Tác giả: Oluwapelumi Adejumo
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Một hợp đồng thị trường dự đoán có quy mô gần 150 triệu USD đã rơi vào tình trạng hỗn loạn: Nền tảng Polymarket từ chối trả thưởng cho những nhà giao dịch đã dự đoán chính xác rằng Strategy sẽ bán một phần Bitcoin. Mâu thuẫn cốt lõi của tranh chấp này nằm ở việc thời điểm giao dịch thực tế diễn ra không trùng khớp với thời gian được công bố chính thức, làm lộ ra lỗ hổng cơ chế cơ bản trong xử lý thanh toán hợp đồng lớn của thị trường dự đoán phi tập trung. Các nhà giao dịch bị mắc kẹt trong một cuộc giằng co vì một điều khoản chi tiết của quy tắc, đối mặt với nguy cơ hàng triệu USD lợi nhuận đáng lẽ đã thuộc về họ bị xóa sổ.
Trước đó, doanh nghiệp quản lý tài sản Strategy (trước đây là MicroStrategy) - đang nắm giữ tài sản Bitcoin trị giá gần 600 tỷ USD, đã nộp hồ sơ công bố thông tin 8-K cho cơ quan quản lý vào ngày 1 tháng 6, xác nhận công ty đã bán 32 Bitcoin trong khoảng thời gian từ ngày 26 đến ngày 31 tháng 5, với giá trị thị trường ước tính khoảng 2,5 triệu USD. Đối với những người tham gia hợp đồng "Strategy có bán Bitcoin trước ngày 31 tháng 5 hay không" trên Polymarket, bản công bố tuân thủ quy định này vốn là bằng chứng sắt đá cho phe "Cược Có (Yes)", tuy nhiên hướng phán quyết gây tranh cãi hiện tại lại nghiêng hẳn về phe "Cược Không (No)".
Đơn vị vận hành Polymarket sau ngày đáo hạn hợp đồng đã bổ sung một cách diễn giải quy tắc mới: Vì việc công bố chính thức về lệnh bán này diễn ra vào ngày 1 tháng 6, vượt quá thời hạn, nên lệnh giao dịch này sẽ không được tính là căn cứ xác định hiệu lực của hợp đồng. Việc nền tảng tùy tiện thay đổi quy tắc đã dẫn đến nhiều cáo buộc thao túng thị trường. Vào thời điểm quan trọng khi lĩnh vực dự đoán đang nỗ lực giành lấy danh phận tuân thủ từ tài chính truyền thống, cơ chế thanh toán kiểu cá cược phi tập trung đang bị ngành công nghiệp xem xét kỹ lưỡng.
Dòng thời gian đầy đủ của hợp đồng tranh chấp
Sự cố này bắt nguồn từ thỏa thuận trong hợp đồng gốc: Hợp đồng quy định rằng trước 23:59 (giờ ET) ngày 31 tháng 5, chỉ cần Strategy thực tế bán bất kỳ số lượng Bitcoin nào, thì sẽ xác định phe Yes thắng; quy tắc ghi rõ, hồ sơ công bố chính thức của công ty cộng với dữ liệu trên chuỗi là hai bằng chứng để phán quyết.
Hợp đồng trên Polymarket về sự kiện bán Bitcoin gây tranh cãi của Strategy (Nguồn: Polymarket)
Vào thời điểm Strategy nộp hồ sơ công bố bắt buộc vào ngày 1 tháng 6, kênh giao dịch cho hợp đồng này vẫn mở bình thường. Nhiều nhà giao dịch sau khi thấy thông tin công bố, phát hiện ra khe hở định giá arbitrage đã nhanh chóng tham gia thị trường: Người dùng willo2 đã đầu tư toàn bộ 527.000 USD để đặt cược vào Yes, lúc đó tỷ lệ cược trên thị trường vẫn ngụ ý xác suất 80% rằng sẽ không có lệnh bán, nhà giao dịch này ban đầu kỳ vọng thu được lợi nhuận arbitrage 20%. Kết quả là khi các lệnh mua lớn vào thị trường, Polymarket sau đó bổ sung quy tắc, xác định rằng ngày công bố vượt quá thời hạn không được coi là bằng chứng hợp lệ, người dùng này trực tiếp thua lỗ toàn bộ vốn.
