Đây là lần thứ 40, ông Trump nói Mỹ và Iran sắp đạt được thỏa thuận.
Mặc dù chúng ta hầu như đã miễn nhiễm với những lời ông Trump nói, nhưng lần này tình hình tiến triển có tính xác định cao hơn trước đây.
Ngày 14 tháng 6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif thông báo Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận hòa bình. Ông Trump sau đó xác nhận, cho biết sẽ dỡ bỏ phong tỏa trên biển, cho phép "tự do lưu thông" qua eo biển Hormuz. Phó Ngoại trưởng Iran cũng nói văn bản thỏa thuận đã hoàn tất, chiến tranh và các hành động quân sự lập tức chấm dứt, bao gồm cả hướng Lebanon.
Thị trường châu Á mở cửa sáng thứ Hai đã đưa ra câu trả lời trực tiếp. Các chỉ số chính ở Tokyo và Seoul có lúc tăng hơn 5%, giá dầu mỗi thùng giảm 3 USD, Brent giảm xuống khoảng 84 USD. Logic không phức tạp, lớp phí địa chính trị đè nặng lên giá năng lượng trong ba tháng rưỡi qua, thị trường đang tranh nhau loại bỏ nó.
Mặc dù đây chưa phải là một thỏa thuận hòa bình đã được thực thi. Việc ký kết quan trọng phải đợi đến ngày 19 tháng 6 tại Thụy Sĩ, và cả hai phía Mỹ - Iran hiểu thỏa thuận không giống nhau, Mỹ nói eo biển được mở cửa tự do, truyền thông Iran nói giao thông đường biển do Iran và Oman phối hợp quản lý, trong vòng 30 ngày sẽ khôi phục theo "sắp xếp của Iran". Israel vẫn đang tấn công Beirut trước và sau khi thỏa thuận được công bố. Các vấn đề khó như hạt nhân, uranium làm giàu, giảm trừng phạt, tất cả đều được đẩy vào cửa sổ đàm phán 60 ngày tiếp theo.
Nhưng chúng ta có thể nói chính xác hơn rằng, xung đột chiến tranh về cơ bản đã hoàn toàn chuyển từ cấp độ quân sự sang cấp độ thương lượng.
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz không cần nói nhiều. Trước chiến tranh, khoảng một phần năm dầu mỏ toàn cầu và một lượng lớn LNG đi qua tuyến đường thủy này. Sau cuộc tấn công của Mỹ - Israel vào Iran ngày 28 tháng 2, Iran phản ứng bằng tên lửa, máy bay không người lái và các biện pháp hạn chế trên biển, eo biển dần dần từ "tuyến đường có rủi ro" trở thành "tuyến đường bị cản trở trên thực tế". Trong hơn ba tháng qua, thị trường lo sợ ba rủi ro thắt chặt cùng lúc: Iran dùng eo biển làm con bài thương lượng, Mỹ phong tỏa cảng của Iran, và mặt trận Israel - Hezbollah khiến Iran khó có thể lùi bước trong chính trị nội bộ. Ba tuyến này xoắn lại với nhau, không ai có thể cử động.
Giờ đây eo biển chính thức bước vào quy trình mở cửa trở lại. AP dẫn đánh giá của chuyên gia năng lượng cho rằng, ngay cả khi thỏa thuận có hiệu lực, việc cung cấp dầu khí trở lại bình thường cũng có thể mất vài tháng, vì tàu bè, bảo hiểm, nhà máy lọc dầu, rà phá thủy lôi và an ninh đều cần thời gian. Những tàu chở dầu bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư trước đó sẽ không khởi hành chỉ vì một tuyên bố, các công ty bảo hiểm và chủ tàu cũng sẽ không điều chỉnh giả định rủi ro về tình trạng trước chiến tranh chỉ sau một đêm.
Đối với chúng ta, những nhà đầu tư, điều quan trọng nhất là, bây giờ có thể giao dịch những sản phẩm tài chính nào?
Sau khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại, thị trường đang giao dịch gì?
Trong vài tháng qua, dầu thô, khí tự nhiên, bảo hiểm vận tải biển, nhiên liệu máy bay, phân bón, kỳ vọng lạm phát, tất cả đều được cộng thêm một lớp phí rủi ro Trung Đông. Nếu thỏa thuận được ký kết theo kế hoạch vào ngày 19 tháng 6 và việc thông thương tàu bè dần dần được khôi phục, những tài sản này sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên.
