Tác giả: Jason Rosenthal, Đối tác Vận hành a16z crypto
Biên dịch: Chopper, Foresight News
Nhìn lại nhiều doanh nghiệp trường tồn trong lịch sử kinh doanh, logic thành công của họ đều không thể tách rời khỏi khâu lưu chuyển vốn: tiếp nhận các hoạt động tạo ra và chuyển giao giá trị trong hệ sinh thái, và từ đó thu về lợi nhuận. Khối lượng giá trị chảy qua hệ sinh thái càng lớn, quy mô doanh nghiệp thường cũng phát triển theo.
Công nghệ mã hóa là công nghệ hiện đại đầu tiên bản địa phù hợp với logic kinh doanh này. Nếu một công ty khởi nghiệp trong giai đoạn thiết kế sản phẩm và xây dựng mô hình kinh doanh không dựa trên logic này để bố trí, sẽ bỏ lỡ những cơ hội lớn. Sự phổ cập của stablecoin giúp dòng vốn và giá trị có được tốc độ lưu chuyển ở cấp độ internet, nó có thể thực hiện thanh toán toàn cầu 24/7 và có đặc tính lập trình từ đầu đến cuối. Ngày nay, kênh dẫn cơ bản cho dòng tiền đã được mở ra hoàn toàn, mô hình kinh tế đơn vị minh bạch công khai, mỗi đồng đô la Mỹ lưu thông trên phạm vi toàn cầu đều trở thành lưu lượng tiềm năng trong làn đua này.
Logic kinh doanh cơ bản
Blockchain về bản chất là một mô hình kinh doanh kiểu mạng lưới. Tất cả các giao dịch đều được ghi lại thống nhất trên sổ cái dùng chung, mỗi người tham gia mới sẽ củng cố thêm hệ thống cơ sở này cho các nhà phát triển tiếp theo sử dụng. Càng nhiều người sử dụng hệ sinh thái và xây dựng ứng dụng, giá trị của toàn bộ mạng lưới đối với tất cả người dùng càng cao.
Hầu hết các doanh nghiệp truyền thống cần tốn nhiều năm để tạo ra hiệu ứng mạng lưới trên cơ sở hạ tầng cũ kỹ; trong khi những người khởi nghiệp trong lĩnh vực mã hóa, ngay từ đầu đã có sẵn hiệu ứng mạng lưới tự nhiên.
Token mạng lưới còn khuếch đại thêm lợi thế này. Hệ thống token được thiết kế hợp lý có thể liên kết người dùng, nhà phát triển, nhà cung cấp dịch vụ, trình xác thực nút với hệ sinh thái giao thức vào cùng một mục tiêu - thúc đẩy sự phát triển của mạng lưới, đồng thời phân phối lợi nhuận theo đóng góp của các bên. Lợi nhuận do giao thức tạo ra cuối cùng thuộc về tất cả những người tham gia hệ sinh thái. Ở đây không có hoa hồng ngầm, cũng không tồn tại giao dịch đặc biệt, chỉ hình thành một vòng lặp tích cực: giá trị lưu chuyển trong hệ thống, lợi nhuận chảy về lại với từng người xây dựng hệ sinh thái.
Logic kinh doanh này không phải là điều mới mẻ, chỉ là ngành công nghiệp mã hóa lần đầu tiên cho phép các công ty khởi nghiệp triển khai dễ dàng hơn, nhân rộng quy mô.
Lõi lợi nhuận của các công ty đường sắt không bao giờ là bán đầu máy, mà là thu phí thông hành cho mỗi đoàn tàu chở hàng chuyên chở ngũ cốc, than đá, thép. Standard Oil, U.S. Steel, AT&T đều là những gã khổng lồ bám rễ vào khâu lưu chuyển giá trị. Google và nền tảng Meta thay thế truyền thông giấy, truyền hình truyền thống không đơn thuần vì hình thức quảng cáo tốt hơn, mà là vì họ chiếm giữ nút then chốt nơi sự chú ý chuyển hóa thành giao dịch thương mại, hưởng lợi từ dòng chảy thương mại hàng nghìn tỷ đô la. Dịch vụ đám mây Amazon, thì chiếm giữ vị trí trung tâm của tài nguyên máy tính.
Quy luật vẫn luôn như vậy: tìm ra con đường cốt lõi nơi giá trị lưu chuyển, chiếm giữ vị trí then chốt trong đó.
Logic này thể hiện rõ ràng trong thị trường tài chính. Năm tài chính 2024, Visa xử lý tổng giá trị thanh toán 15,7 nghìn tỷ USD, đạt doanh thu ròng 35,9 tỷ USD. Nhà tạo lập thị trường nổi tiếng Jane Street năm ngoái có doanh thu ròng từ giao dịch lên tới 20,5 tỷ USD, vượt qua Citibank và Bank of America. Năm nhà tạo lập thị trường hàng đầu nước Mỹ xử lý 87% thanh toán dòng lệnh: họ không dự đoán thị trường lên xuống, chỉ cần đóng quân trong đường dẫn lưu chuyển của mỗi lệnh giao dịch, khối lượng giao dịch càng cao, lợi nhuận càng dồi dào.
