Tác giả: nini
Nếu bạn đã bỏ lỡ chuỗi cung ứng Apple năm 2010, bỏ lỡ chuỗi cung ứng Tesla năm 2020, thậm chí bỏ lỡ chuỗi cung ứng NVIDIA khiến bạn hối tiếc trong hai năm qua,
thì chuỗi cung ứng của SpaceX, mới chỉ vừa bắt đầu.
Tất nhiên, tôi nghĩ việc chỉ đuổi theo bản thân SpaceX có vẻ không thực sự hợp lý. Ngày IPO đầu tiên của nó tăng 19%, định giá từ 135 lên 160, tỷ lệ doanh thu so với vốn hóa thị trường gần 100 lần, công ty vẫn đang thua lỗ nặng. Các nhà đầu tư nhỏ lẻ nhảy vào ngày đầu niêm yết, áp lực không hề nhỏ.
Vì vậy, điều tôi muốn nói là những công ty cung cấp hàng hóa cho nó.
Lịch sử đã kiểm chứng lặp đi lặp lại cùng một logic: Sự hỗ trợ điên cuồng của một siêu hãng cuối (terminal) đối với chuỗi công nghiệp đằng sau nó. Năm 2010 Apple cho ra iPhone 4, Luxshare Precision năm đó doanh thu 10 tỷ, mười năm sau đã đạt 92.5 tỷ, cổ phiếu tăng 30 lần. Năm 2019 nhà máy Thượng Hải của Tesla đi vào hoạt động, vốn hóa thị trường của CATL hơn 100 tỷ, năm năm sau phá vạn tỷ. NVIDIA nổi như cồn hai năm nay, Zhongji Innolight từ vài chục tỷ vốn hóa đã lên đến nghìn tỷ.
Apple, Tesla, NVIDIA — mỗi lần đứng trước sân khấu là một siêu hãng cuối, nhưng thực sự khiến một nhóm người kiếm được bộn tiền, lại là những doanh nghiệp chuỗi cung ứng đằng sau chúng.
SpaceX một năm phải chi ra hàng trăm tỷ USD, mua chip, mua vật liệu, mua linh kiện, mua khí công nghiệp. Những đơn đặt hàng mua sắm này dần dần trở thành doanh thu thực sự trên sổ sách của một số công ty. Sau khi bản cáo bạch được công khai, lần đầu tiên chuỗi cung ứng này có được dữ liệu có thể tra cứu.
Chúng ta có thể xem tiền của SpaceX đến từ đâu và chi vào đâu trước
Hoạt động kinh doanh của nó chủ yếu là ba mảng này. Mảng thứ nhất, Starlink. Năm ngoái doanh thu 11.3 tỷ USD, chiếm sáu phần mười tập đoàn, số thuê bao toàn cầu vượt 10 triệu — đây là phần duy nhất kiếm tiền ổn định của SpaceX, thậm chí có thể nói tất cả những nơi đốt tiền phía sau đều dựa vào nó để bù lỗ.
Mảng thứ hai, tên lửa. Falcon và Starship một năm đầu tư R&D 3 tỷ USD, đổi lại là chi phí phóng thương mại thấp nhất toàn cầu, năm 2026 kế hoạch 100 lần phóng, nhu cầu động cơ Raptor 1500 chiếc. Mảng thứ ba, AI. Năm ngoái lỗ hơn 6 tỷ, mặt đất đang xây siêu máy tính Colossus, chất đống 220 nghìn GPU, trên trời quy hoạch trung tâm dữ liệu quỹ đạo.
Vậy nên, dòng tiền rất đơn giản: Tiền Starlink kiếm được → đầu tư vào tên lửa để đẩy chi phí phóng xuống thấp → phóng chi phí thấp đưa phần cứng AI lên trời → sức mạnh tính toán AI cho thuê lại thu tiền. Đại khái là một vòng tuần hoàn như vậy.
Vòng tuần hoàn này mỗi năm tung ra hàng trăm tỷ USD đơn đặt hàng mua sắm, vậy số tiền đó vào túi ai?
Phân loại theo khả năng thay thế, nhà cung cấp chia làm ba loại.
