Viết bởi: Brian Flynn
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Tiêu đề gốc: Cổ Phần và Token Gắn Liền, Liệu Có Thể Cứu Lấy Tiền Mã Hóa?
Năm năm qua, tôi đã không ngừng nỗ lực giải quyết vấn đề "không đồng nhất về động lực" trong lĩnh vực tiền mã hóa.
Hầu hết các thiết kế token đều khiến người nắm giữ cạnh tranh lẫn nhau.
Điều này hoàn toàn trái ngược với mục tiêu mà chúng đáng lẽ phải đạt được. Token vốn dĩ nên giúp đoàn thể, nhà đầu tư và người dùng đoàn kết xung quanh một mục tiêu chung. Nếu mọi người cùng nắm giữ một loại tài sản, đương nhiên ai cũng mong muốn dự án thành công, bản thân ý tưởng này là đúng. Vấn đề nằm ở mô hình token mà chúng ta xây dựng, lại khiến mọi người kiếm tiền bằng cách "bán ra" thay vì "nắm giữ". Chỉ một lựa chọn thiết kế này đã làm đảo lộn mọi thứ.
Bài viết này không nhằm mục đích quảng bá một dự án cụ thể nào tôi đang làm. Mà đây là vấn đề cốt lõi mà tôi cho rằng toàn ngành cần giải quyết, và cũng là hướng đi mà chúng ta nên tranh thủ từ các cơ quan quản lý.
Tám năm rồi, chúng ta cứ chứng kiến cùng một kịch bản: dự án khởi chạy, thị trường đầu cơ, nội bộ mở khóa, bán tháo và bỏ chạy, nhà đầu tư nhỏ lẻ bị mắc kẹt. Mô hình này quá quen thuộc, đến mức chúng ta hầu như không còn coi đó là vấn đề nữa - dường như token vốn dĩ được thiết kế để vận hành như vậy. Nhưng tôi cảm thấy, chúng ta chưa bao giờ thành thật đối mặt với gốc rễ của vấn đề. Và tôi cũng không thấy ai đang thúc đẩy một mô hình token tốt hơn thực sự - một mô hình mà chúng ta có thể chỉ vào và nói "đây mới là thứ chúng ta nên làm".
Giờ đây, chúng ta đang chứng kiến một cơ hội về mặt quản lý chưa từng có. Nhưng vấn đề là ngay cả bản thân chúng ta còn chưa nghĩ thông suốt "token tốt" nên trông như thế nào, thì đã phải bước qua cánh cửa cơ hội này rồi.
Trò Chơi Chạy Đua
Khi bạn kiếm tiền bằng cách bán token, mọi người nắm giữ khác đều là đối thủ cạnh tranh của bạn.
Đội ngũ phát hành token, các nhà đầu tư giai đoạn đầu tham gia. Bản thân đội ngũ cũng nắm giữ một lượng lớn, nhưng sẽ được mở khóa dần. Người dùng mua trên thị trường, bề ngoài, mọi người có lợi ích chung. Thực tế, mỗi người đều đang theo dõi lẫn nhau, cân nhắc xem khi nào nên bán. Nhà đầu tư trông chờ đợt mở khóa lớn đầu tiên, đội ngũ trông chờ cơ hội thoát hàng. Người dùng trông chờ, muốn chạy trước khi giới nội bộ bán tháo. Đây không phải là đồng nhất lợi ích, đây là một cuộc đua chạy trước.
Cơ chế khóa và mở khóa không giải quyết được vấn đề này. Chúng chỉ quyết định ai có thể chạy trước - và câu trả lời luôn là giới nội bộ chạy trước các nhà đầu tư nhỏ lẻ. "Trò chơi cuối cùng" của mọi người không còn là "làm thế nào để phát triển dự án này lớn mạnh", mà biến thành "khi nào tôi nên bán".
