Tác giả gốc: Nishil Jain
Biên dịch gốc: Luffy, Foresight News
Tuần trước, Coinbase đã ra mắt một sản phẩm mới toanh được mệnh danh là "Tương lai của Tài chính". Một ứng dụng duy nhất có thể thực hiện năm chức năng chính: giao dịch cổ phiếu 5x24 giờ, giao dịch tiền mã hóa trên sàn tập trung và trên chuỗi, giao dịch hợp đồng tương lai và hợp đồng vĩnh viễn, thị trường dự đoán, và được trang bị thêm một nhà phân tích tài chính trí tuệ nhân tạo. Tất cả các chức năng đều có thể được thao tác qua điện thoại di động, số dư tài khoản duy nhất của người dùng có thể được chuyển đổi ngay lập tức giữa các loại tài sản khác nhau để sử dụng.
Không lâu trước đó, Robinhood đã đi trước một bước: ra mắt giao dịch cổ phiếu được mã hóa (tokenized) ở châu Âu, giao dịch hợp đồng tương lai 5x24 giờ, dịch vụ sinh lãi từ tiền mã hóa, và có kế hoạch ra mắt tính năng giao dịch xã hội Robinhood Social vào năm 2026.
Luận điệu chủ đạo trên nền tảng X diễn giải xu hướng này như một sự tiến hóa của "siêu ứng dụng", nhưng mọi người đã bỏ qua một điểm then chốt: đây không đơn thuần là sự chồng chép tính năng, mà là phá vỡ ranh giới phân loại tài sản tài chính nhân tạo do hạn chế về quy định và công nghệ.
Tại sao sau một thập kỷ phát triển phân mảnh, các ứng dụng tài chính lại đang đón nhận làn sóng tích hợp? Điều này có ý nghĩa gì đối với người dùng và nền tảng trong cuộc? Hãy cùng bắt đầu vào chủ đề chính.
Điểm đau của sự phân mảnh
Trong thập kỷ qua, các ứng dụng fintech đã xuất hiện rầm rộ, nhưng hầu hết chỉ bao phủ một khía cạnh duy nhất của dịch vụ tài chính, với các chức năng như giao dịch cổ phiếu, tiền mã hóa, thanh toán, tiết kiệm được phân tán trên các ứng dụng khác nhau.
Mô hình này, mặc dù mang lại nhiều lựa chọn hơn cho người dùng và cho phép các doanh nghiệp tập trung vào việc mài giũa các giải pháp đơn lẻ, nhưng trong thực tế sử dụng lại gặp nhiều vấn đề chồng chất.
Muốn bán cổ phiếu để mua tiền mã hóa? Giao dịch cổ phiếu cần được thực hiện vào thứ Hai, và phải đến thứ Ba mới hoàn tất quyết toán T+1; sau đó khởi tạo rút tiền, tiền về tài khoản ngân hàng mất 2-3 ngày; rồi lại chuyển tiền vào Coinbase, lại mất thêm 1-2 ngày nữa. Từ "quyết định điều chỉnh phân bổ vốn" đến "vốn thực tế được sử dụng", toàn bộ quá trình mất khoảng 5 ngày. Trong 5 ngày đó, cơ hội đầu tư mà bạn nhắm đến rất có thể đã biến mất, trong khi số vốn thì bị đình trệ trong các quy trình rườm rà.
Ví dụ, bạn muốn mua Bitcoin với giá 86,000 USD vào ngày 18 tháng 12, nhưng cuối cùng do trì hoãn quy trình, bạn đã giao dịch ở mức giá 90,000 USD sau 5 ngày. Đối với những cơ hội đầu tư biến động mạnh hơn như meme coin, phát hành token lần đầu (ICO) hoặc chào bán công khai lần đầu (IPO), tổn thất do sự chậm trễ này gây ra sẽ còn nghiêm trọng hơn.
Vấn đề phân mảnh không chỉ tồn tại trong một khu vực duy nhất. Một nhà đầu tư Ấn Độ muốn mua cổ phiếu NVIDIA, cần hoàn thành xác thực KYC nhiều lần, mở tài khoản tại một nhà môi giới hỗ trợ người dùng Ấn Độ đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, và còn phải gửi thêm tiền, chỉ để mua một cổ phiếu duy nhất đó.
Tất cả chúng ta đều từng trải qua ma sát vận hành này, nhưng mãi đến gần đây, cơ sở hạ tầng có thể giải quyết vấn đề này mới dần hình thành.