Loại thứ nhất: Trong ngắn hạn không ai có thể thay thế
- NVIDIA, siêu máy tính Colossus 220 nghìn GPU toàn là của nó. Nhưng hào rào thực sự của NVIDIA không phải là phần cứng, là CUDA, cả thế giới huấn luyện AI về cơ bản đều dùng hệ sinh thái phần mềm này để viết mã. Đổi phần cứng có thể, nhưng chi phí di chuyển mã mười năm không phải một hai năm có thể bù đắp được. Chúng ta có thể hiểu là, chỉ cần SpaceX còn xây siêu máy tính, NVIDIA còn thu tiền.
- Eutelsat, mã SATS. Nó nắm trong tay phổ tần số vô tuyến thông tin vệ tinh. Phổ tần số là gì? Có thể tưởng tượng nó là làn đường trên trời, quy luật vật lý quyết định chỉ có mấy làn như vậy, ai chiếm trước là của người đó, công nghệ của bạn mạnh đến mấy cũng không thể tạo ra một đoạn từ không trung. Chức năng kết nối điện thoại trực tiếp vệ tinh của Musk, nhất định phải đi qua đây, không nộp phí qua đường, tín hiệu sẽ đụng độ với vệ tinh của người khác. Hơn nữa SATS nắm giữ khoảng 3% cổ phần SpaceX. Ngày trước khi niêm yết nó tăng 11%, khối lượng giao dịch quyền chọn gấp 11 lần bình thường.
- Filtronic, mã FTC, niêm yết tại Luân Đôn, chú ý tìm trên thị trường Mỹ không có. Nó là nơi sản xuất bộ khuếch đại tín hiệu sóng milimet cho vệ tinh Starlink, giúp tín hiệu truyền xa hơn rõ hơn. Năm 2024 ký hợp đồng 47.3 triệu bảng Anh, SpaceX đóng góp 83% doanh thu của nó, còn nhận quyền mua tối đa 10%. Thứ này nhìn có vẻ nhỏ, nhưng chứng nhận cấp vũ trụ phải mất vài năm kiểm tra lặp đi lặp lại trong chân không, bức xạ, nhiệt độ khắc nghiệt. Qua được chứng nhận, SpaceX sẽ không dễ dàng đổi, vì chu kỳ chứng nhận lại không theo kịp nhịp độ sản xuất. Hơn nữa cổ phiếu Filtronic một năm tăng gần gấp đôi.
- Materion, mã MTRN. Nhà sản xuất kim loại beri tích hợp từ mỏ đến thành phẩm duy nhất toàn cầu, kiểm soát khoảng 56% nguồn cung toàn cầu. Beri nhẹ hơn nhôm một phần ba, cứng hơn thép sáu lần, nhiệt độ nóng chảy gần 1300 độ C, vừa nhẹ vừa cứng vừa chịu nhiệt cao, kim loại trên trái đất đáp ứng đồng thời ba điều kiện này không có mấy loại. Máy bay chiến đấu F-35, thấu kính kính viễn vọng không gian James Webb, kết cấu chịu lực của Starship đều dùng nó. Bộ Quốc phòng Mỹ liệt kê beri là vật liệu chiến lược, Materion là nhà cung cấp được chứng nhận độc quyền của F-35, chứng nhận đã hơn mười năm. Từ đó có thể thấy sự khan hiếm của nó.
- STMicroelectronics, mã STM. Giúp SpaceX sản xuất chip ăng-ten pha, đã giao hàng tích lũy hơn 5 tỷ viên, bao phủ hơn mười nghìn vệ tinh. STM tự dự đoán, hoạt động kinh doanh vệ tinh quỹ đạo thấp đến năm 2028 có thể đạt 2 tỷ USD, đến năm 2030 2.9 tỷ USD.
Loại thứ hai: Về mặt kỹ thuật có thể thay, nhưng chi phí thay một lần quá lớn
- Honeywell, mã HON. Hệ thống điều khiển bay và dẫn đường quán tính của tên lửa — tên lửa biết mình ở đâu, bay về đâu, giữ tư thế gì, tất cả đều do nó điều khiển. Từ Apollo đến tàu con thoi đến hàng không vũ trụ thương mại, chứng nhận tích lũy dần qua mấy chục năm. Đổi nhà cung cấp bằng với cấy ghép lại não tên lửa, mã nền tảng đều phải đập bỏ viết lại, chứng nhận mới cũng phải chạy lại từ đầu. SpaceX một năm phóng hàng trăm lần, không thể vì tiết kiệm chi phí mua sắm mà dừng lịch trình phóng.
