Nguồn: Fintech Blueprint
Tiêu đề gốc: Analysis: Learning from 2025 to win big in the 2026 machine economy
Biên dịch và tổng hợp: BitpushNews
Vấn đề cấu trúc của thị trường tiền mã hóa
Việc áp dụng các công cụ tài chính trên chuỗi và xu hướng kinh tế máy móc đang phát triển mạnh mẽ.
Trong năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự mở rộng lớn của tài chính gốc blockchain trên năm khía diện sau: (1) stablecoin, (2) cho vay và giao dịch phi tập trung, (3) hợp đồng vĩnh viễn, (4) thị trường dự đoán và (5) kho tài sản kỹ thuật số (DATs). Môi trường quản lý ở Mỹ trở nên cực kỳ thuận lợi, điều này thúc đẩy số lượng dự án và mức độ chấp nhận rủi ro cùng tăng.
Bỏ qua những bất ổn từ thuế quan và cấu trúc thị trường, môi trường vĩ mô khoan dung cũng cung cấp mảnh đất màu mỡ cho đổi mới tiền mã hóa bén rễ. Những xu hướng này đã được biết đến rộng rãi và không cần dùng dữ liệu để nói thêm.
Tuy nhiên, năm 2025 là một năm cực kỳ khó khăn đối với các nhà đầu tư dài hạn vào các token và tài sản mã hóa khác ngoài Bitcoin.
Nếu bạn là trader hoặc nhân viên ngân hàng, có lẽ vẫn ổn – chúng ta đã chứng kiến mức hoa hồng kỷ lục để đưa DATs ra thị trường, cũng như doanh thu phí giao dịch khổng lồ mà các sàn giao dịch như Binance thu được từ quá trình niêm yết.
Nhưng đối với những người có tầm nhìn đầu tư 3-5 năm như chúng tôi, cấu trúc thị trường luôn rất tệ.
Chúng ta hoàn toàn rơi vào một "tình thế tiến thoái lưỡng nan tiêu cực": những người nắm giữ token dự đoán sẽ có áp lực bán trong tương lai, do đó bán ra bất kỳ và tất cả tài sản; trong khi các nhà tạo lập thị trường và sàn giao dịch hỗ trợ toàn bộ nền kinh tế mã hóa lại nắm giữ các vị thế đầu cơ chỉ quan tâm đến lợi ích ngắn hạn. Cơ chế mở khóa token và giá phát hành thường kéo các dự án xuống trước khi họ kịp tạo ra lợi nhuận hoặc tìm được sự phù hợp với thị trường.
Ngoài ra, sự cố cấu trúc thị trường vào ngày 10 tháng 10 năm nay rõ ràng đã tàn phá một số người chơi chính trên thị trường, mặc dù tổn thất chưa được công bố, nhưng hậu quả thanh lý vẫn tiếp diễn. Mối tương quan giữa tất cả các tài sản mã hóa đã tăng lên gần 1, cho thấy hành vi giảm đòn bẩy của các thành viên trong toàn ngành, mặc dù logic cơ bản của chúng khác nhau rất nhiều.
Lúc này, thật dễ dàng để lùi bước và trở nên hoài nghi.
Nhưng chúng tôi thích "Định giá theo thị trường" (Mark-to-market) một cách rõ ràng nhất có thể để lập kế hoạch cho các bố trí trong tương lai.
Sự sụt giảm trong lĩnh vực đầu tư tiền mã hóa năm 2025 là thông tin, nhưng không phải là kết luận. Rất có thể năm 2026 sẽ chứng kiến việc thanh lý quy mô lớn trên thị trường thứ cấp của các công ty tư nhân, khi đó chúng tôi sẽ phân tích xem trong thời kỳ thịnh vượng của tiền mã hóa, mọi người đã phát hành nhiều công cụ mục đích đặc biệt (SPV) với định giá cao như thế nào.
Trong khi đó, tầm nhìn về tài chính có thể lập trình và "Tiền của robot" (Robot Money) vẫn tiếp tục được hiện thực hóa, và chúng ta phải tiếp tục nỗ lực tìm ra vị trí tốt nhất trong quá trình trỗi dậy tất yếu của nó.
Để cung cấp bối cảnh, hãy xem biểu đồ dưới đây. Biểu đồ này phóng to mười năm qua, cho thấy việc tạo ra vốn hóa thị trường ở một số khu vực và ngành.