Willo đăng bài trên nền tảng X tố cáo: "Giới hạn này chưa bao giờ được viết trong quy tắc hợp đồng, logic hoàn toàn không hợp lý, bản thân Polymarket trước đây cũng không thực thi theo tiêu chuẩn này. Nếu việc công bố bắt buộc phải diễn ra trong ngày 31 tháng 5, thì hợp đồng lẽ ra phải đóng ngay vào ngày 31 tháng 5, nhưng thị trường sau đó vẫn giao dịch bình thường."
Các nhà phân tích trong ngành đồng loạt chỉ trích logic hành động mâu thuẫn của nền tảng, Giám đốc đầu tư của công ty quản lý quỹ Arca, Jeff Dorman, chỉ ra lỗ hổng chí tử: Nếu hợp đồng cứng nhắc yêu cầu nửa đêm ngày 31 tháng 5 là thời điểm cuối cùng, nền tảng lẽ ra phải đóng giao dịch ngay tại thời điểm đó; việc vừa để người dùng mở vị thế bình thường vào ngày 1 tháng 6, vừa sau đó truy ngược lại yêu cầu thời gian công bố phải khớp với ngày đáo hạn, chẳng khác nào đào hố cho những nhà giao dịch tuân thủ quy tắc theo đúng nghĩa đen của hợp đồng. Nhà nghiên cứu dữ liệu chuyên sâu về các dự án phi tập trung Jonatan Pallesen thẳng thắn nhận định:
Việc nền tảng không đánh dấu rõ ràng trước các quy ước ngầm, sau đó bổ sung quy tắc, thuộc về hành vi lừa đảo ngầm; những người chơi tổ chức quen thuộc với các quy tắc ngầm của nền tảng, lợi dụng khoảng trống quy tắc để thu lợi từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ phổ thông, trong khi các nhà đầu tư phổ thông mặc định "giao dịch thực tế diễn ra là được thanh toán" lại phải chịu thua lỗ.
Oracle UMA ẩn chứa khiếm khuyết cấu trúc cơ bản
Tranh chấp hợp đồng cá cược về Strategy, đã từ mâu thuẫn của một hợp đồng đơn lẻ, phát triển thành cuộc chất vấn tập thể của thị trường đối với toàn bộ hệ thống thanh toán của Polymarket. Khác với các sàn giao dịch truyền thống dựa vào tổ chức thanh toán tập trung và bộ phận pháp lý để thực hiện giao hàng phái sinh, Polymarket ủy thác toàn bộ việc xác định sự thật cho oracle lạc quan (optimistic oracle) UMA (Universal Market Access). Logic vận hành của UMA là: Chủ sở hữu token xác định kết quả tranh chấp thông qua bỏ phiếu trên chuỗi; nhà giao dịch chỉ cần nộp tiền ký quỹ 750 USD là có thể khiếu nại phán quyết, nếu bất đồng tiếp tục không thể hòa giải, cuối cùng sẽ do người dùng nắm giữ token UMA bỏ phiếu quyết định dựa trên trọng số token, cơ sở phán quyết là tỷ lệ nắm giữ token, chứ không phải kiểm tra sự thật khách quan.
Nhiều chuyên gia trong ngành cảnh báo cơ chế này rất dễ bị các "cá voi" lớn thao túng, nhà phân tích tiền mã hóa nổi tiếng Eric Conner cho biết, cơ chế bỏ phiếu bằng token vốn có thiết kế khiếm khuyết: Các cá voi nắm giữ lượng lớn có thể lợi dụng vùng xám của quy tắc để bảo vệ vị thế của chính họ, bất chấp sự thật khách quan để xoay chuyển kết quả thanh toán, tránh thua lỗ lớn.
