Tác giả:Lý Đan, Lý Giai
Tình hình Mỹ-Iran leo thang đột ngột, rủi ro qua lại ở Eo biển Hormuz tăng mạnh, giá dầu thô quốc tế bật tăng mạnh mẽ.
Theo Tân Hoa Xã, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hôm thứ Hai ngày 13 rằng sẽ khôi phục phong tỏa trên biển đối với Iran. Theo tin tức CCTV, Trump đã đăng trên mạng xã hội của mình hôm thứ Hai, nói rằng Eo biển Hormuz hiện đang mở cửa và sẽ tiếp tục mở cho dù Iran có tham gia hay không. Mỹ sẽ tái áp dụng "biện pháp phong tỏa nhắm vào Iran", biện pháp này chỉ áp dụng cho tàu hoặc khách hàng của Iran, hạn chế việc ra vào eo biển, tất cả các quốc gia khác đều có thể sử dụng công bằng và công khai eo biển này. Ông còn cho biết, Mỹ sẽ thu phí 20% đối với tất cả hàng hóa vận chuyển qua đây, quy trình liên quan và công tác triển khai sẽ được khởi động ngay lập tức.
Trump đã khoác lác về khoản phí này trong bài đăng mạng xã hội như một sự "bồi thường" cho việc Mỹ đóng vai trò người bảo vệ eo biển. Ông viết: "Từ nay trở đi, Mỹ sẽ được coi là 'Người bảo vệ Eo biển Hormuz'; với tư cách là người bảo vệ, dựa trên nguyên tắc 'công bằng', Mỹ sẽ thu phí 20% đối với tất cả hàng hóa vận chuyển, để bù đắp cho các chi phí cần thiết để duy trì an ninh và an toàn cho khu vực bất ổn này của thế giới."
Sau khi Trump đăng bài trong phiên sớm thị trường chứng khoán Mỹ hôm thứ Hai, giá dầu thô quốc tế tiếp tục tăng, dầu thô Mỹ vượt mức 75 USD, mở rộng mức tăng trong phiên lên 5%, dầu Brent tiến sát mốc 80 USD, tăng gần 5%; chỉ số USD và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đồng loạt tăng mạnh, S&P 500 mở rộng mức giảm xuống 0,5%, vàng giao ngay lao dốc gần 3%.
Trong phiên trưa thị trường chứng khoán Mỹ, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận, quân đội Mỹ sẽ bắt đầu khôi phục phong tỏa trên biển đối với Iran vào lúc 4 giờ chiều thứ Ba ngày 14 giờ Mỹ, tức 4 giờ sáng thứ Tư giờ Bắc Kinh, mức tăng giá dầu thô quốc tế từng mở rộng lên gần 10%. Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif nói rằng tỷ lệ 20% phí mà Trump đề xuất đối với Eo biển Hormuz là "quá đáng", và còn nói rằng Iran luôn là người bảo vệ Eo biển Hormuz.
Trong phiên cuối thị trường chứng khoán Mỹ, theo truyền thông Iran Tasnim đưa tin, tiếng nổ vang lên tại đảo Larak của Iran nằm ở Eo biển Hormuz, tiếng nổ cũng vang lên tại cảng Abbas và Konarak ở miền nam Iran. Sau đó, CCTV đưa tin, vào tối ngày 13, bốn tiếng nổ lớn vang lên từ phía đông cảng Abbas của Iran. Sau khi thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa, CCTV tiếp tục đưa tin vào rạng sáng ngày 14, ba tiếng nổ lớn lại vang lên tại cảng Abbas. Giới chức Iran đều chưa xác định được tính chất của các vụ nổ.
Trong phiên cuối thị trường chứng khoán Mỹ, sau khi tin tức về tiếng nổ ở khu vực Iran được công bố, giá dầu thô quốc tế vẫn giữ mức tăng khoảng 9% trong phiên. Sau khi thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa hôm thứ Hai, Trump tuyên bố, Mỹ sẽ "giáng đòn mạnh" vào Iran tối nay và ngày mai, giá dầu vẫn ở mức cao, dầu Brent tăng hơn 10% so với giá đóng cửa thứ Sáu tuần trước.
Sau đó, Trump tuyên bố, ông cho rằng có thể đạt được thỏa thuận với Iran. Ông nói, tôi muốn nhận được "bồi thường" ở Eo biển Hormuz, Mỹ đang cung cấp sự bảo vệ cho hàng hải ở Eo biển Hormuz, sẽ nhận được bồi thường từ các quốc gia mà Mỹ đã giúp đỡ.
