Bài gốc | Odaily Planet Daily (@OdailyChina)
Tác giả | Golem (@web3_golem)
Một số tin tức vừa xuất hiện đã khiến người ta liên tưởng không ngừng, chẳng hạn như tin này vào ngày 8 tháng 4 — Iran dự định trong thời gian ngừng bắn hai tuần sẽ thu phí thông hành cho các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, mỗi thùng 1 USD và có thể thanh toán bằng Bitcoin.
Phản ứng của thị trường tiền mã hóa rất nhanh. Khi Iran tuyên bố sẵn sàng thu phí tàu chở dầu bằng Bitcoin, giá BTC có thể chịu ảnh hưởng và trong thời gian ngắn đã tăng vọt lên 73.000 USD. Mặc dù hôm nay giá Bitcoin lại giảm xuống khoảng 70.000 USD, nhưng đối với những người tin tưởng vào Bitcoin, ý nghĩa biểu tượng từ lâu đã lớn hơn lợi ích "tăng vài điểm" — tầm nhìn "tiền mặt điện tử" mà Satoshi Nakamoto thiết kế cho Bitcoin đã được kích hoạt trong một tình huống cực đoan.
Công cụ cực đoan, cuối cùng cũng gặp phải tình huống cực đoan
Sau khi Iran thông báo tin này với thế giới, tôi đã tưởng tượng ra một khoảnh khắc hết sức kỳ quặc, nhưng lại vô cùng chân thực.
Trên cổ họng màu xanh hẹp nhưng siết chặt nguồn cung dầu thô hơn 20% toàn cầu ở Vịnh Ba Tư, những con tàu chở dầu xếp hàng dài chờ thông hành, trên đầu chúng là những chiếc trực thăng trang bị súng máy lượn vòng, không xa những tàu chiến của Iran cũng luôn sẵn sàng bắn chìm những con tàu không tuân thủ quy tắc. Ngay lúc này, một thuyền trưởng tàu chở dầu cỡ lớn chở 2 triệu thùng dầu thô đứng trên boong tàu đón làn gió biển mặn mà và dán mắt vào màn hình, anh ta không nghe thấy tiếng sóng ở Vịnh Ba Tư, mà đang sốt ruột chờ đợi một giao dịch Bitcoin khổng lồ được các thợ đào "đóng gói vào khối", quá trình này mất khoảng 10 phút. Chỉ khi số Bitcoin này được chuyển thành công đến địa chỉ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, con tàu của anh ta mới được thông hành an toàn.
Khi máu của nền công nghiệp quan trọng nhất của nền văn minh nhân loại — dầu mỏ, cần được "thông quan" đồng thời bởi eo biển ngoại tuyến và mạng lưới Bitcoin trực tuyến, một cảm giác sử thi lệch lạc khiến người ta cao trào.
Những năm gần đây, một chủ đề tranh luận mà mọi người yêu thích nhất chính là Bitcoin rốt cuộc có tác dụng gì? Nhưng bất kể kết quả tranh luận cuối cùng ra sao, câu chuyện "tiền mặt điện tử ngang hàng" cổ xưa nhất, xuất hiện đầu tiên trong sách trắng Bitcoin đều bị phủ nhận. Bởi vì Bitcoin không chỉ biến động giá lớn mà hiệu suất giải quyết còn cực kỳ thấp, chưa nói đến việc chênh lệch với hệ thống thanh toán ngân hàng truyền thống, ngay cả khi thị trường xem xét đến chi phí và hiệu quả của thanh toán xuyên biên giới, lựa chọn đầu tiên cũng là stablecoin, Bitcoin trong trường hợp sử dụng thanh toán dường như đã bị loại bỏ hoàn toàn.
Nhưng trong các tình huống cực đoan, cả hệ thống thanh toán ngân hàng truyền thống và stablecoin đều không thể sử dụng. Tình huống cực đoan là gì? Đó là khi một quốc gia bị loại khỏi SWIFT, dự trữ ngoại hối của họ trong ngân hàng nước ngoài trở thành một chuỗi số chỉ có thể nhìn mà không thể động đậy, ngay cả việc sử dụng stablecoin cũng bị nhà phát hành đóng băng. Iran hiện đang đối mặt với tình huống cực đoan như vậy, ngay cả khi ngân hàng và stablecoin giải quyết nhanh đến đâu, cuối cùng cũng không thể vào túi của Iran. (Chú thích của Odaily: Tether vào năm 2025 đã đóng băng 42 địa chỉ của Iran, tháng 3 năm 2026 Circle phối hợp với Tether đóng băng khoảng 249 triệu USD tài sản stablecoin liên quan đến sàn giao dịch Wallex của Iran.)
Nếu bạn là Iran, khi bạn đối mặt với một "cảnh sát toàn cầu" có thể bất cứ lúc nào đóng băng tất cả tài sản ngoại hối của bạn, cắt đứt tất cả các liên hệ ngân hàng của bạn, hiệu suất và biến động không còn quan trọng nữa, quyền tự chủ giải quyết mới là tất cả. Phát ngôn viên của Hiệp hội các nhà xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm hóa dầu Iran, Hamid Hosseini, khi đối mặt với phóng viên của Financial Times cũng đã nói rất rõ lý do lựa chọn Bitcoin làm công cụ thanh toán, việc sử dụng Bitcoin là để đảm bảo không thể bị theo dõi hoặc bị tịch thu do trừng phạt.
