Tác giả: Jessy
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Một năm qua, tôi đã tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế Agent, trao đổi với các nhóm tại Stripe, Visa, Coinbase, Google và hàng chục công ty khởi nghiệp thúc đẩy thương mại Agent. Tôi đã khảo sát toàn ngành, ra mắt sản phẩm và cố gắng tìm kiếm sự phù hợp với thị trường.
Hiện tại, nhu cầu thực sự vẫn chưa tồn tại, và các công ty khởi nghiệp khi bước vào lĩnh vực này phải đối mặt với nhiều vấn đề cấu trúc.
Tháng trước, tại hội nghị Sessions, Stripe đã ra mắt 288 sản phẩm mới, trong đó lượt truy cập tài liệu về Agent chiếm gần 40% tổng lượt đọc tài liệu. Thị trường thương mại Agent của họ có hơn 1000 doanh nghiệp đã kích hoạt. Tuy nhiên, tại hội nghị Sessions, số lượng Agent đăng ký thực hiện giao dịch chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Visa đề cập rằng, mã thông báo thanh toán Agent (chứng chỉ thanh toán được mã hóa liên kết với Agent, dùng để thanh toán thay cho người dùng) hiện cần thời gian phê duyệt KYC từ 3 đến 9 tháng, và thực tế phải đạt ngưỡng doanh thu tối thiểu 250 triệu USD mới đủ điều kiện. Ngày nay, chỉ có những công ty cỡ Amazon và Walmart mới có thể hoàn tất vòng lặp xác minh danh tính này.
Coinbase báo cáo rằng, tính đến tháng Tư, giao thức x402 có 69,000 Agent hoạt động và 165 triệu giao dịch. Nhưng phân tích chuỗi độc lập cho thấy, khối lượng giao dịch thực tế hàng ngày chỉ khoảng 17,000 USD, trong đó khoảng một nửa là giao dịch thử nghiệm (theo CoinDesk tháng 3/2026).
Agent với doanh nghiệp
Chúng tôi đã xây dựng shop.fast.xyz để trực tiếp xác thực việc ứng dụng thực tế của mô hình thương mại đại lý. Trang này bao gồm các sản phẩm, doanh nghiệp và giao dịch thực.
Đối với hầu hết các danh mục sản phẩm, trải nghiệm mua sắm AI hiện tại hoàn toàn không thể sánh được với thương mại điện tử truyền thống. Khi bạn mua quần áo, thiết bị điện tử hoặc đồ nội thất, bạn muốn xem hình ảnh, duyệt qua các lựa chọn và so sánh ngang hàng.
Hình thức hội thoại qua chatbot thực sự là một bước lùi. Bạn đang thay thế một giao diện trực quan phong phú bằng một cuộc hội thoại chỉ bằng văn bản thuần túy, và con người vốn dĩ là những người mua sắm bằng thị giác.
Agent lại xuất sắc ở những khâu mà chúng tôi nghĩ sẽ rất khó khăn. Nó có thể hiểu được nhu cầu của người dùng và cũng xử lý tốt các chỉ dẫn như "giống cái này nhưng rẻ hơn". Tầng mô hình hoạt động hiệu quả.
Nhưng nó không thể thay thế trải nghiệm xem mười sản phẩm cạnh nhau rồi chọn một. Giao diện trò chuyện có thể được tăng cường bằng hình ảnh carousel và màn hình hiển thị tương tác, nhưng đến mức độ đó, thực chất bạn chỉ đang xây dựng lại một giao diện thương mại điện tử bên trong cửa sổ chat. Đối với việc mua sắm so sánh dựa vào thị giác, chúng tôi vẫn chưa tìm được lý do thuyết phục nào để chứng minh giao diện trò chuyện tốt hơn giao diện thương mại điện tử nguyên bản.
Chúng tôi thấy nhu cầu thực từ phía doanh nghiệp, nhưng đây là một nhu cầu mang tính phòng thủ.
Các doanh nghiệp muốn cửa hàng của họ có thể được Agent truy vấn. Không phải vì khách hàng hiện tại đang mua hàng qua Agent, mà vì họ lo sợ nếu đây trở thành kênh chủ đạo, họ sẽ bị bỏ lại phía sau.
