Bài gốc | Odaily星球日报(@OdailyChina)
Tác giả | Ding Dang(@XiaMiPP)
Cuối tuần trước, làn sóng chỉ trích tập trung vào Binance một lần nữa bùng nổ trên X. Lần này, đó là việc thanh toán các khoản nợ cũ được khơi lại.
Nguyên nhân bắt nguồn vào ngày 26 tháng 1, khi CEO của ARK Invest, Cathie Wood (biệt danh "chị gỗ"), trong một cuộc phỏng vấn với Fox Business, cho biết gần đây vàng, bạc và cổ phiếu Mỹ đều tăng mạnh, nhưng tiền mã hóa không tăng là do hậu quả từ sự cố hệ thống của Binance vào ngày 11 tháng 10 năm ngoái (gọi tắt là "sự kiện 1011"), dẫn đến việc thanh lý đòn bẩy 28 tỷ USD vẫn chưa nguôi ngoai.
Là một nhà đầu tư sớm vào Coinbase và là một trong những nhà quản lý quỹ đầu tiên ở Phố Wall đưa Bitcoin vào câu chuyện đầu tư thể chế, Cathie Wood có tiếng nói xuyên biên giới tự nhiên giữa tài chính truyền thống và ngành công nghiệp tiền mã hóa. Do đó, phát biểu này nhanh chóng khơi dậy ký ức tập thể về sự kiện 1011. Hơn nữa, đúng lúc thị trường đang trầm lắng, tâm lý của mọi người chỉ muốn xem cho vui, khiến sự việc tiếp tục lan rộng.
Phía Binance nhanh chóng đưa ra phản hồi. Đồng CEO He Yi cho biết, Cathie Wood không phải là người dùng của Binance, và Binance cũng không phục vụ các chủ thể Mỹ. Ý ngoài lời dường như ngụ ý rằng Cathie Wood không hiểu rõ tình hình thực tế, hoặc đằng sau có một âm mưu nào đó.
Nguyên nhân và hậu quả của sự kiện 1011: Hiệu ứng cánh bướm từ một "sự cố hệ thống"
Để hiểu cuộc chiến chỉ trích này, trước tiên cần làm rõ diễn biến của sự kiện 1011. Nói một cách đơn giản, đây là một sự kiện "thiên nga đen" của thị trường tiền mã hóa: hôm đó, thị trường biến động đột ngột dữ dội, tổng vốn hóa thị trường tiền mã hóa toàn cầu bốc hơi hơn 500 tỷ USD, quy mô thanh lý các vị thế đòn bẩy vượt quá 19 tỷ USD, được coi là sự kiện thanh lý đòn bẩy lớn nhất trong lịch sử ngành công nghiệp tiền mã hóa, từ một lượng lớn người dùng thông thường đến nhiều nhà tạo lập thị trường và VC nổi tiếng đều chịu tổn thất nặng nề trong sự kiện này.
Lý do Binance bị chỉ trích là "thủ phạm", là vì tại thời điểm then chốt khi biến động thị trường cực kỳ mạnh, có sự bất thường rõ ràng về thanh khoản bên trong nền tảng của họ. Dù mô tả chính thức là "vấn đề phần mềm" hay "mô-đun giao dịch tạm thời mất tác dụng", kết quả mà thị trường chứng kiến đều vô cùng tàn khốc: cơ chế Auto-Deleveraging (ADL) được kích hoạt, thanh lý liên hoàn xuyên tài khoản khởi động, một số tài khoản nhà tạo lập thị trường chịu thua lỗ thảm khốc trong thời gian ngắn, thậm chí buộc phải rút khỏi thị trường.(Đọc chi tiết:《Giải thích chi tiết cơ chế ADL của hợp đồng vĩnh viễn, tại sao lệnh kiếm lời thần thánh của bạn lại bị đóng tự động?》。)
Một manh mối khác bị lật lại nhiều lần, liên quan đến hoạt động khuyến khích USDe của Binance vào thời điểm đó. Hoạt động này lấy lãi suất hàng năm 12% làm điểm bán, và cũng có người dùng thế chấp các tài sản như USDe thông qua phương thức vay vòng, khuếch đại lợi nhuận và rủi ro. Khi USDe "mất neo" (chính xác hơn là chênh lệch giá giữa các nền tảng, trên chuỗi và ngoài chuỗi), nó đã kích hoạt đợt thanh lý quy mô lớn.
Sau sự việc, Binance đã ra tuyên bố, nhiều lần nhấn mạnh rằng việc bán tháo chủ yếu do môi trường thị trường rộng hơn thúc đẩy, chứ không phải do hệ thống nền tảng bị lỗi. Và trong các bước tiếp theo, Binance đã chi trà khoảng 283 triệu USD cho những người dùng bị ảnh hưởng bởi việc mất neo và các vấn đề liên quan. Khoản bồi thường này, trong ngắn hạn, quả thực đã xoa dịu cơn giận của một bộ phận người dùng tiền mã hóa.
Nhưng tranh cãi không biến mất. Có lẽ vì Binance từng sửa đổi hồi tố đường xu hướng K-line biến động bất thường của một số đồng tiền sau sự kiện, hay những nghi ngờ lâu nay về cơ chế niêm yết Binance Alpha, những bất bình tích tụ lâu nay này đều đang tìm lối thoát thông qua sự kiện dư luận 1011.
