệu không ngừng được cập nhật, và đến ngày 26 tháng 6, tài liệu này lại được sửa đổi lần nữa. Phiên bản mới nhất lên kế hoạch cho các đợt hard fork từ bản nâng cấp Glamsterdam vào nửa cuối năm 2026 cho đến năm 2029, và xác định rằng tất cả các bản nâng cấp cuối cùng đều hướng tới năm mục tiêu phát triển lớn, trong bài viết gọi là các Mục tiêu Sao Bắc Cực (Polaris).
Bài viết này xoay quanh năm mục tiêu Sao Bắc Cực để vẽ nên viễn cảnh của Ethereum sau bốn năm nữa, vào năm 2030.
L1 Nhanh Chóng: Tăng tốc mạng chính thêm nữa
Mục tiêu Sao Bắc Cực đầu tiên là tốc độ của chính mạng lưới L1 Ethereum. Hiện tại, một giao dịch trên Ethereum cần khoảng 15 phút để đạt được sự xác nhận cuối cùng (finality), kết quả giao dịch không thể bị đảo ngược. Toàn mạng có khoảng 880.000 trình xác thực (validator) không thể bỏ phiếu thống nhất cho mỗi khối, việc thu thập và xử lý một lúc lượng chữ ký khổng lồ vượt quá khả năng chịu tải của mạng. Do đó, Ethereum chia các trình xác thực thành 32 nhóm để bỏ phiếu luân phiên, và cần hoàn thành hai chu kỳ bỏ phiếu đầy đủ để đạt được xác nhận cuối cùng.
Cơ chế đồng thuận tinh gọn sẽ sử dụng bằng chứng không kiến thức (ZK proof) để loại bỏ nút thắt cổ chai này. Hàng trăm nghìn kết quả bỏ phiếu có thể được nén thành một bằng chứng toán học ngắn gọn, tất cả trình xác thực đều có thể tham gia bỏ phiếu cho mỗi khối, và kết quả bỏ phiếu được tổng hợp ngay lập tức. Mục tiêu cuối cùng là đạt được xác nhận cuối cùng chỉ với một chu kỳ bỏ phiếu.
Khoảng thời gian tạo khối (block time) cũng sẽ được rút ngắn. Ethereum hiện tạo ra một khối mỗi 12 giây. 12 giây này được chia thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn 4 giây: người đề xuất khối (block proposer) phát sóng khối tới toàn mạng, trình xác thực tiến hành bỏ phiếu, tổng hợp thông tin bỏ phiếu.
Tiêu chuẩn thời gian này được thiết lập vào năm 2020, khi đó thiết kế của Beacon Chain (lớp đồng thuận Proof-of-Stake của Ethereum) chủ yếu phù hợp với thiết bị gia đình và mạng tốc độ chậm. Ngày nay, phần mềm client và môi trường mạng toàn cầu đã được cải thiện đáng kể, thử nghiệm thực tế cho thấy thời gian thực hiện mỗi giai đoạn thấp hơn nhiều so với giới hạn đã đặt trước. Dựa trên điều này, kế hoạch trong giai đoạn 2027–2028 là rút ngắn thời gian tạo khối từ 12 giây xuống 6 giây. Giai đoạn 2029–2030 sẽ triển khai cơ chế đồng thuận tinh gọn, kết hợp với giao thức giao tiếp ngang hàng (P2P) thế hệ mới, hiệu suất lan truyền khối và thông tin bỏ phiếu được cải thiện mạnh mẽ, thời gian tạo khối giảm thêm xuống còn 4 giây.
Khi khoảng thời gian tạo khối đạt 4 giây, thời gian chờ đợi trung bình từ khi người dùng khởi tạo giao dịch đến khi thực thi hoàn tất là khoảng 2 giây. Kết hợp với cơ chế xác nhận cuối cùng nhanh hơn, toàn bộ quy trình từ khởi tạo, thực thi đến xác nhận không thể đảo ngược sẽ được nén trong vòng vài giây.
Một mục tiêu khác của cơ chế đồng thuận tinh gọn là giảm ngưỡng đặt cọc (staking) tối thiểu cho trình xác thực từ 32 ETH xuống còn 1 ETH. Rào cản gia nhập thấp hơn cho phép nhiều người dùng hơn có thể trực tiếp tham gia quản trị mạng. Mục tiêu của Ethereum vào năm 2030 là nhanh hơn, đồng thời phi tập trung hơn, để nhiều người hơn tham gia vào quá trình đồng thuận.
