Tác giả: Curry, Deep Tide TechFlow
Mấy ngày trước có một bức ảnh rất sốt trên mạng.
Ấn Độ tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI, Thủ tướng Modi đứng trên sân khấu, hai bên là một hàng các đại gia thung lũng Silicon. Đến phần chụp ảnh, Modi nắm tay người bên cạnh giơ cao qua đầu, những người khác cũng nắm tay nhau, khung cảnh rất đoàn kết.
Nhưng, chỉ có hai người không nắm tay.
CEO của OpenAI và CEO của Anthropic, tức là hai ông chủ của hai công ty đứng sau ChatGPT và Claude, đứng cạnh nhau, mỗi người giơ một nắm đấm.
Không nắm tay, không nhìn nhau, như hai kẻ oan gia bị giáo viên xếp ngồi cùng bàn.
Hai công ty này đánh nhau tơi bời trong vài năm qua, Claude là do nhóm tách ra từ OpenAI thành lập, hai bên tranh giành người dùng, tranh khách hàng doanh nghiệp, tranh vốn đầu tư, trong Super Bowl năm nay Anthropic còn đặc biệt chi tiền mua quảng cáo chế nhạo ChatGPT sắp có quảng cáo.
Vì vậy không nắm tay là chuyện bình thường.
Tuy nhiên, hôm nay họ đã nắm tay nhau. Vì Lầu Năm Góc.
Chuyện là thế này.
Anthropic, tức công ty đứng sau Claude, năm ngoái đã ký một hợp đồng trị giá tối đa 200 triệu USD với Bộ Quốc phòng Mỹ. Claude là mô hình AI đầu tiên được triển khai vào mạng lưới bí mật của quân đội Mỹ, hỗ trợ xử lý các công việc như phân tích tình báo, lập kế hoạch nhiệm vụ.
Nhưng Anthropic đã vạch hai ranh giới đỏ trong hợp đồng:
Claude không được sử dụng để giám sát hàng loạt công dân Mỹ, cũng không được sử dụng cho vũ khí tự hành không có sự tham gia của con người. (Tham khảo: Bảy mươi hai giờ khủng hoảng danh tính của Anthropic)
Chỉ là, Lầu Năm Góc không chấp nhận.
Yêu cầu của họ là bốn chữ: không hạn chế. Mua công cụ thì nên được dùng tùy ý, một công ty công nghệ có quyền gì để nói với quân đội Mỹ có thể làm gì và không thể làm gì.
Thứ Ba tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth đã trực tiếp ra tối hậu thư cho CEO của Anthropic: Đồng ý trước 5 giờ 01 phút chiều thứ Sáu, nếu không sẽ tự chịu hậu quả.
Anthropic không đồng ý.
CEO của họ đã đưa ra một tuyên bố công khai, đại ý: Chúng tôi hiểu rõ tầm quan trọng của AI đối với quốc phòng Mỹ, nhưng trong một số ít trường hợp, AI sẽ làm tổn hại thay vì bảo vệ các giá trị dân chủ. Chúng tôi không thể bằng lương tâm chấp nhận yêu cầu này.
Người đàm phán của Lầu Năm Góc, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Emil Michael, sau đó đã chửi ông ta là kẻ nói dối trên mạng xã hội, nói rằng ông ta có mặc cảm thượng đế, đùa giỡn với an ninh quốc gia.
Nắm tay thoáng qua
Sau đó, điều không ngờ tới đã xảy ra.
Nhân viên của OpenAI và Google, tổng cộng hơn 400 người, đã ký một bức thư ngỏ liên danh, tiêu đề "Chúng tôi sẽ không bị chia rẽ".
Trong thư có nói, Lầu Năm Góc đang lần lượt đàm phán với các công ty AI, muốn những người khác đồng ý với điều kiện mà Anthropic không chịu đồng ý, dùng nỗi sợ hãi để chia rẽ từng công ty.
CEO của OpenAI cũng gửi thư nội bộ cho toàn thể nhân viên, nói rằng OpenAI có cùng ranh giới đỏ với Anthropic:
Không giám sát hàng loạt, không vũ khí sát thương tự động.
Chỉ vài ngày trước còn không chịu nắm tay, hai công ty bất ngờ đứng về cùng một phía vì Lầu Năm Góc.
Nhưng sự đoàn kết này, có lẽ chỉ kéo dài vài giờ.
5 giờ 01 phút chiều thứ Sáu, tối hậu thư của Lầu Năm Góc hết hạn. Anthropic không ký.
Một công ty công nghệ Mỹ định giá 380 tỷ USD, đối mặt với rủi ro hủy bỏ hợp đồng 200 triệu USD, đã từ chối Bộ Quốc phòng Mỹ. Đặt trong quá khứ, chuyện này nhiều lắm là hủy hợp đồng đổi nhà cung cấp. Nhưng lần này phản ứng của Washington hoàn toàn không ở cấp độ thương mại.
Khoảng một giờ sau, Trump đã đăng bài trên Truth Social, gọi Anthropic là "bọn điên cuồng cánh tả", nói rằng họ đang cố gắng đặt mình lên trên hiến pháp, đùa giỡn với mạng sống của quân nhân Mỹ.
Ông yêu cầu tất cả các cơ quan liên bang ngay lập tức ngừng sử dụng công nghệ của Anthropic.
Ngay sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Hegseth tuyên bố xếp Anthropic vào danh sách "rủi ro an ninh chuỗi cung ứng". Nhãn dán này thường dành cho các công ty như Huawei. Ý rất rõ ràng, tất cả các nhà thầu làm ăn với quân đội Mỹ, đều không được động vào sản phẩm của Anthropic.