Khi quan sát lịch sử này, việc tạo ra giá trị trong lĩnh vực tiền mã hóa và AI so với phần còn lại của thế giới thật đáng kinh ngạc.
Thị trường vốn châu Âu (khoảng 2-3 nghìn tỷ USD mỗi quốc gia) hầu như không làm được gì, ngoài việc duy trì hiện trạng. Bạn còn không bằng đầu tư vào trái phiếu chính phủ, nhận lãi 3% mỗi năm, có lẽ còn tạo ra nhiều giá trị hơn. Ở nửa bên phải biểu đồ, Ấn Độ và Trung Quốc cho thấy tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) từ 5-10%, với mức tăng vốn hóa thị trường ròng lần lượt là khoảng 3 nghìn tỷ và 5 nghìn tỷ USD trong cùng kỳ.
Sau khi hiểu được quy mô này, hãy nhìn lại thứ mà chúng tôi định nghĩa là "Tiền của robot":
"Bảy gã khổng lồ" (Magnificent 7) của Mỹ đại diện cho công nghệ và AI đã tăng vốn hóa thị trường khoảng 17 nghìn tỷ USD với tốc độ 20% mỗi năm;
Thị trường tài sản mã hóa, đại diện cho các đường ray tài chính hiện đại, đã tăng thêm 3 nghìn tỷ USD trong cùng kỳ, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm lên tới 70%.
Đây là trung tâm tài chính của tương lai.
Nhưng chỉ đúng về mặt logic là không đủ. Chúng ta phải xác định một cách chi tiết và sâu sắc những phần trong chuỗi giá trị mà thế giới chưa nhận ra. Hãy nhớ lại năm 2009 nói về cố vấn đầu tư robot, năm 2011 nói về ngân hàng mới (Neobanks) hoặc năm 2017 nói về DeFi, khi đó từ vựng và mối liên hệ chưa định hình, cho đến 2-5 năm sau, những thành quả này mới cứng lại thành các cơ hội kinh doanh rõ ràng.
Giá trị nắm bắt được của nền kinh tế máy móc
Như một bài tập "tự hành xác", chúng tôi đã tổng hợp một báo cáo tổng hợp dài 158 trang, bao gồm những người tham gia liên quan nhất trong nền kinh tế máy móc năm 2025.
Trên thị trường công khai, năm 2025 là năm "kẻ mạnh càng mạnh, kẻ yếu bị tụt lại".
Những người chiến thắng rõ ràng là những người sở hữu các nút thắt cổ chai vật lý và tài chính: điện, chất bán dẫn và sức mạnh tính toán khan hiếm.
Bloom Energy, IREN, Micron, TSMC và NVIDIA đều hoạt động vượt trội so với thị trường rộng lớn, vì vốn đang đổ xô vào những tài sản mà "máy móc phải đi qua".
Bloom và IREN là điển hình trong số đó: chúng đứng trực tiếp trong làn sóng chi tiêu vốn của AI, biến sự cấp bách thành doanh thu.
Ngược lại, cơ sở hạ tầng truyền thống như Equinix hoạt động trầm lắng, phản ánh quan điểm của thị trường rằng giá trị của công suất chung thấp hơn nhiều so với sức mạnh tính toán được tùy chỉnh, đảm bảo về điện và mật độ cao.
Trong lĩnh vực phần mềm và dữ liệu, hiệu suất lại phân hóa dọc theo một chiều khác: (1) Bắt buộc và (2) Tùy chọn. Các hệ thống doanh nghiệp kiểu nền tảng được nhúng vào quy trình làm việc và gia hạn bắt buộc (như Alphabet, Meta) tiếp tục tăng trưởng kép, cả hai đều tăng từ đầu năm đến nay, vì chi tiêu AI củng cố hào rào phân phối hiện có của họ. ServiceNow và Datadog mặc dù có sản phẩm mạnh, nhưng lợi nhuận bị kéo tụt do áp lực định giá, áp lực đóng gói từ các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn và tốc độ kiếm tiền từ AI chậm. Elastic minh họa cho trường hợp bất lợi: mạnh về mặt kỹ thuật, nhưng bị ép bởi các giải pháp thay thế gốc đám mây và nền kinh tế đơn vị đang xấu đi.
Thị trường tư nhân cũng cho thấy cơ chế sàng lọc tương tự.