L1 10 Tỷ Gas: Thông lượng 10 tỷ Gas mỗi giây
Mục tiêu Sao Bắc Cực thứ hai là khả năng thông lượng (throughput). Gas là đơn vị đo lường khối lượng tính toán trên Ethereum. Hiện tại, mạng L1 Ethereum xử lý khoảng 5 triệu Gas mỗi giây, mục tiêu dài hạn là đạt 10 tỷ Gas mỗi giây (GigaGas), nâng cao thông lượng mạng chính lên khoảng 200 lần.
Trở ngại lớn nhất đến từ cơ chế thực thi lặp lại (re-execution), đây là mô hình xác thực cơ bản của blockchain. Sau khi một khối mới được tạo ra, hàng nghìn nút trên toàn cầu cần phải chạy lại độc lập tất cả các giao dịch trong khối. Giống như một học sinh tính ra đáp án, cả lớp phải tính toán lại từ đầu để kiểm tra kết quả. Cơ chế này đảm bảo tính đáng tin cậy cho mạng phi tập trung, nhưng cũng tạo ra một bài toán nan giải lâu dài: khó có thể vừa phi tập trung vừa hiệu suất cao. Muốn người bình thường có thể chạy một nút, thì thông lượng phải bị hạn chế; muốn tăng thông lượng, thì phải phụ thuộc vào một số ít nút hiệu suất cao.
Công nghệ phá vỡ thế bế tắc vẫn là bằng chứng không kiến thức (ZK proof). Nút đóng gói khối đồng thời gửi một bằng chứng toán học, chứng minh rằng tất cả các giao dịch trong khối đã được thực thi chính xác. Các nút khác không cần phải thực thi lặp lại các giao dịch, chỉ cần kiểm tra bằng chứng là đủ. Nhu cầu sức mạnh tính toán để xác minh bằng chứng là cực kỳ thấp, ngay cả thiết bị di động cũng có thể thực hiện được. Áp dụng giải pháp này cho việc xác thực khối L1 chính là L1 ZK-EVM, và Ethereum Foundation đã công bố lộ trình chính thức vào tháng 2 năm 2026.
Theo kế hoạch trong "Strawmap", giai đoạn đầu tiên sẽ chạy song song cơ chế thực thi lặp lại truyền thống và cơ chế ZK proof, với cơ chế proof là tùy chọn. Giai đoạn 2028–2029 sẽ chuyển sang chế độ proof bắt buộc, khối chỉ được xác thực hoàn toàn bằng ZK proof. Đến giai đoạn này, bất kể khối chứa bao nhiêu giao dịch, gánh nặng xác thực của nút sẽ không còn tăng lên theo đó. Điều này cung cấp nền tảng để liên tục nâng cao giới hạn Gas, và cuối cùng chạm tới mục tiêu 10 tỷ Gas mỗi giây.
Đối với người dùng phổ thông, điều này có nghĩa là ví (điện thoại, trình duyệt) có thể trực tiếp xác thực đầy đủ toàn bộ blockchain mà không cần tin tưởng vào các nút RPC của bên thứ ba. Dựa trên hệ thống xác thực này, Ethereum chuyển từ "phi tập trung" sang "không cần tin cậy" (trustless).
L2 Nghìn Tỷ Gas: Kênh dữ liệu tốc độ cao hỗ trợ lượng lớn Rollup
Mục tiêu Sao Bắc Cực thứ ba hướng đến mạng lớp hai (L2). L2 thực thi giao dịch bên ngoài mạng chính Ethereum, chỉ tải dữ liệu cuối cùng của giao dịch lên L1, kế thừa tính bảo mật của L1. Không gian trên L1 chuyên dùng để lưu trữ loại dữ liệu này được gọi là Blob, và tổng dung lượng Blob quyết định giới hạn thông lượng trên của tất cả các mạng L2.
Hard fork Fusaka được triển khai vào tháng 12 năm 2025 với công nghệ PeerDAS, cho phép các nút chỉ xác thực một phần dữ liệu Blob, đặt nền móng cho việc mở rộng quy mô số lượng Blob lớn. Phương án ứng viên cho bản nâng cấp Glamsterdam sẽ tối ưu hóa hơn nữa hiệu suất truyền tải và lưu trữ mạng Blob. "Strawmap" lên kế hoạch mở rộng dần dần khả năng chịu tải dữ liệu theo từng năm, cuối cùng đạt băng thông dữ liệu 1GB mỗi giây, hỗ trợ hệ sinh thái L2 với quy mô nghìn tỷ Gas. Băng thông này đủ để truyền tải một lượng dữ liệu tương đương một video chất lượng cao sau mỗi vài giây.