Nền tảng của sự thay đổi: Sự hoàn thiện của cơ sở hạ tầng
Ba thay đổi cấu trúc lớn đã tạo ra khả năng cho sự ra đời của các nền tảng tài chính tích hợp.
Mã hóa (Tokenization) phá vỡ rào cản thời gian
Cổ phiếu truyền thống chỉ có thể được giao dịch trong giờ giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) (9:30 sáng đến 4 giờ chiều giờ miền Đông Hoa Kỳ, 5 ngày một tuần), trong khi tiền mã hóa cho phép giao dịch liên tục 7x24 giờ. Bằng cách mã hóa cổ phiếu trên các mạng lớp 2, người ta đã chứng minh rằng với cơ chế kỹ thuật phù hợp, cổ phiếu về lý thuyết có thể giao dịch suốt ngày đêm.
Ngày nay, cổ phiếu được mã hóa mà Robinhood ra mắt ở châu Âu đã hỗ trợ giao dịch 5x24 giờ, và Coinbase cũng sẽ theo đuổi mô hình này.
Khung quy định ngày càng rõ ràng
Vài năm qua, ETF spot Bitcoin đã được niêm yết thành công, quá trình hợp pháp hóa stablecoin được thúc đẩy, khung quy định về mã hóa (tokenization) đã được đưa vào xem xét, và thị trường dự đoán cũng đã được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ (CFTC) chấp thuận. Mặc dù môi trường quy định không hoàn hảo, nhưng đã đủ rõ ràng để các nền tảng yên tâm phát triển sản phẩm đa tài sản mà không lo sợ bị đình chỉ hoàn toàn.
Cơ sở hạ tầng ví di động trưởng thành
Các ví nhúng (embedded wallets) giờ đây có thể xử lý liền mạch các thao tác phức tạp xuyên chuỗi. Nền tảng Privy được Stripe mua lại, cho phép người dùng tạo ví thông qua email hiện có mà không cần chạm vào cụm từ khôi phục (seed phrase); ứng dụng giao dịch tiền mã hóa Fomo mới ra mắt gần đây, cho phép người dùng không chuyên về tiền mã hóa giao dịch các token trên chuỗi như Ethereum, Solana, Base, Arbitrum mà không cần chọn mạng thủ công, đồng thời hỗ trợ nạp tiền qua Apple Pay, backend sẽ tự động xử lý mọi quy trình phức tạp, người dùng chỉ cần nhấp "Mua token" là hoàn tất thao tác.
Logic cốt lõi của tích hợp thanh khoản
Động lực cốt lõi thúc đẩy sự thay đổi này là: số vốn phân tán trong các ứng dụng khác nhau, về bản chất, đều là vốn nhàn rỗi.
Trong mô hình tích hợp, người dùng chỉ cần nắm giữ một số dư tài khoản duy nhất: sau khi bán cổ phiếu, số tiền có thể được sử dụng ngay lập tức để mua tiền mã hóa, không cần chờ đợi cửa sổ quyết toán, thời gian xét duyệt rút tiền, cũng không cần thông qua các khâu trung gian như ngân hàng. Chi phí cơ hội 5 ngày trước đây hoàn toàn biến mất.
Các nền tảng tích hợp thanh khoản có hiệu quả vượt trội hơn. Vì pool thanh khoản sâu hơn, chúng có thể cung cấp tốc độ khớp lệnh tối ưu hơn; vì tất cả các cặp giao dịch chia sẻ cùng một thanh khoản cơ sở, chúng có thể hỗ trợ nhiều cặp giao dịch hơn; chúng có thể hoạt động như ngân hàng, cung cấp lợi nhuận cho vốn nhàn rỗi; ngoài ra, do ma sát giảm, khối lượng giao dịch của người dùng tăng lên, chúng cũng có thể thu được nhiều doanh thu phí hơn.
Lộ trình tích hợp của Coinbase
Coinbase là trường hợp điển hình nhất trong làn sóng tích hợp tài chính này. Công ty này thành lập năm 2012, ban đầu chỉ là một sàn giao dịch tiền mã hóa đơn giản, chỉ hỗ trợ mua bán Bitcoin và Ethereum. Vài năm sau đó, Coinbase lần lượt bổ sung thêm các dịch vụ giám định thể chế (custody), staking, các sản phẩm cho vay và sinh lãi từ tiền mã hóa, đến năm 2021 đã phát triển thành một nền tảng tiền mã hóa đầy đủ dịch vụ.