Một số dữ liệu giá hiện tại phản ánh rất nhanh. MarketWatch đưa tin, sau tin thỏa thuận, hợp đồng tương lai chỉ số Dow tăng hơn 350 điểm, hợp đồng tương lai S&P 500 tăng khoảng 1%, hợp đồng tương lai Nasdaq 100 tăng khoảng 1,6%. WTI giảm xuống dưới 81 USD, Brent giảm xuống khoảng 83,5 USD. Con số của Axios là Brent khoảng 84,21 USD, giá xăng Mỹ cũng giảm từ khoảng 4,56 USD/gallon trong tháng 5 xuống khoảng 4,07 USD.
Nói cụ thể hơn, chúng ta còn có thể giao dịch những tài sản nào?
Thứ nhất, bán khống (short) phí rủi ro dầu thô. Nhà phân tích hàng hóa Vivek Dhar của CBA trong báo cáo được WSJ trích dẫn đưa ra nhận định: Nếu eo biển Hormuz không còn bị đóng cửa, giá Brent cuối năm có thể quay về vùng 80 USD. Giả định then chốt của ông là: Chỉ cần lưu lượng dầu qua eo biển khôi phục được 60% đến 70% so với trước chiến tranh, cộng với sự tăng trưởng nguồn cung từ các nước ngoài OPEC+ và sự tồn tại của một số đường ống dẫn dầu thay thế, thị trường có thể quay trở lại định giá theo hướng nguồn cung tương đối dồi dào. 80 USD cho Brent có ý nghĩa gì? Nghĩa là mức phí 15 đến 20 USD được cộng thêm trong ba tháng qua vì chiến tranh, sẽ bị loại bỏ một cách có hệ thống.
Thứ hai, mua kỳ vọng tăng (long) chuỗi hàng không, du thuyền và du lịch. Chi phí nhiên liệu giảm, tỷ suất lợi nhuận được cải thiện, đây là đường thẳng nhất. IATA vừa cắt giảm dự báo lợi nhuận ròng toàn cầu của ngành hàng không năm 2026 từ 41 tỷ USD xuống 23 tỷ USD, lý do là giá nhiên liệu máy bay tăng vọt, Barron's nói IATA dự kiến tổng chi phí nhiên liệu máy bay năm nay sẽ lên tới 350 tỷ USD. Giờ đây giá dầu từ vùng 90 - 100 USD rơi xuống vùng hơn 80 USD, cổ phiếu hàng không có độ co giãn lớn nhất. Các mã đáng theo dõi bao gồm ETF hàng không JETS, cùng với DAL (Delta Air Lines), UAL (United Airlines), AAL (American Airlines), LUV (Southwest Airlines). Về du thuyền có CCL (Carnival), RCL (Royal Caribbean Group), NCLH (Norwegian Cruise Line Holdings). Tính đến ngày 12 tháng 6, giá đóng cửa: DAL báo 83,06 USD, UAL 115,52 USD, AAL 14,98 USD, LUV 45,47 USD, CCL 29,18 USD, NCLH 19,43 USD. Nếu giá dầu tiếp tục ở mức thấp trước khi thị trường chứng khoán Mỹ mở cửa, hàng không và du thuyền có khả năng cao là nơi dòng tiền đổ vào đầu tiên trong phiên pre-market.
Thứ ba, mua kỳ vọng tăng các nước nhập khẩu năng lượng châu Á. Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc đều là bên hưởng lợi trực tiếp từ việc giá dầu khí Trung Đông giảm. Commerzbank Research trong bài báo của WSJ đề cập, các đồng tiền châu Á sáng sớm tăng giá phổ biến, USD/JPY giảm xuống khoảng 159,93, USD/KRW giảm xuống khoảng 1505,60, AUD tăng lên khoảng 0,7079. Quan điểm của Sally Auld, nhà kinh tế trưởng tại NAB, là việc giá dầu giảm làm giảm áp lực lạm phát cho các nước nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm do đó tăng giá. Cách thể hiện giao dịch có thể là mua kỳ vọng tăng cổ phiếu Nhật, Hàn, chỉ số Ấn Độ, cũng có thể mua kỳ vọng tăng tiền tệ và trái phiếu của các nước nhập khẩu châu Á.
Thứ tư, mua kỳ vọng tăng thời hạn trái phiếu (duration), bán khống kỳ vọng lạm phát. Giá dầu giảm sẽ trực tiếp hạ thấp chi phí xăng dầu, hàng không, logistics và một phần thực phẩm, đồng thời làm suy yếu lo ngại của thị trường về việc ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì lãi suất cao. Có thể theo dõi TLT, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm, TIPS breakeven, và vàng. Vàng ở đây khá đặc biệt: Nếu thị trường tin rằng việc mở cửa lại eo biển là thật, phí trú ẩn (hedge) của vàng và dầu thô sẽ cùng giảm; nếu việc ký kết ngày 19 tháng 6 thất bại, cả hai sẽ cùng phục hồi. Vàng là chỉ số phòng ngừa rủi ro (hedge indicator) trong giao dịch này, không phải chỉ số định hướng.