Các công ty mô hình cơ bản là nhân vật chính của câu chuyện, nhưng tính dễ tổn thương đang gia tăng. OpenAI và Anthropic tăng trưởng doanh thu nhanh chóng, nhưng tính trung lập, mức độ thâm dụng vốn và tỷ suất lợi nhuận bị nén giờ đây đã trở thành rủi ro rõ ràng. Scale AI là trường hợp cảnh báo trong năm: việc mua lại một phần bởi Meta đã phá hủy vị thế "trung lập" của nó và gây ra tình trạng thất thoát khách hàng, chứng minh tốc độ sụp đổ nhanh chóng của mô hình kinh doanh dịch vụ nặng một khi niềm tin bị phá vỡ. Ngược lại, các công ty kiểm soát giá trị (Applied Intuition, Anduril, Samsara và các hệ điều hành đội xe mới nổi) có vị trí tốt hơn, ngay cả khi việc hiện thực hóa giá trị phần lớn vẫn ở trạng thái không công khai.
Mạng lưới được token hóa là phân khúc hoạt động yếu nhất.
Ngoại trừ một số ít dự án, các giao thức dữ liệu, lưu trữ, tác nhân thông minh (Agent) và tự động hóa phi tập trung đều hoạt động kém, vì mức độ sử dụng không chuyển hóa thành việc nắm bắt giá trị token.
Chainlink vẫn có tầm quan trọng chiến lược, nhưng khó khăn trong việc liên kết doanh thu giao thức với mô hình kinh tế token; Bittensor là cược lớn nhất trong lĩnh vực AI mã hóa, nhưng vẫn chưa tạo thành mối đe dọa thực chất đối với các công ty phòng thí nghiệm Web2; Giza và các giao thức tác nhân thông minh tương tự cho thấy hoạt động thực, nhưng vẫn mắc kẹt với sự pha loãng và mức phí vi mô. Thị trường không còn khen thưởng những "câu chuyện hợp tác" không có cơ chế thu phí bắt buộc.
Giá trị đang tích lũy vào những lĩnh vực mà máy móc đã trả tiền – điện, silicon, hợp đồng tính toán, hóa đơn điện toán đám mây và bảng cân đối kế toán được quản lý – chứ không phải những lĩnh vực chúng có thể chọn trong tương lai.
Năm 2025, thị trường tán dương quyền sở hữu đối với "cổ họng", và trừng phạt những dự án chỉ có lý tưởng nhưng thiếu sự kiểm soát đối với dòng tiền hoặc sức mạnh tính toán. Tương lai nằm ở: xác định nơi nào sức mạnh kinh tế đã tồn tại, và đặt cược vào những tài sản mà máy móc không thể bỏ qua.
Những hiểu biết cốt lõi:
- Việc hiện thực hóa giá trị AI sâu hơn một lớp so với hầu hết mọi người nghĩ.
- Tính trung lập giờ đây là một tài sản kinh tế hạng nhất (tham khảo Scale AI).
- "Nền tảng" chỉ hiệu quả khi kết hợp với các điểm kiểm soát, chứ không chỉ là một tính năng.
- Phần mềm AI là giảm phát (áp lực định giá); Cơ sở hạ tầng AI là lạm phát.
- Tích hợp theo chiều dọc chỉ quan trọng khi có thể khóa chặt dữ liệu hoặc hiệu ứng kinh tế.
- Mạng lưới token đang trải qua những thử thách cấu trúc thị trường tương tự lặp đi lặp lại.
- Chỉ có tiếp xúc với AI là không đủ, chất lượng định vị quyết định tất cả.
- Phần cứng và phần mềm robot sẽ là chu kỳ đầu cơ tiếp theo, chúng ta có thể sẽ thấy làn sóng đầu tư tương tự và những người chiến thắng có chọn lọc.
Định vị năm 2026
Trong hai năm qua, chúng tôi đã xây dựng một danh mục đầu tư cốt lõi, bao gồm các chủ đề chính được thảo luận ở đây. Nhìn vào năm 2026, việc định vị và thực hiện đầu tư của chúng tôi sẽ càng được tăng cường.
Tiếp theo tôi sẽ nói về chiến lược nắm giữ của chúng tôi.
Mặc dù tầm nhìn dài hạn về tác nhân thông minh tự trị, robot và tài chính gốc máy móc là đúng hướng, thị trường đang ở trong giai đoạn định giá cực kỳ kỳ lạ trong lĩnh vực AI và robot tư nhân. Tính thanh khoản thứ cấp tích cực và định giá ngầm trên 1000 tỷ USD đánh dấu sự chuyển đổi từ "thời kỳ khám phá" sang "thời kỳ thoái lui".