Đây là một chiến lược "Tối ưu hóa Công cụ Tìm kiếm Agent (AEO)", nhưng hiện tại chỉ là phần thêm vào, chứ không phải thứ thiết yếu. Các doanh nghiệp đang chuẩn bị cho một làn sóng chưa kịp đến.
Thương mại hội thoại thực sự có thể nâng cao trải nghiệm trong một số ngữ cảnh: những giao dịch mua có tần suất cao, chi phí ra quyết định thấp, nơi người dùng đã biết rõ họ muốn gì. Đặt đồ ăn mang về là ví dụ rõ ràng nhất. Thị trường rộng lớn, tần suất cực cao, quyết định nhanh chóng ("hãy đặt cho tôi một suất Pad Thái từ cửa hàng lần trước"). Agent hội thoại có cơ hội chiến thắng ở đây.
Nhưng các nền tảng giao đồ ăn lớn không mở API. Con đường duy nhất là "sử dụng máy tính": để AI điều hướng và thao tác ứng dụng như một con người qua giao diện hình ảnh. Cách này chậm chạp, dễ hỏng hóc và chi phí suy luận không thể chịu nổi cho một đơn hàng ăn trưa 15 USD.
Một điểm đột phá khác nằm ở: việc điều hướng UI của một số cửa hàng cực kỳ phức tạp và gây khó chịu. Nhiều lớp giảm giá, mã khuyến mãi chồng chéo, chương trình tích điểm trung thành và quy trình thanh toán khó hiểu.
Một Agent có thể hiểu "sử dụng phiếu giảm giá của tôi, trừ điểm thưởng của tôi, tìm mức phí vận chuyển rẻ nhất, thao tác bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi" có thể đơn giản hóa những khâu có trải nghiệm tồi tệ hiện nay. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người dùng lớn tuổi, người mua sắm không nói tiếng bản địa tại các cửa hàng trực tuyến nước ngoài, hoặc các tình huống cực kỳ cụ thể với nhu cầu rất đặc thù.
Cả hai điểm đột phá này đều cần kênh phân phối hướng đến người tiêu dùng (B2C) khổng lồ. Bạn đang cạnh tranh với DoorDash và Amazon để giành lối vào người dùng.
Phân phối ở quy mô người tiêu dùng là lợi thế của các gã khổng lồ. Phía cung ứng của thương mại đại lý đã sẵn sàng, trong khi phía nhu cầu bị hạn chế bởi trải nghiệm người dùng và kênh phân phối. Việc xây dựng thêm cơ sở hạ tầng không giải quyết được hai vấn đề này.
Agent với API
Chúng tôi đã thảo luận với hàng chục nhà phát triển về nhu cầu thanh toán thực tế của họ. Tình hình gần như nhất quán một cách đáng ngạc nhiên: việc sử dụng API bởi Agent hiện nay là thường xuyên, bao gồm tính toán, suy luận và nguồn dữ liệu. Các nhà phát triển vốn đã có các dịch vụ đăng ký, khóa API lưu trữ và mối quan hệ thanh toán với các nhà cung cấp chính.
Lập luận điển hình về stablecoin là: trên Stripe, chi phí xử lý thẻ tín dụng hiệu quả tối thiểu là khoảng 2,9% cộng thêm 30 cent, điều này khiến các lệnh gọi API dưới một đô la trở nên không hiệu quả về chi phí. Nhưng đối với khối lượng giao dịch tần suất thấp hiện nay, việc nạp tiền trước có thể giải quyết vấn đề này. Các nhà phát triển nạp tiền vào tài khoản trước, và vấn đề được giải quyết.
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở thị trường nhà cung cấp. Hầu hết các công ty SaaS chính thống không muốn cung cấp quyền truy cập API tạm thời chỉ với một phần nhỏ của một cent. Mô hình kinh doanh của họ là các hợp đồng doanh nghiệp nhiều năm. Những công ty mà doanh thu phụ thuộc vào các hợp đồng cam kết lớn sẽ chống lại cơ chế định giá bỏ qua mô hình hiện có của chính họ.