Ngay Cả Những Cách "Thông Minh" Cũng Vô Dụng
Vậy mua lại thì sao? Đốt token thì sao? Phần thưởng staking thì sao? Đây đều là những nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề, nhưng chúng đều có chung một nhược điểm: quá vòng vo. Mua lại và đốt token có thể đẩy giá lên cao - nhưng bạn vẫn phải bán token đi mới kiếm được tiền. Phần thưởng staking còn tệ hơn, dùng token mới làm phần thưởng phát cho người nắm giữ, kết quả là làm loãng giá token, lại tạo ra áp lực bán mới. Đây gọi gì là thu nhập, đơn giản chỉ là một chiếc máy chạy bộ được ngụy trang dưới vỏ bọc thu nhập.
Nếu mô hình token của bạn yêu cầu người nắm giữ phải bán token đi mới kiếm được tiền, thì bạn hoàn toàn không đồng bộ hóa được động lực - bạn chỉ đang xây dựng một trò chơi âm thầm tranh giành lợi ích.
Sự Tiến Bộ Của Ngành
Quả thực, có những dấu hiệu cho thấy ngành công nghiệp đang dần tìm ra hướng đi đúng đắn. Các dự án như Aave, Morpho, Uniswap đều đang thúc đẩy việc hợp nhất người nắm giữ cổ phần và người nắm giữ token thành một, kéo giới nội bộ và cộng đồng ngồi chung một bàn, xóa bỏ sự đối lập. Hướng đi này thực sự rất quan trọng.
Nhưng điều này vẫn chưa giải quyết được vấn đề "chạy đua". Mọi người vẫn chơi cùng một trò chơi: kiếm tiền bằng cách bán token. Công tắc chia sẻ một phần phí, phân phối doanh thu thông qua quản trị, những điều này đã tiến thêm một bước, nhưng vẫn chỉ là gãi ngứa xa xôi. Muốn giải quyết triệt để vấn đề chạy đua, phải làm đến nơi đến chốn.
Mô Hình Hiệu Quả
Hãy tưởng tượng khung cảnh này: 100% doanh thu của giao thức, hoàn toàn do người nắm giữ token quyết định cách sử dụng. Không phải đội ngũ quyết định, cũng không phải quyết định sau cánh gà. Mọi người bỏ phiếu quyết định: bao nhiêu phần trăm trực tiếp chia cho người nắm giữ, bao nhiêu dùng để tiếp tục phát triển, bao nhiêu cho vào quỹ dự trữ. Các công ty đại chúng cũng làm như vậy - cổ đông bỏ phiếu quyết định chia cổ tức hay tái đầu tư, phiên bản tiền mã hóa chỉ trực tiếp hơn, minh bạch hơn.
Không có khóa, vì mọi người không còn phải chơi trò "ai chạy trước" nữa. Bạn không kiếm tiền bằng cách bán token, bạn kiếm tiền bằng cách nắm giữ. Chỉ cần giao thức còn tạo ra doanh thu mỗi ngày, bạn sẽ được chia phần mà mọi người đã bỏ phiếu quyết định đưa ra. Bạn bán đi, cổ tức dừng lại. Bạn giữ lại, cổ tức tiếp tục. Sổ sách rất rõ ràng, chiến lược cũng rất rõ ràng: tìm cách giúp giao thức kiếm nhiều tiền hơn.
Lấy một ví dụ. Giả sử một giao thức một năm kiếm được 1 triệu USD. Người nắm giữ bỏ phiếu quyết định chia 70%, 30% tiếp tục đầu tư phát triển. Tổng cộng có 1 triệu token. Vậy mỗi token một năm sẽ được chia 0.7 USD, đồng thời vì có vốn để phát triển, giao thức vẫn có thể tiếp tục tăng trưởng. Bạn không cần phải vắt óc suy nghĩ khi nào nên mua bán, cũng không cần tìm cách tính toán những người nắm giữ khác. Bạn chỉ cần nắm giữ, là có thể tiếp tục kiếm tiền.
Hướng cạnh tranh cuối cùng đã đúng: đó là giao thức của bạn và các giao thức khác cạnh tranh giành người dùng, giành doanh thu. Chứ không phải người nắm giữ tính toán lẫn nhau, chạy đua với nhau.