Là một quỹ đầu tư mạo hiểm sớm có góc nhìn fintech, chúng tôi phải nhắm mục tiêu các mục tiêu ở hạ nguồn của những khoản chi tiêu này:
- Bề mặt giao dịch máy móc (Machine Transaction Surfaces): Các lớp mà máy móc hoặc nhà điều hành của chúng đã mang lại hoạt động kinh tế, như thanh toán, lập hóa đơn, đo lường, định tuyến cũng như soạn thảo vốn hoặc sức mạnh tính toán, các yếu tố nguyên thủy về tuân thủ, lưu ký và quyết toán. Lợi nhuận thu được thông qua khối lượng giao dịch, mua lại hoặc địa vị quản lý, chứ không phải thông qua câu chuyện đầu cơ. Walapay và Nevermined trong danh mục của chúng tôi là ví dụ.
- Cơ sở hạ tầng ứng dụng có ngân sách hỗ trợ (Applied Infrastructure With Budgets): Cơ sở hạ tầng mà doanh nghiệp hoặc nền tảng đã mua, như tổng hợp và tối ưu hóa sức mạnh tính toán, dịch vụ dữ liệu được nhúng vào quy trình làm việc, các công cụ có chi tiêu thường xuyên và chi phí chuyển đổi. Trọng tâm là quyền sở hữu ngân sách và độ sâu của tích hợp. Như Yotta Labs và Exabits.
- Cơ hội mới lạ cao: Một số ít cơ hội tăng bất đối xứng nhưng thời điểm không chắc chắn: nghiên cứu cơ bản, khoa học tiên phong, nền tảng văn hóa hoặc IP liên quan đến AI. Phòng thí nghiệm Netholabs mà chúng tôi mới đầu tư gần đây (nơi dành riêng cho việc suy diễn bộ não kỹ thuật số hoàn chỉnh của chuột) phù hợp với đặc điểm này.
Ngoài ra, cho đến khi vấn đề cấu trúc thị trường token được giải quyết, chúng tôi sẽ đầu tư tích cực hơn vào vốn cổ phần (Equity). Trước đây, mức tiếp xúc của chúng tôi là 40% token và 40% vốn cổ phần, 20% còn lại linh hoạt phân bổ. Chúng tôi tin rằng lĩnh vực token cần 12-24 tháng để tiêu hóa những khó khăn hiện tại.
Những hiểu biết then chốt
Bạn không cần phải là nhà đầu tư mạo hiểm để học hỏi và hưởng lợi từ động thái thị trường này.
Chi tiêu vốn khổng lồ đang chảy từ các gã khổng lồ công nghệ sang các nhà cung cấp năng lượng và linh kiện. Một số ít công ty được kỳ vọng sẽ trở thành những người chiến thắng trên thị trường công khai hàng nghìn tỷ USD, nhưng họ chọn cách giữ kín, đồng thời tách ra các công cụ mục đích đặc biệt (SPV). Các công ty niêm yết thì đang cố gắng phòng thủ. Quyền lực chính trị đang tập trung hóa và quốc hữu hóa các sáng kiến này – cho dù là Musk và Trump, hay Trung Quốc và DeepSeek – chứ không ủng hộ các giải pháp thay thế phi tập trung của chúng trong Web3. Người máy đan xen với ngành sản xuất quốc gia và phức hợp công nghiệp chiến tranh.
Trong ngành công nghiệp sáng tạo (từ game đến phim ảnh, âm nhạc), mọi người có tâm lý chống lại AI, những người làm "nghề thủ công của con người" bài xích những robot giả vờ có thể làm điều tương tự.
Trong khi đó, trong ngành phần mềm, khoa học và toán học, mọi người coi AI là một thành tựu tuyệt vời có thể giúp khám phá và xây dựng kiến trúc kinh doanh hiệu quả.
Chúng ta cần ngừng tin vào ảo tưởng tập thể này và trở về với thực tế. Một mặt, đã có hàng chục công ty đạt doanh thu hàng năm trên 100 triệu USD bằng cách phục vụ người dùng; mặt khác, thị trường cũng tràn ngập sự giả dối và lừa đảo. Cả hai điều này cùng đúng, song song tồn tại.
Năm mới sẽ mang đến một cuộc đại tu toàn diện, nhưng cũng chứa đựng những cơ hội to lớn. Chỉ bằng cách thận trọng bước đi trên sợi dây cơ hội, chúng ta mới có thể thành công. Hẹn gặp lại nhau ở bờ bên kia!