Thương mại máy móc về cấu trúc là một thị trường đuôi dài, bao gồm các dịch vụ nhỏ hơn, nguồn dữ liệu thích hợp, nhà phát triển cá nhân và máy chủ MCP. Các giao thức như MPP và x402 rất phù hợp với phân khúc thị trường này.
Nhưng theo định nghĩa, đây là một thị trường phục vụ người dùng cao cấp có nhu cầu đặc biệt, và xét về lịch sử, nhà phát triển thường là một trong những nhóm sẵn sàng chi trả ít nhất.
Stripe Projects khi ra mắt đã hợp tác với 32 đối tác nhà cung cấp, như Vercel, Supabase, Cloudflare, Twilio, v.v., bao phủ hầu hết các công cụ mà nhà phát triển sử dụng để xây dựng và triển khai phần mềm, tất cả đều có thể truy cập thông qua hệ thống thanh toán hiện có. Nhu cầu hàng đầu trong chồng công nghệ của nhà phát triển đã được đáp ứng.
Cơ hội cho kênh thanh toán mới, tồn tại trong tất cả các lĩnh vực ngoài 30 dịch vụ hàng đầu này: cơ hội thực sự tồn tại, nhưng quy mô của nó về bản chất nhỏ hơn nhiều so với những con số hào nhoáng đã ngụ ý.
Quy luật tương tự cũng áp dụng cho việc thu thập nội dung. Agent đã liên tục thu thập dữ liệu và tóm tắt bài viết, và các nhà xuất bản đang phản ứng lại.
Nhưng khi việc kiếm tiền từ nội dung diễn ra trên quy mô lớn, nó sẽ được thực hiện thông qua các nhà cung cấp CDN vốn đã đứng giữa nhà xuất bản và internet (Cloudflare đã ra mắt công cụ Kiểm toán AI cho việc này), hoặc thông qua các thỏa thuận cấp phép quy mô lớn giữa nhà xuất bản và phòng thí nghiệm AI.
Cơ hội cơ sở hạ tầng này cuối cùng sẽ chảy về tay các gã khổng lồ vốn đã sở hữu kênh phân phối.
Agent với Agent
Mô hình kinh doanh Agent với Agent là một tầm nhìn dài hạn, hiện tại hầu như hoàn toàn chỉ là lý thuyết, không có ai đạt được khối lượng giao dịch có ý nghĩa. Các công ty khởi nghiệp đang giải quyết những vấn đề cốt lõi: phát hiện Agent, thiết lập niềm tin, đàm phán điều khoản và giải quyết tranh chấp.
Khi cấu trúc giao dịch này thực sự được triển khai, nó sẽ hoàn toàn khác biệt so với các kênh thanh toán hiện có. Không bên nào trong giao dịch bao gồm danh tính con người. Độ trễ ở mức dưới một giây. Từ một phần nhỏ của một cent đến hàng triệu đô la được vận hành trong cùng một quy trình.
Ngoài ra còn có cơ chế thanh toán đa bên, hoàn toàn không phù hợp với mô hình mua bán song phương mà các kênh thanh toán hiện tại giả định. Một khi điều này xảy ra, chúng tôi tin rằng nó sẽ đến nhanh chóng và ở quy mô lớn.
Đây là một cược dài hạn vào cơ sở hạ tầng thanh toán chuyên dụng, và nó có thật. Nhưng "cược dài hạn có thật" và "thị trường hiện tại" là hai điều khác nhau.
Trong nhiều tháng, chúng tôi cũng là một trong những người tuyên truyền cho thị trường này và đã xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh xung quanh nó trong vài năm qua. Với mạng lưới phân tán của mình, về lý thuyết có thể mở rộng vượt quá 10 tỷ TPS, độ trễ dưới 50 mili giây, thời gian đồng thuận trung bình 10 mili giây. Nhưng chúng tôi phải điều chỉnh để phù hợp với vị trí thực sự của thị trường lúc này.