Thứ năm, định giá lại chuỗi LNG, phân bón và hóa chất. LNG từ Qatar đi qua Hormuz, việc khôi phục eo biển sẽ hạ thấp phí rủi ro LNG ở châu Á và châu Âu, có lợi cho doanh nghiệp sử dụng khí, doanh nghiệp hóa chất và một số ngành nhạy cảm với chi phí điện. Trung Đông đồng thời cũng là nguồn cung quan trọng phân bón như urê, amoniac, việc thông thương trở lại đồng nghĩa với áp lực giá đầu vào nông nghiệp giảm. Chuỗi này thiên về chuỗi vĩ mô hơn, có lợi cho chi phí đầu vào của ngành hóa chất và nông nghiệp hạ nguồn, không nhất thiết phải cụ thể hóa vào cổ phiếu cá biệt.
Các hợp đồng trên Polymarket có thể dùng như "nhiệt kế xác suất". Giá của hợp đồng "US-Iran nuclear deal by June 30" cho Yes khoảng 0,84, thị trường cho xác suất 84%. "US-Iran nuclear deal before 2027" cho Yes khoảng 0,945. "Will the U.S. invade Iran before 2027" cho Yes chỉ khoảng 0,115. "Iran Nuke before 2027" khoảng 0,0735. "Will the Iranian regime fall by June 30" khoảng 0,0065. Ý nghĩa của bộ số này là: Xác suất thỏa thuận ngắn hạn được thực thi là cao, nhưng rủi ro đuôi (tail risk) dài hạn vẫn còn. Thị trường đang đặt cược vào việc hòa dịu, nhưng không phải all in.
Đối với việc lập danh sách theo dõi trước khi thị trường chứng khoán Mỹ mở cửa, chúng tôi cũng tổng hợp một số mã:
Hạng nhất, những bên hưởng lợi trực tiếp nhất từ chi phí nhiên liệu giảm: JETS, DAL, UAL, AAL, LUV, CCL, RCL, NCLH.
Hạng hai, những bên hưởng lợi từ việc phục hồi mức độ chấp nhận rủi ro, đặc biệt là cổ phiếu vốn hóa nhỏ và chu kỳ: SPY (ETF S&P 500), QQQ (ETF Nasdaq 100), IWM (ETF cổ phiếu vốn hóa nhỏ Russell 2000).
Hạng ba, doanh nghiệp hưởng lợi từ chi phí giảm nhưng độ co giãn tương đối chậm: FDX (FedEx), UPS (United Parcel Service), DOW (Dow Inc.), LYB (LyondellBasell).
Ngược lại, XOM (ExxonMobil), CVX (Chevron), SLB, HAL (Halliburton), XLE (ETF lĩnh vực năng lượng chọn lọc), những cổ phiếu thượng nguồn năng lượng và dịch vụ dầu khí này trong ngắn hạn có khả năng chịu áp lực cao hơn. Chúng trước đây vốn là bên hưởng lợi từ giá dầu cao và phí chiến tranh, phí này bị loại bỏ, logic của chúng cũng phải tính toán lại.
Cuối cùng nói về rủi ro. Điều giao dịch này sợ nhất không phải là "giá dầu đã giảm", mà là "thỏa thuận chưa thực sự được thực thi". Ký kết ngày 19 tháng 6, rà phá thủy lôi trên biển, tỷ lệ phí bảo hiểm giảm, chủ tàu khôi phục thông thương, cơ chế phối hợp Iran - Oman đi vào hoạt động, các khâu này cần được xác minh lần lượt. Một số tín hiệu đáng theo dõi nhất: Brent có thể giảm xuống dưới 80 USD không, WTI có thể giảm xuống dưới 78 USD không, cổ phiếu hàng không và du thuyền sau khi mở cửa cao có thể giữ được mức tăng không, hợp đồng thỏa thuận Iran trên Polymarket có thể tiếp tục duy trì trên 80% không.
Nếu mấy điều kiện này cùng lúc thành lập, chứng tỏ thị trường đang chuyển từ "cú sốc chiến tranh" sang "khôi phục nguồn cung".
Nếu giá dầu phục hồi về vùng 88 đến 90 USD, hoặc xác suất thỏa thuận trên Polymarket nhanh chóng tụt giảm, thì làn sóng giao dịch mở cửa trở lại này nên giảm tỷ trọng.