Lộ trình này vạch rõ ranh giới phân công của Ethereum. Ngay cả khi tất cả các bản nâng cấp được triển khai, thông lượng mạng L1 so với các blockchain hiệu suất cao như Solana vẫn sẽ có một giới hạn cấu trúc. Các ứng dụng theo đuổi hiệu suất siêu cao sẽ kết nối với hệ sinh thái Ethereum thông qua các mạng L2 độc lập.
Robinhood Chain là một trường hợp điển hình. Robinhood đã ra mắt mạng L2 Ethereum tự phát triển để xử lý giao dịch cổ phiếu mã hóa (tokenized stock), kế thừa đầy đủ tính bảo mật của Ethereum, đồng thời tự chủ xử lý các nhu cầu kinh doanh khác nhau trên L2, bao gồm cả các yêu cầu tuân thủ quy định.
Do đó, Ethereum vào năm 2030 sẽ hình thành cấu trúc một mạng giải quyết (settlement) lớn: L1 chịu trách nhiệm giải quyết cuối cùng và đảm bảo an ninh, trong khi nhiều mạng L2 sẽ đảm nhận các vai trò riêng biệt, được tối ưu hóa sâu cho các tình huống kinh doanh khác nhau.
Mạng L1 Chống Lại Lượng Tử: Không sợ đe dọa từ máy tính lượng tử
Mục tiêu Sao Bắc Cực thứ tư là đạt được khả năng chống lại các cuộc tấn công lượng tử (post-quantum). Các sơ đồ chữ ký hiện tại của Ethereum, ví sử dụng thuật toán ECDSA, trình xác thực sử dụng thuật toán BLS, một khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, hệ thống mã hóa hiện tại sẽ bị phá vỡ. Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) cảnh báo rằng thuật toán ECDSA nên được loại bỏ dần từ năm 2030 và bị cấm hoàn toàn vào năm 2035; Google đặt năm 2029 là thời hạn cuối để chuyển đổi hệ thống nội bộ sang công nghệ mã hóa chống lượng tử. Tốc độ xuất hiện của công nghệ lượng tử có thể phá vỡ thuật toán mã hóa của Ethereum vượt quá kỳ vọng trước đây của thị trường.
Giải pháp cốt lõi là thay thế thuật toán chữ ký hiện tại bằng hệ thống mật mã dựa trên hàm băm (hash-based cryptography), loại công nghệ này có thể chống lại các cuộc tấn công lượng tử. Đồng thời, chữ ký dựa trên hàm băm có khả năng tương thích tốt với ZK proof, và được kết nối với lộ trình công nghệ của mạng L1 GigaGas. Ethereum Foundation đã thành lập một nhóm nghiên cứu hậu lượng tử (post-quantum) chuyên biệt vào tháng 1 năm 2026 và thiết lập giải thưởng 1 triệu đô la để xác minh tính bảo mật của các hàm băm.
Theo kế hoạch trong "Strawmap", quá trình chuyển đổi sẽ trải dài qua nhiều đợt hard fork. Đầu tiên hỗ trợ đăng ký trước khóa công khai chống lượng tử, sau đó lần lượt hoàn thành việc cải tạo chữ ký bỏ phiếu của trình xác thực, lớp giao dịch, và lớp dữ liệu, dự kiến xây dựng xong mạng L1 dựa trên hệ thống mã hóa hàm băm vào năm 2029. Nếu kế hoạch được triển khai suôn sẻ, Ethereum vẫn có thể đảm bảo an toàn tài sản khi kỷ nguyên máy tính lượng tử đến.
Mạng L1 Bảo Mật Gốc: Quyền riêng tư giao dịch trở thành khả năng cơ bản
Mục tiêu Sao Bắc Cực cuối cùng là một khả năng mà Ethereum chưa từng có. Hiện tại, tất cả các giao dịch trên Ethereum đều công khai, bất kỳ ai thông qua địa chỉ đều có thể tra cứu số dư tài khoản và toàn bộ lịch sử chuyển khoản. Đối với cá nhân, điều này tạo thành rủi ro về quyền riêng tư; doanh nghiệp muốn phát lương hoặc thanh toán cho nhà cung cấp trên chuỗi, thông tin giao dịch công khai trực tiếp cản trở việc triển khai ứng dụng.