Sau khi thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa hôm thứ Hai, theo Tân Hoa Xã dẫn nguồn tin từ hãng thông tấn Fars của Iran ngày 13 thứ Hai đưa tin, một máy bay không người lái MQ-1 của Mỹ đã bị hệ thống phòng không của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran bắn hạ trên bầu trời Eo biển Hormuz vào đêm muộn cùng ngày. Sớm hơn hôm thứ Hai, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tiết lộ trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ đã tấn công một cơ sở sửa chữa tàu ngầm và tàu thuyền tại căn cứ hải quân cảng Abbas của Iran vào Chủ nhật tuần trước, đây là lần đầu tiên quân đội Mỹ sử dụng tàu không người lái vũ trang trong chiến đấu thực tế.
CCTV dẫn bài đăng của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết, theo chỉ thị của Trump, quân đội Mỹ bắt đầu cuộc không kích vào Iran liên tiếp đêm thứ ba vào lúc 4 giờ 45 chiều thứ Hai giờ Mỹ, và còn cho biết, hành động sẽ tiếp tục khiến lực lượng vũ trang Iran phải trả giá đắt, đồng thời làm suy yếu khả năng tấn công vào dân thường và hàng hải thương mại vô tội ở Eo biển Hormuz của Iran.
Quân đội Mỹ sẽ bắt đầu phong tỏa trên biển đối với Iran vào thứ Ba giờ Âu-Mỹ
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc sau khi Trump đăng bài đã phát biểu, phản đối việc thu phí đối với tàu thuyền qua lại các tuyến đường hàng hải, nhưng sẽ chờ thêm chi tiết. Trong phiên trưa thị trường chứng khoán Mỹ, theo CCTV, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp do Hải quân Mỹ giám sát cho biết, quân đội Mỹ sẽ bắt đầu thực hiện phong tỏa trên biển đối với tất cả các cảng của Iran và khu vực ven biển Iran vào lúc 20 giờ ngày 14 tháng 7 giờ GMT (4 giờ sáng ngày 15 giờ Bắc Kinh).
Việc phong tỏa áp dụng cho tất cả tàu thuyền, bất kể quốc kỳ nào. Phạm vi phong tỏa bao gồm toàn bộ đường bờ biển của Iran, bao gồm nhưng không giới hạn ở các cảng và bến dầu của Iran. Hành động phong tỏa sẽ không cản trở việc tàu thuyền trung lập quá cảnh qua Eo biển Hormuz đến các điểm đến không phải của Iran, hoặc rời khỏi các điểm đến không phải của Iran. Việc vận chuyển hàng hóa nhân đạo sẽ được phép thông qua, nhưng phải chịu sự kiểm tra.
Trong phiên trưa thị trường chứng khoán Mỹ, sau tin tức về việc phong tỏa trên biển của quân đội Mỹ, giá dầu tiếp tục mở rộng đà tăng, dầu thô Mỹ và dầu Brent lần lượt tăng lên trên 78 USD và 83 USD, mức tăng trong phiên từng đạt 9,86% và 9,9%, gần 10%.
Mặc dù Trump tuyên bố kế hoạch thu phí sẽ bắt đầu được xây dựng và thực hiện ngay lập tức, nhưng Nhà Trắng chưa cung cấp ngay thêm chi tiết về đề xuất này, bao gồm việc sẽ thực thi như thế nào hoặc đã liên lạc với đồng minh của Mỹ hay chưa. Các nhận xét cho rằng những tuyên bố này của Trump làm trầm trọng thêm tranh chấp giữa Mỹ và Iran về việc liệu hành lang vận chuyển then chốt này có mở cửa cho giao thông hay không.
Trước đó, theo Tân Hoa Xã dẫn nguồn tin từ truyền thông Iran ngày 13, người phát ngôn của Tổng hành dinh Trung ương Khatam al-Anbiya thuộc Lực lượng Vũ trang Iran cho biết cùng ngày, tuyệt đối không cho phép Mỹ can thiệp vào việc quản lý Eo biển Hormuz.
Người phát ngôn này nói, lực lượng vũ trang Iran sẽ phản ứng mạnh mẽ đối với hành vi của quân đội Mỹ không được Iran ủy quyền, tự ý xâm nhập vào các tuyến đường được chỉ định, can thiệp vào việc thông hành của tàu thương mại và tàu chở dầu. "Các hành động gần đây của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran là minh chứng rõ ràng."