Hosseini chỉ nói đúng một nửa, dòng chảy của Bitcoin cũng có thể được theo dõi trên chuỗi, chính phủ Mỹ trong quá khứ thực tế cũng đã theo dõi và tịch thu Bitcoin trong nhiều vụ án quốc tế. Nhưng những hành vi này đều là sau sự việc và cần tốn thời gian, đồng thời do tính chất đặc biệt của mạng lưới phi tập trung của Bitcoin, ít nhất chính phủ Mỹ không thể theo dõi và ngăn chặn vào thời điểm Iran giao dịch với tàu chở dầu, đạt được điểm này đối với Iran là đủ.
Điều này cũng chứng minh, có lẽ Bitcoin ngay từ đầu, không phải để phục vụ "cuộc sống yên bình". Khi thế giới bắt đầu phân liệt, tín dụng phá sản, sự đồng thuận dựa trên toán học và mã code này trở thành "khu đất tài chính cuối cùng" của các nhóm ngoài lề. "Thuật giết rồng" mà Satoshi Nakamoto viết cách đây hơn mười năm, trong khói lửa của Vịnh Ba Tư, đã được sử dụng.
Thu Bitcoin qua vịnh, liệu có chỉ là lời nói suông?
Tuy nhiên cũng đừng vội mở sâm panh cho Bitcoin, hãy trở về với thực tế, lựa chọn "có thể" thu Bitcoin qua vịnh này có lẽ sẽ không xảy ra. Sáng ngày 9 tháng 4, ngay sau ngày Hosseini tuyên bố thu phí Bitcoin cho tàu chở dầu quá cảnh, eo biển Hormuz lại đóng cửa. Điều này không khỏi khiến người ta nghi ngờ, liệu Hosseini từ đầu đã nói suông?
Arthur Hayes cũng bày tỏ nghi ngờ tương tự, ông đã đăng bài trên nền tảng X nói rằng chỉ khi nhìn thấy bản ghi giao dịch Bitcoin thực tế trên chuỗi, ông mới tin vào tuyên bố của Iran về việc thu phí thông hành dưới hình thức Bitcoin, nếu không thì có khả năng cao hơn là một hành vi chọc tức hệ thống tài chính phương Tây.
Ngay cả khi lùi một vạn bước, nếu hôm nay eo biển Hormuz không đóng cửa, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thu được một rổ Bitcoin, không thể chỉ để đó, để mua lương thực, thuốc men và vũ khí, Iran cuối cùng cần bán số Bitcoin này để đổi thành tiền pháp định. Nhưng dưới lệnh trừng phạt OFAC hiện tại đối với Iran, sàn giao dịch toàn cầu nào, tổ chức nào dám giúp Iran bán số Bitcoin này? Có thể Mỹ tạm thời không bắt được bạn, nhưng không tránh khỏi tính sổ sau này.
Vì vậy, kết hợp với thực tế, tuyên bố của Hosseini phần lớn cũng là một chiến thuật tâm lý, chưa chắc đã thực sự thu Bitcoin, mà chỉ là nói một câu đe dọa với Mỹ. Tín hiệu mà Iran muốn truyền đạt là tín hiệu trừng phạt của Mỹ không hiệu quả, trong tình huống cực đoan, không phụ thuộc vào thanh toán bằng USD, SWIFT và stablecoin, tôi vẫn có thể thoải mái hoạt động trong hệ thống tài chính quốc tế.
Và suy cho cùng, rất nhiều lúc, tuyên bố trong địa chính trị, quan trọng không phải là có thể thực hiện được hay không, mà là nó có thể giải phóng tín hiệu gì cho đối phương, tạo ra áp lực tâm lý gì, thay đổi kỳ vọng nào trong cuộc chơi, cho dù cuối cùng việc không thành, nó cũng đã hoàn thành nhiệm vụ truyền bá của mình. Chẳng hạn, vào đêm trước khi Mỹ-Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần, Trump nói suông rằng sẽ khiến toàn bộ nền văn minh Iran biến mất trong một đêm, nếu Trump không đưa ra đe dọa mạnh mẽ như vậy, liệu Mỹ-Iran có thể đi đến tình huống ngừng bắn hay không thật khó nói.
Vì vậy, Bitcoin trong cuộc chơi này, có thể đóng vai một sát thủ, cũng có thể chỉ là một quả khói. Là người ủng hộ crypto, cũng đừng quá thất vọng, thái độ đúng đắn nên là vừa không mơ tưởng quá đà, vừa không xem nhẹ quá mức.
Bởi vì có một điều chắc chắn, Bitcoin đã bị kéo vào "vòng địa chính trị". Khi Bitcoin bị các quốc gia có chủ quyền sử dụng làm vũ khí và đe dọa, điều đó chứng tỏ nó vẫn chưa bị lãng quên.
Điều này đủ để an ủi lòng người, thế giới đang trở lạnh, máy đào Bitcoin đang nóng lên.