Agent với Tài chính
Đây có thể nói là danh mục duy nhất có nhu cầu sẵn có. Nhóm khách hàng đã tồn tại và sẵn sàng chi trả. Ngày nay, các quản lý quỹ, nhóm tài chính và người dùng DeFi đều trả tiền cho các công cụ tài chính. Việc nhúng AI vào quy trình làm việc hiện có là một sự phát triển sản phẩm tự nhiên.
Agent tài chính đồng thời cũng tạo ra những hành vi hoàn toàn mới. Một Agent có thể tự chủ giám sát và tái cân bằng hàng trăm vị thế trong thời gian thực, hoạt động theo cách mà con người không thể sao chép thủ công. Đây không chỉ là tự động hóa, mà còn là sự nâng cao năng lực thực chất.
Thách thức nằm ở cạnh tranh. Ngành tài chính bị quản lý chặt chẽ và phụ thuộc nhiều vào các mối quan hệ kinh doanh sẵn có. Các tổ chức lâu đời sở hữu giấy phép, cơ sở hạ tầng tuân thủ và mối quan hệ khách hàng. Các công ty khởi nghiệp có thể tìm một chỗ đứng trong các lĩnh vực ít bị quản lý hơn (như DeFi), những khu vực mà các gã khổng lồ chậm chạp, hoặc nơi AI có thể tạo ra khả năng mà các gã khổng lồ không có.
Nhưng so với ba danh mục kia, động lực cạnh tranh ở đây có lợi hơn cho các doanh nghiệp đã thành lập, vì việc đặt thêm AI lên trên sản phẩm và nhóm khách hàng hiện có dễ dàng hơn nhiều so với việc làm ngược lại.
Điểm mấu chốt thực sự
Vậy tại sao mọi người vẫn đang xây dựng những thứ này? Có hai lý do.
Thứ nhất là động cơ. Các gã khổng lồ trong ngành có dòng tiền mặt dồi dào để đặt cược vào một tương lai có thể mất nhiều năm mới hiện rõ. Đối với họ, chi phí vào sân sớm hơn năm năm chỉ là sai số, trong khi cái giá của việc vào sân muộn một năm lại là sự hủy diệt. Vì vậy, họ phải xây dựng.
Thứ hai là điểm mù nhận thức. Khi hoạt động kinh doanh chính của bạn là thanh toán, mọi vấn đề đều trông giống như một vấn đề thanh toán. Nền kinh tế Agent cần một tầng thanh toán, vậy thì hãy xây dựng tầng thanh toán đó.
Nhưng thanh toán chỉ là một mảnh ghép trong một vấn đề lớn hơn. Thách thức thực sự không nằm ở việc làm thế nào để chuyển tiền giữa các Agent, mà là làm thế nào để phối hợp công việc giữa Agent và con người, xác minh kết quả công việc và thanh toán cho kết quả đó. Thanh toán chỉ là một phần của việc quyết toán. Quyết toán chỉ là một phần của sự phối hợp. Và sự phối hợp mới là chiếc bánh ngọt thực sự.
Sự phối hợp trên quy mô lớn tự nhiên sẽ tạo ra nhu cầu cơ chế quyết toán như một nhu cầu thiết yếu. Thanh toán chỉ là một nhạc cụ trong bản giao hưởng, không phải là toàn bộ bản nhạc. Những công ty giải quyết vấn đề phối hợp sẽ nuốt chửng mảng kinh doanh thanh toán, chứ không phải ngược lại.
Hầu hết các doanh nghiệp lâu đời đang xây dựng mang tính phòng thủ, để chuẩn bị cho viễn cảnh giao dịch máy móc trên quy mô lớn trong tương lai. Vì đường băng tài chính của họ là vô hạn, dòng thời gian không quan trọng với họ.
Nhưng các công ty khởi nghiệp không có sự xa xỉ đó. Chúng ta phải tìm kiếm nơi thị trường thực sự tồn tại, không thể ngồi chờ làn sóng ập đến.
Một năm kinh nghiệm xây dựng đã đưa chúng tôi đến một hướng đi bất ngờ. Ở đó, hoạt động thị trường thực sự tồn tại, tăng trưởng nhanh chóng và chưa được phục vụ đầy đủ. Nó nằm ngoài bốn danh mục mà chúng tôi đã vẽ ra.