Trump sớm hơn hôm thứ Hai trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với kênh tin tức Fox News của Mỹ đã tuyên bố, Mỹ có kế hoạch kiểm soát Eo biển Hormuz, và nên được bồi thường vì "bảo vệ" tuyến đường thủy quan trọng này. Ông nói, "Chúng tôi đã bảo vệ eo biển này 50 năm, nhưng chưa bao giờ nhận được thù lao. Chúng tôi hy vọng nhận được bồi thường vì điều đó, bởi cuối cùng chúng tôi đã đặt nhân viên của mình vào tình thế nguy hiểm."
Iran tuyên bố tuyến đường phía nam Eo biển Hormuz "không an toàn"
Theo Tân Hoa Xã, Đại sứ quán Iran tại Anh đã đăng trên mạng xã hội ngày 13 rằng, tuyến đường phía nam Eo biển Hormuz "không an toàn, không đáng tin cậy và dễ xảy ra tai nạn".
Đại sứ quán Iran tại Anh cho biết, để tuân thủ biên bản ghi nhớ Islamabad, Iran đã thiết lập một hành lang an ninh hàng hải tạm thời, hành lang này không có trở ngại kỹ thuật và quân sự, và đã thông báo cho Tổ chức Hàng hải Quốc tế. Tuy nhiên, "Mỹ đang hướng tàu thuyền đến một tuyến đường song song phía nam nguy hiểm. Tuyến đường này không chỉ có tính hợp pháp đáng ngờ, mà còn không an toàn, không đáng tin cậy và dễ xảy ra tai nạn".
Đại sứ quán Iran tại Anh cho biết, các hành động "xâm lược quân sự" như tấn công các cảng của Iran của Mỹ đã biến Eo biển Hormuz thành khu vực căng thẳng cao độ và rủi ro cao.
Sau khi biên bản ghi nhớ Mỹ-Iran đạt được, eo biển hình thành hai tuyến đường thông hành, lần lượt là tuyến đường phía bắc do Iran kiểm soát và tuyến đường phía nam gần Oman, quân đội Mỹ cung cấp hỗ trợ thông hành ở tuyến đường phía nam.
Hải quân Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố vào rạng sáng Chủ nhật ngày 12, do sự can thiệp bất hợp pháp của các thế lực nước ngoài gây ra tình trạng không an toàn, Eo biển Hormuz đóng cửa kể từ nay cho đến khi có thông báo mới và Mỹ ngừng can thiệp vào khu vực này. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã đăng trên mạng xã hội vào sáng Chủ nhật giờ Mỹ cho biết, "việc thông hành qua Eo biển Hormuz vẫn tiếp tục". Iran không kiểm soát eo biển này.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế: Phản đối thu phí thông hành đối với eo biển dùng cho hàng hải quốc tế
Sau khi Trump đăng bài, một phát ngôn viên của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết: "Chúng tôi đã lưu ý các nhận xét liên quan và đang chờ thêm chi tiết."
Phát ngôn viên này cho biết: "Lập trường của chúng tôi về vấn đề thu phí luôn rõ ràng - IMO kiên quyết phản đối việc thu phí thông hành đối với các eo biển được sử dụng cho hàng hải quốc tế. Việc thu phí thông hành bắt buộc chỉ vì đi qua eo biển là không có cơ sở pháp lý."
Truyền thông đề cập, các quan chức ngành vận tải biển bày tỏ lo ngại về động thái mới nhất của Trump về việc thu phí, cho rằng theo đánh giá của họ, các biện pháp như vậy sẽ vi phạm luật pháp quốc tế.
Một quan chức ngành đã đặt câu hỏi về các tuyên bố của Trump như sau: "Điều này cuối cùng sẽ làm thế nào để khiến việc hàng hải trở nên an toàn hơn? Và sẽ cung cấp loại bảo đảm nào?"
Trump đã thông báo cho Quốc hội chiến sự với Iran bùng phát trở lại
Theo CCTV dẫn tin từ phía Mỹ ngày 13 thứ Hai, Trump đã chính thức thông báo cho Quốc hội, chiến sự với Iran đã bùng phát trở lại. Trump viết trong một bức thư gửi các nhà lãnh đạo Quốc hội vào ngày 10 rằng, quân đội Mỹ đã thực hiện một "cuộc tấn công phòng thủ" vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran vào ngày 7.
Được biết, bức thư này một lần nữa làm trầm trọng thêm tranh chấp giữa Quốc hội và Nhà Trắng, mặc dù Thượng viện và Hạ viện trước đó đã bỏ phiếu yêu cầu Tổng thống chấm dứt chiến tranh hoặc tìm kiếm sự phê chuẩn mới có thể tiếp tục hành động, nhưng Nhà Trắng khẳng định, Trump với tư cách là Tổng tư lệnh, đang hành động trong phạm vi quyền hạn hiến pháp.