- Carpenter Technology, mã CRS. Dùng để luyện hợp kim thép đặc biệt cho động cơ Raptor. Nấu chảy chân không, tinh luyện lặp đi lặp lại, kiểm soát tạp chất đến mức một phần triệu. Sai một chút, trong buồng đốt sẽ là thảm họa. Quy trình vật liệu này không phải chỉ dựa vào bản vẽ là có thể truyền được, xây dựng dây chuyền sản xuất tương đương chu kỳ có thể mất hàng chục năm không chỉ.
- Hexcel, mã HXL. Cung cấp sợi carbon hàng không vũ trụ, tên lửa nặng thêm một kilogam thì tải trọng hữu ích giảm một kilogam. Sợi carbon làm khung xương nhẹ hơn kim loại một nửa, độ bền không giảm. Hợp tác với SpaceX hơn mười năm, công thức vật liệu và quy trình dệt đều được điều chỉnh đặc biệt theo nhu cầu của SpaceX. Nếu đổi một nhà khác, toàn bộ hệ thống vật liệu đều phải xác minh lại từ đầu.
- Broadcom AVGO, chịu trách nhiệm trao đổi dữ liệu cấp độ chục nghìn megabit giữa vệ tinh và mặt đất. Dữ liệu muốn phân luồng tốc độ cao không tắc nghẽn, phải dựa vào nó. Tập đoàn Linde, năm 2025 đầu tư 100 triệu USD xây nhà máy tách không khí gần Cảng Sao Texas, chuyên cung cấp oxy lỏng và nitơ lỏng, vì lượng khí công nghiệp độ tinh khiết cao tiêu thụ lớn khi phóng tên lửa, càng gần thì chi phí càng thấp, địa điểm lựa chọn này bản thân đã là hào rào.
Loại thứ ba: Cần sản xuất hàng loạt ổn định, chi phí ép xuống thấp nhất
Bộ thu Starlink bạn có thể chưa thấy thực tế, nhưng bạn nghĩ xem, toàn cầu cần phủ đến 30 triệu bộ. Một bộ bên trong hàng nghìn linh kiện, mấy chục công đoạn, phải sản xuất ra trên dây chuyền như làm điện thoại, còn phải chịu được rung động và chênh lệch nhiệt độ cấp vũ trụ.
Cấp độ số lượng này, kỹ thuật không phải là yếu tố hàng đầu nữa, quan trọng nhất là ai có thể xuất hàng ổn định, ai có thể ép chi phí xuống thấp nhất.
Logic Foxconn gia công cho Apple, đặt ở đây y hệt. Wistron NeWeb, mã 6285, nhà máy gia công lớn nhất toàn cầu cho thiết bị đầu cuối và bộ định tuyến Starlink. Tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng là mài giũa với SpaceX mấy năm, vì vậy không phải tùy tiện tìm một nhà máy là có thể nhận.
Đi lên trên là mấy công ty A-share. Sunway Communication, 300136, bộ kết nối tần số cao trong thiết bị đầu cuối Starlink cung cấp độc quyền toàn cầu, năm 2025 đơn hàng liên quan SpaceX khoảng 1.05 tỷ. Paker Advanced, 605123, nhà cung cấp phôi rèn duy nhất Trung Quốc cho thân tên lửa và động cơ Starship, đơn hàng khoảng 680 triệu, chiếm 35% doanh thu công ty. Western Superconductor, 002149, hợp kim niobi cho động cơ Raptor độc quyền, đơn hàng khoảng 1.02 tỷ. Yingliu, 603308, bộ phận đúc lõi bơm tuabin Raptor, chiếm 42% doanh thu của chính công ty đó — đơn đặt hàng của SpaceX đã là nguồn thu lớn nhất của công ty này.