Những doanh nghiệp loại này còn có một điểm chung: hiệu ứng mạng lưới mạnh mẽ. Càng nhiều thương gia kết nối thẻ Visa, giá trị của thẻ này đối với chủ thẻ càng lớn; ngược lại, càng nhiều người dùng chủ thẻ, sẽ thu hút thêm nhiều thương gia mở dịch vụ. Thị trường dòng lệnh cũng tương tự, càng nhiều nhà môi giới kết nối, chênh lệch giá mua-bán càng hẹp, từ đó thu hút thêm nhiều nhà môi giới tham gia, mang lại lưu lượng lệnh lớn hơn.
Dòng tiền kết hợp hiệu ứng mạng lưới, là một trong những mô hình kinh doanh vững chắc nhất trong thế giới kinh doanh.
Lợi nhuận của bạn, chính là cơ hội của tôi
Bezos từng đưa ra một quan điểm kinh điển: "Lợi nhuận của bạn, chính là cơ hội của tôi." Câu nói này ban đầu nhắm vào ngành bán lẻ, nhưng đặt trong lĩnh vực dịch vụ tài chính truyền thống thì càng phù hợp hơn - ngành tài chính là lĩnh vực có quy mô giữ lại lợi nhuận lớn nhất toàn cầu. Các phân khúc chi tiết như thanh toán, lưu ký tài sản, cho vay, ngoại hối, chứng khoán hóa tài sản, thanh toán giao dịch, tạo lập thị trường đều như vậy.
Visa, Mastercard dựa trên mạng lưới được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước, thu phí giao dịch từ 2% đến 3%; phí dịch vụ của kênh chuyển tiền xuyên biên giới lên tới 6% đến 9%; nhà môi giới chính và tổ chức lưu ký tài sản sẽ trích chia phần trăm từ mỗi giao dịch chứng khoán. Ngay cả khi Mỹ vào năm 2024 rút ngắn chu kỳ thanh toán chứng khoán xuống T+1, vốn vẫn sẽ bị nhàn rỗi qua đêm, điều này tương đương với việc tất cả người tham gia thị trường đều phải gánh chịu một khoản chi phí cấu trúc.
Không gian lợi nhuận hiện có trong các ngành này, toàn bộ đều là điểm cắt cho sự biến đổi tiềm năng. Nén chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả lưu chuyển vốn, và có triển vọng mở rộng thêm quy mô thị trường tổng thể. Stripe và Square đã chứng minh, mô hình này trong lĩnh vực thanh toán là khả thi.
Còn những người khởi nghiệp trong ngành mã hóa, có cơ hội xây dựng cơ sở hạ tầng thế hệ tiếp theo: có tính năng lập trình, giao dịch đến tài khoản tức thời, dịch vụ phủ sóng toàn cầu, và ngay từ khi ra đời đã bám rễ vào đường dẫn lưu chuyển vốn.
Cơ hội cũng đã sớm vượt ra khỏi biên giới của dịch vụ tài chính. Các thị trường giao dịch sức mạnh tính toán và GPU, chip lưu trữ, dữ liệu huấn luyện AI, năng lượng, robot, vũ trụ, kim loại đất hiếm và các lĩnh vực khác, đều sắp đón nhận dòng chảy giá trị toàn cầu quy mô lớn, trong khi các kênh dẫn truyền thống hiện có hoàn toàn không thể chịu tải khối lượng hoạt động lớn như vậy.
Các làn đua trên, đều là những thị trường xanh hoàn toàn mới dựa trên cơ sở hạ tầng lập trình, lấy mô hình lưu chuyển vốn làm chủ đạo. Ở đây không có nền tảng lâu đời cố hữu, không có nhà cung cấp dịch vụ trung gian chằng chịt, cũng không tồn tại cục diện cũ cần giữ vững.
Là một người khởi nghiệp, không ngại tự hỏi vài câu: Hiện nay hoạt động kinh doanh của bạn, có đang nằm trong đường dẫn cốt lõi của sự lưu chuyển giá trị? Khi quy mô giao dịch, khối lượng giá trị của hệ sinh thái sản phẩm tăng gấp mười lần, thu nhập của bạn có thể tăng trưởng đồng bộ? Nếu bạn đang nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, trong thị trường mục tiêu, khâu nào có tỷ lệ giữ lại lợi nhuận cao nhất so với giá trị mà nó tạo ra?
Nơi nào có câu trả lời, chính là nơi có cơ hội. Nén chi phí của các khâu cũ, cắt vào làn đua lưu chuyển giá trị mới, rồi dựa vào hiệu ứng mạng lưới để đạt tăng trưởng bền vững.