Giải pháp bảo mật ở L1 nhằm mục đích thực hiện chuyển khoản được che giấu (shielding), biến các giao dịch hoàn toàn công khai như bưu thiếp hiện nay thành những phong bì niêm phong. Người gửi, người nhận và số tiền giao dịch được ẩn với bên ngoài, đồng thời dựa vào ZK proof để chứng minh với mạng rằng giao dịch tuân thủ các quy tắc. ZK proof xuyên suốt toàn bộ lộ trình nâng cấp của Ethereum, và cải tạo quyền riêng tư cũng là một phần rất quan trọng trong đó.
Theo "Strawmap", cơ sở hạ tầng bảo mật có thể được triển khai sớm nhất trong hard fork Hegotá, giai đoạn nâng cấp tiếp theo sẽ cải tạo bộ nhớ giao dịch (mempool), mã hóa nội dung giao dịch trước khi chúng được đưa lên chuỗi. Trong năm mục tiêu, các chi tiết kế hoạch liên quan đến quyền riêng tư là mơ hồ nhất, đồng thời chịu ảnh hưởng cao từ môi trường quy định, và có tính không chắc chắn cao nhất. Tuy nhiên, việc Ethereum lần đầu tiên đưa quyền riêng tư gốc (native privacy) ở L1 vào lộ trình chính thức, bản thân điều đó đã là một sự thay đổi lớn.
Kết luận: Ethereum sau bốn năm nữa
Năm mục tiêu Sao Bắc Cực được tóm tắt một cách ngắn gọn như sau:
- L1 Nhanh Chóng: Thời gian xác nhận cuối cùng của giao dịch giảm từ 15 phút xuống còn vài giây, khoảng thời gian tạo khối giảm từ 12 giây xuống 4 giây;
- L1 10 Tỷ Gas: ZK proof thay thế cơ chế thực thi lặp lại, L1 xử lý 10 tỷ Gas mỗi giây, thông lượng tăng khoảng 200 lần;
- L2 Nghìn Tỷ Gas: Khả năng chịu tải dữ liệu của L2 được mở rộng lên 1GB mỗi giây, hỗ trợ nhiều Rollup chạy song song;
- L1 Chống Lại Lượng Tử: Hệ thống chữ ký chuyển sang mật mã học hàm băm, ứng phó thoải mái với sự tấn công của máy tính lượng tử;
- L1 Bảo Mật Gốc: Ẩn thông tin giao dịch dưới sự chứng minh về tính tuân thủ, trở thành chức năng tiêu chuẩn của Ethereum.
Chủ thể thúc đẩy việc triển khai lộ trình cũng đang thay đổi. Ethereum Foundation gần đây đã cắt giảm khoảng 20% nhân sự, chức năng dần thu hẹp lại, và nhiều tổ chức mới nổi đang lấp đầy khoảng trống trong hệ sinh thái. Tháng 6 năm 2026, Ethlabs chính thức được thành lập, tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận này nhận được sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp trong hệ sinh thái Ethereum và đồng sáng lập Ethereum Joseph Lubin; một tuần sau đó, Ethereum Institutional do các thành viên nhóm doanh nghiệp cũ của Foundation thành lập cũng ra đời. Ethereum đang hướng tới một hệ thống mã nguồn mở thuần túy hơn, với một Foundation nhỏ cùng nhiều tổ chức độc lập cùng nhau thúc đẩy phát triển.
Tất nhiên, không thể đảm bảo tất cả các kế hoạch sẽ được triển khai đúng hạn. "Strawmap" chỉ là một bản dự thảo liên tục được sửa đổi, không phải là lộ trình cuối cùng đã được quyết định. Hard fork Glamsterdam sắp tới đã bị hoãn từ nửa đầu năm 2026 sang nửa cuối năm. Tiến độ phát triển có thể bị trì hoãn, thuật toán mã hóa cần thời gian kiểm tra bảo mật lâu hơn, và các tính năng nào sẽ được đưa vào mỗi đợt hard fork cũng sẽ tiếp tục được điều chỉnh thông qua thảo luận của các nhà nghiên cứu và cộng đồng.
Dù hình thức cuối cùng được triển khai như thế nào, Ethereum vẫn sẽ là mạng tính toán chung (general-purpose computation) trung lập nhất, không cần tin cậy trên toàn cầu. "Strawmap" đã định rõ mục tiêu: trong khi vẫn giữ nguyên định vị cốt lõi của mình, trở nên nhanh hơn, có khả năng chịu tải mạnh mẽ hơn và an toàn hơn.