Bước chân mở rộng của họ không dừng lại: ra mắt Coinbase Card hỗ trợ chi tiêu bằng tiền mã hóa, giải pháp thanh toán Coinbase Commerce dành cho thương nhân, và còn xây dựng blockchain lớp 2 riêng Base.
Việc ra mắt sản phẩm mới vào ngày 17 tháng 12 đánh dấu sự triển khai toàn diện tầm nhìn "siêu ứng dụng" của Coinbase. Hiện tại, Coinbase đã hỗ trợ giao dịch cổ phiếu 24 giờ, có kế hoạch ra mắt dịch vụ mã hóa tài sản thế giới thực Coinbase Tokenize dành cho các tổ chức vào đầu năm sau, tích hợp thị trường dự đoán thông qua hợp tác với Kalshi, ra mắt giao dịch hợp đồng tương lai và hợp đồng vĩnh viễn, và tích hợp chức năng giao dịch trên sàn giao dịch phi tập trung (DEX) của hệ sinh thái Solana trong ứng dụng. Ngoài ra, ứng dụng Base đã mở rộng đến 140 quốc gia và củng cố trải nghiệm giao dịch xã hội.
Coinbase đang dần trở thành hệ điều hành cho tài chính trên chuỗi. Thông qua một giao diện duy nhất và một số dư tài khoản duy nhất, bao phủ mọi nhu cầu giao dịch của tất cả các loại tài sản, mục tiêu của họ là để người dùng không cần rời khỏi nền tảng vẫn có thể hoàn thành mọi thao tác tài chính.
Robinhood cũng đang đi theo con đường phát triển tương tự: bắt đầu từ giao dịch cổ phiếu miễn phí hoa hồng, dần dần thêm giao dịch tiền mã hóa, dịch vụ đăng ký vàng cung cấp hoàn tiền mặt 3% và lãi suất tiền gửi 3.5%, giao dịch hợp đồng tương lai, và sau đó ra mắt cổ phiếu được mã hóa ở châu Âu.
Cả hai nền tảng đều đặt cược vào cùng một logic cốt lõi: người dùng không muốn tải các ứng dụng khác nhau cho cổ phiếu, tiền mã hóa và phái sinh, họ cần một số dư tài khoản duy nhất, giao diện thao tác thống nhất và khả năng điều chỉnh phân bổ vốn ngay lập tức.
Giao dịch xã hội: Lợi thế cạnh tranh khác biệt mới nổi
Tích hợp tài sản giải quyết được vấn đề thanh khoản, nhưng không giải quyết được khó khăn trong việc phát hiện tài sản của người dùng.
Khi thị trường có hàng triệu tài sản để lựa chọn, người dùng nên sàng lọc mã giao dịch như thế nào? Và nên xây dựng danh mục đầu tư của mình ra sao?
Đây chính là giá trị của các tính năng xã hội. Ứng dụng Base của Coinbase có tích hợp luồng thông tin động (feed), người dùng có thể xem các thao tác mua vào của người khác; Robinhood dự kiến ra mắt Robinhood Social vào năm 2026; eToro đã ra mắt tính năng giao dịch xã hội từ năm 2007, trả 1.5% tài sản nắm giữ cho những người giao dịch sao chép (copy trading) làm hoa hồng.
Trong lĩnh vực on-chain cũng xuất hiện một loạt ứng dụng khám phá tính năng giao dịch xã hội, như Fomo, 0xPPL và Farcaster. Các ứng dụng này cho phép người dùng xem các mã đầu tư của bạn bè, theo dõi họ và sao chép thao tác giao dịch của họ.
Trang bảng xếp hạng của Fomo
Giao dịch xã hội cho phép người dùng xem hành vi giao dịch của người khác trong thời gian thực và sao chép chỉ với một cú nhấp chuột. Điều này làm giảm đáng kể ma sát ra quyết định: không cần nghiên cứu độc lập, chỉ cần theo đuổi chiến lược giao dịch mà mình tin tưởng. Một khi nền tảng hình thành hệ sinh thái cộng đồng ổn định - người dùng theo dõi các chuyên gia giao dịch, xây dựng danh tiếng cá nhân - người dùng sẽ khó di chuyển sang nền tảng khác, điều này tạo ra rào cản cạnh tranh mạnh mẽ và độ kết dính người dùng cho ứng dụng giao dịch.
