Tác giả gốc: Eric, Foresight News
Vào lúc 3 giờ sáng ngày 3 tháng 3 theo giờ Bắc Kinh, vụ kiện tập thể yêu cầu Uniswap và người sáng lập Uniswap Hayden Adams chịu trách nhiệm về các token lừa đảo trên Uniswap đã bị Tòa án Quận Liên bang Quận Nam New York bác bỏ. Cố vấn pháp lý tổng hợp của Quỹ Uniswap, Brian Nistler, đã gọi đây là "một phán quyết mang tính bước ngoặt đối với DeFi".
Hayden Adams cũng đã đăng tweet rằng, "Nếu bạn viết mã hợp đồng thông minh nguồn mở và mã đó bị kẻ lừa đảo sử dụng, thì kẻ lừa đảo là người phải chịu trách nhiệm, chứ không phải nhà phát triển nguồn mở. Đây là một kết quả hợp lý và công bằng."
Đối với các nhà phát triển Web3, đây chắc chắn là một tin tốt. Nhưng ít người biết rằng, thẩm phán đưa ra "phán quyết công lý" này, và người đã xác định nhà phát triển trình trộn tiền Tornado Cash có tội trong nhiệm kỳ Chủ tịch SEC trước đây, là cùng một người.
Phán quyết cuối cùng
Từ khi vụ kiện tập thể chống lại Uniswap được đệ trình cho đến khi kết thúc vào hôm nay, đã gần 4 năm trôi qua.
Vào tháng 4 năm 2022, những người dùng Uniswap, đại diện là Nessa Risley, đã đệ đơn kiện tập thể lên tòa án, cáo buộc các bị đơn bao gồm Paradigm, a16z, Uniswap và người sáng lập Hayden Adams vi phạm luật chứng khoán liên bang, đã phát hành và bán các chứng khoán chưa đăng ký, bao gồm UNI, dưới dạng token trên Uniswap. Cũng như các bị đơn đã không đăng ký Uniswap như một sàn giao dịch hoặc nhà môi giới theo luật chứng khoán áp dụng và không cung cấp tuyên bố đăng ký cho các chứng khoán mà họ phát hành và bán cho các nhà đầu tư.
Vụ kiện này do hai công ty luật Kim&Serritella và Barton khởi xướng, đại diện cho những người dùng đã giao dịch các token EtherumMax, Bezoge, MatrixSamurai, Alphawolf Finance, RocketBunny và BoomBaby.io trên Uniswap trong khoảng thời gian từ ngày 5 tháng 4 năm 2021 đến ngày 4 tháng 4 năm 2022.
Năm từ "chứng khoán chưa đăng ký" vào thời điểm đó có sức sát thương khác thường đối với ngành công nghiệp crypto, nhưng vụ kiện này bất ngờ nhanh chóng nghiêng hẳn về phía Uniswap.
Thẩm phán chủ tọa vụ án Katherine Polk Failla mặc dù cho rằng các "token lừa đảo" mà nguyên đơn nêu ra quả thực là chứng khoán, nhưng cho rằng Uniswap không cần phải chịu trách nhiệm về việc này. Failla cho rằng, bản chất phi tập trung của Uniswap có nghĩa là giao thức này không thể kiểm soát token nào được niêm yết trên nền tảng hoặc ai có thể tương tác với nó, "vụ việc giống như bắt nhà phát triển ô tô tự lái chịu trách nhiệm cho việc bên thứ ba sử dụng chiếc xe đó để vi phạm giao thông hoặc thực hiện cướp ngân hàng."
Theo đó, Failla đã bác bỏ các cáo buộc theo luật chứng khoán liên bang vào tháng 8 năm 2023, sau đó nguyên đơn kháng cáo, Tòa phúc thẩm Vòng hai đã xác nhận việc bác bỏ một phần liên bang vào năm 2025, nhưng chuyển lại phần luật tiểu bang để xét xử lại.
Sau đó, nguyên đơn sửa đổi đơn kiện và kiện lại lần nữa. Lần này, các nhà đầu tư thua lỗ cáo buộc các bị đơn Uniswap hỗ trợ và xúi giục gian lận cùng trình bày sai sự thật, và thu lợi từ các giao dịch token lừa đảo, ngoài ra còn vi phạm luật chống gian lận của nhiều tiểu bang.
Sau khi được cùng một thẩm phán Failla xét xử lại, yêu cầu khởi kiện đã sửa đổi một lần nữa bị bác bỏ, và không được phép sửa đổi đơn kiện lần nữa, vụ án hoàn toàn kết thúc.
Lý do thẩm phán đưa ra lần này về cơ bản giống lần trước: Uniswap không biết về tình trạng của các token lừa đảo, và ngay cả khi biết cũng không cung cấp sự hỗ trợ thực chất, đồng thời cũng không phù hợp với bất kỳ định nghĩa nào về hành vi lừa đảo theo luật tiểu bang. Về mặt thu lợi bất chính, Uniswap không thu được lợi ích trực tiếp, còn việc các dự án lừa đảo như vậy mở rộng cơ sở người dùng mang lại lợi ích gián tiếp thì mang tính suy đoán quá cao.
Brian Nistler trong tweet của mình cho biết, trích dẫn một câu từ bản án trước, việc người soạn thảo hợp đồng thông minh lại phải chịu trách nhiệm cho hành vi lạm dụng nền tảng của người dùng thứ ba, điều này đơn giản là "trái với logic".
Kết cục khác của Tornado Cash
Đối mặt với cùng một thẩm phán, Roman Storm của Tornado Cash lại có một kết cục khác.