Khi mọi người đều có thể kiếm tiền bằng cách nắm giữ, động lực không còn là "bỏ chạy", mà là "nắm giữ, và giúp dự án phát triển". Những dự án như vậy, cuối cùng sẽ giống các doanh nghiệp truyền thống hơn, chứ không phải một canh bạc theo kiểu đầu tư mạo hiểm. Coi trọng cổ tức, thay vì đầu cơ; coi trọng doanh thu, thay vì nói suông. Đây có lẽ chính là thứ mà tiền mã hóa hiện tại đang rất cần.
Tại Sao Không Ai Làm Điều Này Sớm Hơn?
Hai lý do, và cả hai lý do này đều đang dần thay đổi.
Lý do thứ nhất, trước đây chơi trò "nội bộ" kiếm tiền nhanh hơn. Chỉ cần có thể kiếm lời gấp 10 lần bằng cách đầu cơ và bán tháo cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, ai lại muốn tốn sức xây dựng một hoạt động kinh doanh thực sự kiếm ra tiền? Nhưng thời đại đó sắp kết thúc rồi. Nhà đầu tư nhỏ lẻ đã thông thái hơn, dữ liệu trên chuỗi có thể cho thấy rõ ràng động thái của giới nội bộ, những đội ngũ hiện nay vẫn đang nghiêm túc làm việc, mới thực sự là những người muốn ở lại.
Lý do thứ hai, vấn đề pháp lý chứng khoán. Một token chia sẻ doanh thu cho người nắm giữ, theo tiêu chuẩn "Bài kiểm tra Howey", trông rất giống một loại chứng khoán. Vì điều này, tất cả các đội ngũ nghiêm túc trong ngành đã sợ trong nhiều năm. Ngay cả khi nhà sáng lập biết chia sẻ doanh thu là mô hình tốt hơn, nhưng chỉ cần có khả năng bị định性 là "chứng khoán chưa đăng ký", ý tưởng này đã không dám bắt đầu.
Vì vậy bạn sẽ thấy rất nhiều giao thức vòng vo, dùng các biện pháp gián tiếp như đốt, mua lại. Không phải vì chúng tốt hơn, mà vì làm vậy có thể tránh chia cổ tức trực tiếp, tự tìm cho mình một lý do biện minh: "Nhìn đi, chúng tôi không trực tiếp chia tiền mà." Có thể nói, hiện trạng thiết kế token, một nửa là do nỗi sợ pháp lý tạo ra, một nửa mới là cân nhắc kỹ thuật.
Một khó khăn thực tế nữa: cơ sở hạ tầng trước đây không hỗ trợ. Để thực hiện việc phân phối doanh thu hàng loạt, đáng tin cậy, có thể lập trình được trên chuỗi, cần giao dịch đủ rẻ, hợp đồng thông minh đủ tin cậy, cơ sở hạ tầng đã được kiểm chứng. Năm năm trước làm việc này trên mạng chính Ethereum, chỉ phí giao dịch đã vượt quá doanh thu của hầu hết các giao thức. Giờ đây với các mạng Lớp 2 và cơ sở hạ tầng hiện đại, điều này mới trở nên khả thi.
Tại Sao Bây Giờ Lại Có Thể
Một năm qua, môi trường quản lý thay đổi nhiều hơn tổng tám năm trước cộng lại. Ủy ban Chứng khoán và Sàn giao dịch Mỹ (SEC) vào tháng 1 năm 2025 đã thành lập riêng một nhóm công tác về tiền mã hóa, do Ủy viên Hester Peirce đứng đầu, nhiệm vụ được viết rõ ràng: "Vạch ra ranh giới quản lý rõ ràng, cung cấp lộ trình đăng ký khả thi". Bản thân bà Peirce còn đề xuất một phương án "safe harbor" (cảng an toàn) cho token, cho phép các dự án có một thời gian đệm xây dựng trước khi định性 cuối cùng. SEC và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) cũng cùng ra một tuyên bố, nói rằng sẽ phối hợp quản lý tài sản số. Đây không phải là lời nói suông, mà là những quy tắc cụ thể đang được thúc đẩy.