Các sàn giao dịch tập trung đã ra mắt tính năng giao dịch sao chép từ năm 2022, nhưng tỷ lệ sử dụng luôn dưới 2%. Các nền tảng ứng dụng di động đặt cược vào việc tăng tỷ lệ phổ biến của tính năng này bằng cách tối ưu hóa trải nghiệm người dùng, việc đánh giá của họ có chính xác hay không sẽ quyết định liệu tính năng giao dịch xã hội có thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khác biệt, hay chỉ là một tính năng thông thường khác.
Góc nhìn bi quan: Rủi ro và tranh cãi tiềm ẩn
Chúng ta hãy thẳng thắn đối mặt với thực trạng: mục đích ban đầu của tiền mã hóa vốn là hiện thực hóa phi tập trung hóa tài chính, loại bỏ các khâu trung gian, để người dùng làm chủ tài sản của mình.
Vậy mà giờ đây, chúng ta đang xây dựng lại các nền tảng tập trung: Coinbase nắm quyền giám định tài sản, thực thi giao dịch và chuỗi quan hệ xã hội; Robinhood nắm giữ khóa private key của các ví nhúng; người dùng cần tin tưởng vào khả năng thanh toán, tính bảo mật và năng lực vận hành liên tục của nền tảng. Đằng sau tất cả đều tiềm ẩn rủi ro đối tác (counterparty risk).
Cổ phiếu được mã hóa của Robinhood về bản chất là các công cụ phái sinh theo dõi giá cổ phiếu, chứ không phải là cổ phiếu thực tế. Một khi nền tảng phá sản, thứ người dùng nắm giữ chỉ là một tờ giấy nợ (IOU).
Các vấn đề do tính trò chơi hóa (gamification) mang lại cũng ngày càng nghiêm trọng: giao dịch 7x24 giờ đồng nghĩa với việc bạn có thể giao dịch trong lúc bốc đồng vào lúc 3 giờ sáng; luồng thông tin xã hội sẽ khiến bạn cảm thấy FOMO khi thấy người khác kiếm lời; thông báo đẩy (push notification) sẽ nhắc nhở bạn về mọi biến động thị trường theo thời gian thực. Về bản chất, đây là tâm lý học sòng bạc được mở rộng quy mô, được tối ưu hóa bởi các nhà thiết kế am hiểu cách kích hoạt phản ứng dopamine.
Đây rốt cuộc là sự tiến bộ của dân chủ hóa tài chính, hay chỉ là một hệ thống bóc lột cũ kỹ được khoác áo mới? Đây là một câu hỏi triết học đáng suy ngẫm.
Bản chất đằng sau hiện tượng
Chúng ta đã mất mười năm để tháo rời các dịch vụ tài chính, với giả định rằng: sự phân mảnh sẽ thúc đẩy cạnh tranh, mang lại nhiều lựa chọn hơn.
Nhưng thực tế chứng minh, sự phân mảnh cũng gây ra kém hiệu quả: vốn nhàn rỗi, thanh khoản phân tán, người dùng do quy trình chuyển tiền rườm rà mà buộc phải nắm giữ nhiều vốn nhàn rỗi hơn, thời đại mới đang thay đổi thực trạng này.
Coinbase và Robinhood đang dần trở thành các ngân hàng kiểu mới: chúng nắm giữ thu nhập, tiết kiệm, đầu tư và mô hình tiêu dùng của bạn, kiểm soát việc thực thi giao dịch, giám định tài sản và quyền truy cập, can thiệp vào mọi giao dịch. So với ngân hàng truyền thống, điểm khác biệt duy nhất của chúng là: giao diện thao tác đẹp hơn, thị trường giao dịch mở cửa suốt ngày đêm, lãi suất tiền gửi cao hơn 50 điểm cơ bản.
Dù chúng ta đang thực hiện dân chủ hóa tài chính thông qua việc hạ thấp ngưỡng vào, nâng cao hiệu quả, hay chỉ đang thay đổi người gác cổng nhưng vẫn giữ nguyên rào cản, thì thời đại phân mảnh cũng đã kết thúc. Trong vài năm tới, chúng ta sẽ chứng kiến: liệu sự tích hợp tài chính dựa trên công nghệ nền tảng mở có mang lại kết quả tốt hơn các ngân hàng truyền thống mà chúng ta từng chạy trốn, hay chỉ đơn thuần là thay đổi logo để khóa chặt người dùng.