Số liệu nghiên cứu của The Wall Street Journal xác nhận những rủi ro tiềm ẩn trên: Trong phần lớn các đơn hàng tranh chấp của Polymarket, 10 ví nắm giữ hàng đầu nắm giữ hơn một nửa quyền bỏ phiếu; khoảng 60% tài khoản bỏ phiếu UMA hoạt động có liên kết với địa chỉ giao dịch Polymarket, trong một phần năm các vụ tranh chấp, bản thân người bỏ phiếu có lợi ích trực tiếp gắn với kết quả phán quyết. Trong năm tháng đầu năm 2026, số lượng đơn hàng tranh chấp của Polymarket đã vượt quá 1150, vượt tổng số của cả năm ngoái; bị hạn chế bởi kiến trúc phi tập trung, bản thân nền tảng chính thức không có quyền lật ngược phán quyết cuối cùng do việc bỏ phiếu bằng token của UMA đưa ra.
Xung đột giữa sự mở rộng quy mô nhanh chóng của ngành và cơ chế phi tập trung trong thực tế
Vụ tranh chấp trị giá hàng trăm triệu USD này, lại trùng hợp với cửa sổ then chốt khi thị trường dự đoán đang mở rộng quy mô. Trong hai năm gần đây, Polymarket, Kalshi ra sức thoát khỏi mác "sòng bạc tiền mã hóa không tuân thủ", tích hợp sâu với hệ sinh thái tài chính truyền thống. Số liệu từ DeFiLlama cho thấy, tháng 5 năm 2026, tổng khối lượng giao dịch của hai nền tảng này đã vượt 10 tỷ USD, tăng gấp mười lần so với cùng kỳ; các nền tảng lần lượt đạt được hợp tác dữ liệu và nội dung với NYSE, Dow Jones, Associated Press, Fox News.
Môi trường quản lý ngành trải qua nhiều thăng trầm: Năm 2022, Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ (CFTC) ra lệnh cho Polymarket đóng cửa hoạt động tại thị trường nội địa Mỹ, chuyển địa điểm ra nước ngoài; Kalshi cũng từng kiện tụng nhiều năm với CFTC về tính tuân thủ của hợp đồng sự kiện, cho đến khi thắng kiện tại tòa án liên bang vào cuối năm 2024. Sau khi bầu cử năm 2024 kết thúc, xu hướng quản lý chuyển hướng, Polymarket giành được giấy phép phái sinh liên bang tại Mỹ, CFTC tuyên bố rõ ràng: Hợp đồng sự kiện thuộc về phái sinh hàng hóa, thuộc phạm vi quản lý của cơ quan này. Chủ tịch CFTC Michael S. Selig cho biết: "Hợp đồng sự kiện có thể giúp các thực thể và cá nhân phòng ngừa rủi ro sự kiện, tối ưu hóa mức độ phơi nhiễm danh mục đầu tư, đồng thời truyền tải thông tin kỳ vọng sự kiện đến thị trường, thuộc tính sản phẩm nằm trong phạm vi trách nhiệm quản lý của CFTC."
Ngay cả khi đã có giấy phép tuân thủ, logic thanh toán của thị trường dự đoán phi tập trung vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Thị trường thứ cấp truyền thống dựa vào quản lý chặt chẽ và tính thanh khoản đầy đủ, giá cả neo theo cơ bản thực tế; trong khi ở thị trường dự đoán theo cơ chế bỏ phiếu bằng token, định nghĩa về "sự thật" luôn được quyết định bởi cuộc chơi bỏ phiếu. Trước khi cơ chế phán quyết được hoàn thiện, trong làn sóng mở rộng mạnh mẽ của lĩnh vực dự đoán, các nhà giao dịch sẽ luôn phải chịu sự chi phối bởi các quy tắc ngầm và bồi thẩm đoàn bỏ phiếu trên chuỗi nằm ngoài những điều khoản đen trắng trên giấy tờ.