Nhưng cơ hội này không chờ đợi ai. Năm nay là bầu cử giữa kỳ, bầu không khí chính trị tương đối cởi mở hiện nay, không chắc có thể trụ vững đến chu kỳ bầu cử tiếp theo. Nếu chúng ta chỉ chờ đợi, cơ hội có thể đóng lại trước khi chúng ta kịp đưa ra bất kỳ giải pháp thay thế đáng ủng hộ nào. Nguy hiểm hơn, nếu ngành công nghiệp chưa đề xuất được phương án thay thế đáng tin cậy, mà làn sóng sụp đổ token tiếp theo lại ập đến, thì sự kiện sụp đổ đó sẽ giúp các cơ quan quản lý định hình khuôn mẫu - không còn cơ hội cho chúng ta lên tiếng nữa.
Đây là lý do tại sao bàn về vấn đề này ngay bây giờ lại quan trọng đến vậy. Không phải ứng phó thụ động, không phải khắc phục hậu quả, mà là chủ động tấn công. Nếu chúng ta không nói với cơ quan quản lý "token tốt" nên trông như thế nào, họ sẽ lấy những case xấu đó làm khuôn mẫu. Những dự án割韭菜 (cắt cỏ non), chiêu trò bơm rồi bán, sẽ trở thành "đường cơ sở" để quản lý, trong khi mô hình chia sẻ doanh thu thực sự tuân thủ lại bị ảnh hưởng oan.
Những việc mà các dự án như Aave, Morpho, Uniswap đang làm - hợp nhất người nắm giữ cổ phần và token - đã chứng minh ngành công nghiệp thực sự muốn đi theo hướng có giá trị kinh tế thực. Quản lý nên ủng hộ hướng đi này, chứ không phải ngược lại. Nhưng điều kiện tiên quyết là, chúng ta phải nói rõ đạo lý, công khai nói ra, tranh thủ trước khi cơ hội đóng lại.
Câu Hỏi Mọi Nhà Sáng Lập Nên Tự Hỏi
Nếu bạn hiện đang thiết kế một token, hãy tự hỏi một câu: Người nắm giữ của bạn, kiếm tiền bằng cách bán token, hay bằng cách nắm giữ?
Nếu câu trả lời là "bán token", thì bạn chỉ đang dựng lên một trò chơi âm thầm tranh giành. Một số người có thể giành được chỗ ngồi, phần lớn không giành được. Và những người không giành được, sẽ luôn nhớ.
Nếu câu trả lời là "nắm giữ", thì bạn đã xây dựng một thứ mà mọi người đều có thể kiếm tiền bằng cách cùng nhau làm chiếc bánh lớn hơn. Đây mới là sự "đồng nhất lợi ích" mà token đáng lẽ phải có.
Đương nhiên đây không phải là một vấn đề đơn giản. Mô hình chia sẻ doanh thu thực sự liên quan đến định tính token, cơ chế phân phối, phương thức quản trị, v.v. Nhưng ít nhất nó là một điểm khởi đầu tốt hơn, tốt hơn nhiều so với hệ thống hiện tại của chúng ta.
Cơ hội quản lý đang mở, nhưng nó sẽ không mở mãi. Bầu cử giữa kỳ sẽ thay đổi cục diện. Đợt sụp đổ token lớn tiếp theo, có thể đóng sập cánh cửa trước khi mô hình chia sẻ doanh thu có cơ hội được đối xử công bằng. Nếu chúng ta muốn có quy tắc tốt hơn, ngay bây giờ hãy nói với cơ quan quản lý "tốt hơn" trông như thế nào - ngay bây giờ, đừng chờ chu kỳ tiếp theo.
Twitter:https://twitter.com/BitpushNewsCN
Nhóm trao đổi Telegram của Bitpush:https://t.me/BitPushCommunity
Kênh Telegram của Bitpush: https://t.me/bitpush