Tornado Cash lần đầu tiên bị Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Hoa Kỳ đưa vào danh sách trừng phạt vào ngày 8 tháng 8 năm 2022, với cáo buộc giúp các tội phạm, bao gồm cả tin tặc Triều Tiên, rửa tiền hơn 70 tỷ USD. Hai ngày sau khi bị đưa vào danh sách trừng phạt, cảnh sát Hà Lan đã bắt giữ Alexey Pertsev, một trong những nhà phát triển cốt lõi của Tornado Cash.
Vào ngày 14 tháng 5 năm 2024, tòa án Hà Lan kết tội Alexey Pertsev phạm tội rửa tiền và kết án 64 tháng tù. Tòa án cho rằng Pertsev biết nền tảng mình phát triển và vận hành được sử dụng cho mục đích phạm tội, nhưng không ngăn chặn, chủ quan dung túng cho Tornado Cash trở thành công cụ rửa tiền. Hiện Alexey Pertsev vẫn đang kháng cáo, nhưng chưa có tiến triển mới.
7 tháng trước khi Alexey Pertsev bị kết tội, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã khởi kiện hai nhà phát triển khác là Roman Storm và Roman Semenov tại Tòa án Quận Nam New York. Roman Storm trước đó đã bị bắt tại bang Washington, còn Roman Semenov thì đang bỏ trốn.
Roman Storm ra tòa
Sau đó, mặc dù đã kháng cáo và tòa án phúc thẩm xác định lệnh trừng phạt OFAC đối với Tornado Cash là vượt quyền và vô hiệu. Nhưng Roman Storm vẫn phải ngồi vào ghế bị cáo vào tháng 7 năm ngoái. Sau khi được thẩm phán chủ tọa Katherine Polk Failla xét xử, bồi thẩm đoàn đã kết tội Roman Storm "có âm mưu vận hành hoạt động truyền tải tiền không được cấp phép (conspiracy to operate unlicensed money transmitting business)", nhưng cho đến nay vẫn chưa chính thức tuyên án.
Dưới tweet ăn mừng chiến thắng của Uniswap của Brian Nistler, tweet của nhà phát triển Sigil tim-clancy.eth chỉ trích phán quyết của Failla mâu thuẫn (phán quyết đối với Roman Storm thực chất do bồi thẩm đoàn đưa ra) đã nhận được số lượt thích cao nhất trong tất cả các bình luận.
Có thể phi tập trung, nhưng không được riêng tư
Người viết không phải là một luật sư chuyên nghiệp, nhưng bỏ qua các yếu tố chính trị, từ góc độ tình cảm giản dị, cũng có thể hiểu đại khái lý do tại sao Uniswap và Tornado Cash lại có kết cục khác nhau.
Lý do cốt lõi, là các nhà phát triển Tornado Cash hẳn phải biết rõ trình trộn tiền chắc chắn sẽ bị sử dụng để rửa tiền. Điều này cũng cho thấy rõ thái độ của cơ quan quản lý: có thể phi tập trung, nhưng nhất định phải có thể truy xuất. Tether cũng từng đối mặt với tình huống khó khăn tương tự, vì vậy sau này đã bắt đầu hợp tác điều tra rửa tiền và tăng cường chức năng đóng băng.
Có l Roman Storm trong lao tù biết được phán quyết hôm nay cũng sẽ cảm thấy bất công, nhưng anh ta nên hiểu rằng, ngay cả ở nước Mỹ dưới thời ông Trump thân crypto, cũng không thể dung thứ cho một nền tảng giúp tin tặc cấp quốc gia như Triều Tiên rửa tiền. Với sức mạnh của Crypto ngày nay, vẫn chưa đủ để chống lại sức mạnh của quốc gia.
Những người làm việc trong ngành Web3 lên tiếng minh oan cho các nhà phát triển Tornado Cash, cũng như vui mừng reo hò cho chiến thắng của Uniswap. Bởi vì trong mắt chúng tôi, hai giao thức về cơ bản không khác nhau, thậm chí Tornado Cash còn vượt trội hơn trong việc bảo vệ quyền riêng tư. Việc Uniswap vào năm 2022 tăng cường chặn các địa chỉ bị trừng phạt ở front-end đã từng gây ra một số tranh cãi, giờ đây xem ra, việc không yêu cầu cấp phép trong khuôn khổ pháp luật hiện hành có lẽ là con đường sinh tồn duy nhất của các giao thức phi tập trung.
Nhưng nói đi cũng phải nói lại, liệu Uniswap trong các vụ lừa đảo này có thực sự không chút trách nhiệm nào sao?
Theo logic nghiêm ngặt, giống như phép ẩn dụ mà thẩm phán đưa ra, bạn không thể vì kẻ cướp lái Mercedes đến cướp ngân hàng mà bắt Mercedes chịu tổn thất của ngân hàng. Nhưng ở cấp độ thương mại, chúng ta có xu hướng mong đợi các gã khổng lồ nên cung cấp sự bảo vệ trong phạm vi khả năng của họ. Các công cụ bảo mật hiện nay đã có thể phân biệt được một lượng lớn các dự án scam tiềm ẩn từ trước, đối với những dự án kỳ cựu đã hưởng lợi hết mình từ sự phát triển của Web3, việc sàng lọc đơn giản không phải là vấn đề.
Góp một phần sức lực để bảo vệ nhà đầu tư không phải là nghĩa vụ bắt buộc, nhưng đó là trách nhiệm mà các nhà đầu tư bình thường mong muốn Uniswap và những nền tảng tương tự có thể chủ động gánh vác.