Làm nhỏ hơn một chút. Tianyin Machinery, có thể ví như cảm biến sao trên vệ tinh Starlink, vệ tinh dựa vào nó nhìn sao để xác định tư thế của mình, và thị phần của nó vượt 60%. Tongyu Communication, sản xuất mô-đun ăng-ten mặt đất Starlink, năm 2026 dự kiến đơn hàng 300 triệu.
Phía thị trường Mỹ còn có mấy công ty. Trimble, mã TRMB, nó quản lý thời gian, hàng chục nghìn vệ tinh bay trên trời, đồng hồ của mỗi chiếc phải chỉnh theo cùng một nhịp, sai một micro giây thông tin liền sai. Astronics, mã ATRO, quản lý phân phối điện tên lửa. CTS, mã CTSH, quản lý tản nhiệt. Những thứ này không phải công nghệ đen gì, nhưng đều là một con ốc không thể thiếu trong toàn bộ hệ thống.
Bạn có thể hỏi, những công ty này luôn có, tại sao lại là bây giờ?
Ba nguyên nhân.
- Thứ nhất, khối lượng mua sắm mới chỉ bắt đầu tăng. Năm 2026 kế hoạch 100 lần phóng, Starship đang đẩy nhanh thử nghiệm, trung tâm dữ liệu AI năm 2028 bắt đầu triển khai lên trời. Mục tiêu thiết bị đầu cuối Starlink 30 triệu bộ, hiện tại mới chỉ 10 triệu thuê bao. Tốc độ SpaceX tung tiền ra ngoài, còn lâu mới đến đỉnh.
- Thứ hai, độ minh bạch lần đầu tiên được mở ra. Trước đây SpaceX là công ty tư nhân, dữ liệu mua sắm hộp đen. Sau khi bản cáo bạch công khai, báo cáo quý, báo cáo năm sẽ tiếp tục công bố, tốc độ tăng trưởng đơn hàng của các công ty chuỗi cung ứng có thể được theo dõi xác minh.
- Thứ ba, tham khảo vần điệu lịch sử. Chuỗi cung ứng Apple từ iPhone 4 đến đỉnh cao đi mười năm. Chuỗi cung ứng Tesla từ Model 3 sản xuất hàng loạt đến bây giờ đi bảy năm. Vị trí chuỗi cung ứng SpaceX hôm nay, giống Tesla năm 2018 hơn, sản xuất hàng loạt mới bắt đầu, nhà cung cấp mới định hình, tốc độ tăng trưởng đơn hàng mới bắt đầu dốc. Mà Starship vẫn đang thử nghiệm, Starlink cũng đang mở rộng dần, trung tâm dữ liệu AI còn chưa xây, bây giờ tương đương năm 2018 của nó.
Cuối cùng
Ngày đầu niêm yết mua SpaceX, tôi cho rằng là đang trả tiền cho giấc mơ của Musk, và là giấc mơ không gian được định giá rất cao. Tất nhiên bạn cũng có thể nói bạn chỉ tin Musk, đó cũng là giấc mơ của bạn.
Nhưng chúng ta có thể nhìn từ một góc độ khác,
Nhìn dọc theo chuỗi cung ứng, chúng ta đánh cược vào một thứ khác, bởi vì bất kể cổ phiếu SpaceX đi thế nào, mỗi năm hàng trăm tỷ USD đơn mua hàng của nó vẫn phải có người nhận. Những đơn đặt hàng này không liên quan đến giá cổ phiếu, nó chính là doanh thu đến tài khoản đúng hạn mỗi tháng.
Bài viết này không cấu thành đề xuất đầu tư. Ở đây vẫn tồn tại một số vấn đề, ví dụ kim loại beri có chu kỳ, công ty Đài Loan có chiết khấu địa duyên, công ty nhỏ thanh khoản không đủ, chứng nhận có thể vì lặp lại công nghệ mà xáo trộn lại. Mỗi công ty cần phán đoán riêng.
Nhưng nếu ngày SpaceX niêm yết bạn không trúng đậu,
thì có thể đổi cách đánh, không đuổi giá cao, chúng ta đi xem những người cung cấp hàng lặng lẽ kia.
Người khổng lồ đã châm lửa rồi, lần này, cái xẻng ở nơi bạn với tới~