Anthropic nói họ sẽ kiện.
Và cùng đêm đó, OpenAI, vốn trước đó vẫn giữ lập trường giống nhau, lại ký thỏa thuận với Lầu Năm Góc.
Vấn đề hệ tư tưởng
OpenAI nhận được gì?
Vị trí mà Claude bị loại bỏ: nhà cung cấp AI cho mạng lưới bí mật của quân đội Mỹ. Tuy nhiên, OpenAI đã đưa ra ba điều kiện với Lầu Năm Góc: không giám sát hàng loạt, không vũ khí tự động, quyết định rủi ro cao phải có sự tham gia của con người.
Lầu Năm Góc nói, được.
Bạn không nhìn nhầm đâu. Điều kiện mà Anthropic mất mấy tuần vẫn không chịu chấp nhận, đổi một công ty khác đưa ra, mấy ngày đã đàm phán xong?
Tất nhiên, phương án hai bên không hoàn toàn giống nhau.
Anthropic đòi hỏi thêm một tầng nữa: Họ cho rằng luật pháp hiện tại không theo kịp năng lực của AI, ví dụ AI có thể mua dữ liệu định vị, lịch sử duyệt web, thông tin mạng xã hội của bạn một cách hợp pháp, tổng hợp hợp pháp, cuối cùng hiệu quả tương đương giám sát, nhưng mỗi bước đều không vi phạm pháp luật.
Anthropic nói chỉ viết bốn chữ "không giám sát" thì vô dụng, lỗ hổng này phải bịt lại. OpenAI không kiên trì điểm này, họ chấp nhận cách nói của Lầu Năm Góc, luật hiện hành là đủ dùng rồi.
Nhưng nếu bạn cho rằng đây chỉ là bất đồng điều khoản, thì quá ngây thơ. Cuộc đàm phán này từ đầu đã không chỉ là đàm phán điều khoản.
Sa hoàng AI của Nhà Trắng David Sacks đã từng công khai chỉ trích Anthropic làm "woke AI" (hệ tư tưởng đi trước, làm mấy trò chính trị đúng đắn); một quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc từng nói với truyền thông, vấn đề của Dario là do hệ tư tưởng dẫn dắt, "chúng tôi biết mình đang giao dịch với ai".
xAI của Elon Musk, vốn là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Anthropic, tuần này ông ấy liên tục tấn công Anthropic trên X, nói công ty này "ghét văn minh phương Tây".
Và CEO của Anthropic năm ngoái không tham dự lễ nhậm chức của Trump. CEO của OpenAI có đi.
Giết gà dọa khỉ
Vì vậy chúng ta hãy tổng hợp lại chuyện gì đã xảy ra.
Nguyên tắc giống nhau, ranh giới đỏ giống nhau, Anthropic vì đòi hỏi thêm một tầng bảo đảm, đứng sai phe, bày tư thế sai, bị đánh dấu thành mối đe dọa an ninh quốc gia của Mỹ cùng cấp độ với Huawei.
OpenAI đòi hỏi ít hơn một tầng, quan hệ xử lý tốt, nhận được hợp đồng. Bạn nói đây là thắng lợi của nguyên tắc, hay là định giá của nguyên tắc?
Hợp đồng của Lầu Năm Góc bị tẩy chay, kỳ thực cũng không phải lần đầu.
Năm 2018, Google có hơn 4000 nhân viên ký đơn thỉnh nguyện, mười mấy người từ chức, phản đối công ty tham gia một dự án tên Project Maven của Lầu Năm Góc. Dự án đó dùng AI phân tích video quay từ máy bay không người lái, giúp quân đội nhanh chóng nhận diện mục tiêu hơn.
Google cuối cùng đã rút lui. Không gia hạn, rời đi. Nhân viên thắng.
8 năm trôi qua, tranh cãi tương tự lại xảy ra một vòng nữa. Nhưng lần này quy tắc hoàn toàn thay đổi. Một công ty Mỹ nói tôi có thể làm ăn với quân đội, nhưng có hai việc không làm. Phản ứng của chính phủ Mỹ là đá nó ra khỏi toàn bộ hệ thống liên bang.
Và sức sát thương của nhãn dán "rủi ro an ninh chuỗi cung ứng" này xa hơn việc mất một hợp đồng 200 triệu USD.
Doanh thu năm nay của Anthropic khoảng 14 tỷ USD, hợp đồng 2 tỷ thậm chí không đủ lẻ. Nhưng nhãn dán này có nghĩa là, bất kỳ công ty nào có quan hệ làm ăn với quân đội Mỹ, đều không được dùng Claude.
Những công ty này không cần đồng tình với lập trường của Lầu Năm Góc, họ chỉ cần làm một bài đánh giá rủi ro: tiếp tục dùng Claude, có thể mất hợp đồng chính phủ; đổi một mô hình khác, chuyện gì cũng không có.
Lựa chọn rất dễ dàng. Đây mới là tín hiệu thực sự của sự việc này.
Anthropic chống đỡ được hay không không quan trọng, quan trọng là công ty tiếp theo còn dám chống đỡ không. Nó sẽ nhìn kết quả này, nhìn chi phí kiên trì nguyên tắc, rồi đưa ra một quyết định rất hợp lý.
Quay lại nhìn bức ảnh ở Ấn Độ, tất cả mọi người nắm tay giơ cao qua đầu, chỉ có hai người họ mỗi người nắm chặt nắm đấm.
Có lẽ đây mới là trạng thái bình thường.
Nguyên tắc của các công ty AI có thể giống nhau, nhưng tay chưa chắc đã nắm được.