Khi làn sóng dư luận lên cao, giờ dường như đang dần biến thành sự phân chia phe phái. Odaily星球日报 sẽ giới thiệu dưới đây một số nhân vật chính của hai phe dư luận.
Một trong các phe chỉ trích: Cuộc tấn công lâu dài của Leonidas
Người bắn phá dồn dập sớm nhất là Leonidas, đồng sáng lập ZapApp, một nhân vật quan trọng trong hệ sinh thái Bitcoin Ordinals, đồng thời là người thúc đẩy cốt lõi của DOG (đồng Meme coin chó hot trên Bitcoin).
Anh ấy hầu như ngày nào cũng đăng bài chỉ trích Binance trên X, và đã trở thành một trong những đại diện nổi bật nhất của phe chống Binance hiện tại. Tuy nhiên, nếu xem kỹ cách diễn đạt của anh ấy, sẽ thấy anh ấy truy cứu không phải bản thân sự kiện 1011. Đối với Leonidas, 1011 giống như một "bằng chứng" hơn:một ví dụ có thể dùng để chứng minh Binance đang hút máu toàn bộ ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Mối thù của anh với Binance bắt nguồn từ việc anh công khai yêu cầu Binance niêm yết đồng tiền đó, nhưng không được chấp thuận. Leonidas công kích Binance yêu cầu các dự án trả tỷ lệ cung cấp token cực cao (anh ta tuyên bố lên tới ~10%) làm "phí" niêm yết, sau đó Binance hoặc nội bộ bán ra một lượng lớn, khiến dự án và nhà đầu tư nhỏ lẻ thua lỗ nặng.
Leonidas gọi thẳng CZ là "kẻ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa" "kẻ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử văn minh nhân loại", anh cho rằng CZ mặc dù trên danh nghĩa đã từ chức CEO, nhưng vẫn nắm giữ 90% cổ phần của Binance, Binance chính là "công cụ đại diện" của anh ta. Mỗi bài đăng của CZ đều bị Leonidas diễn giải là đạo đức giả, bởi theo quan điểm của anh, CZ một mặt thông qua Binance "bóc lột thị trường", một mặt giảng giải đạo lý cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Theo quan điểm của anh, việc Binance sau đó bồi thường 283 triệu USD cho người dùng chính là bằng chứng cho thấy họ có trách nhiệm trực tiếp, và nói rằng "chỉ có công ty có tội mới bồi thường nhiều tiền như vậy".
Như vậy, giữa Leonidas và Binance tồn tại xung đột lợi ích trực tiếp ở cấp độ dự án, cách biểu đạt cảm xúc của anh cũng rõ ràng pha trộn mối thù cá nhân. Đồng thời, anh đại diện cho một nhóm người lâu nay bất mãn với cấu trúc quyền lực của các sàn giao dịch tập trung (CEX).
"Đối thủ" xuống thang: Cáo buộc rủi ro hệ thống từ Xu Mingxing
Người thực sự đẩy cuộc chiến lên cao trào là người sáng lập OKX, Star (Xu Mingxing). Ông chỉ ra rằng, sau 1011, cấu trúc vi mô của thị trường tiền mã hóa đã thay đổi căn bản, tính phá hoại của nó thậm chí còn vượt qua sự sụp đổ của FTX. Ông cho rằng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở hoạt động tăng trưởng người dùng của Binance — cung cấp lợi suất 12% hàng năm cho USDe, và cho phép nó được hưởng quy chế thế chấp ngang bằng với USDT, USDC, nhưng lại thiếu các hạn chế đủ mạnh.
Theo quan điểm của ông, về bản chất USDe gần giống với "quỹ phòng hộ được mã hóa" hơn là các sản phẩm thị trường tiền tệ rủi ro thấp tương tự như BlackRock BUIDL. Người dùng bị dụ dỗ bởi lợi nhuận, đã chuyển đổi stablecoin sang USDe, thông qua vay vòng lặp tạo ra lợi nhuận tiềm ẩn 24%—70%, khiến rủi ro hệ thống tích tụ nhanh chóng trong thời gian ngắn. Khi biến động thực sự ập đến, việc USDe mất neo, các khiếm khuyết trong quản lý rủi ro của WETH và BNSOL, cùng nhau khuếch đại cú sốc, giá một số tài sản từng tiến sát về 0.
Xu Mingxing nhấn mạnh, ông không có ý tấn công Binance, mà hy vọng ngành công nghiệp đối mặt với vấn đề thực tế;là nền tảng lớn nhất toàn cầu, Binance nên ưu tiên xem xét tính ổn định và minh bạch, thay vì che giấu rủi ro thông qua tiếp thị đòn bẩy cao.
Nhưng thực tế là, với tư cách là một trong những đối thủ cạnh tranh chính của Binance, OKX lâu nay bị Binance áp đảo. Xu Mingxing với tư cách là người cầm lái OKX, trong phát biểu làm nổi bật hình ảnh "tuân thủ và hướng đến người dùng" của OKX, làm suy yếu sự độc quyền thị trường của Binance, cũng là hợp lý.
Đối mặt với sự chỉ trích của Xu Mingxing, đương nhiên hai bên đấu khẩu qua lại. Tuy nhiên, thú vị hơn, cả CZ và He Yi đều từng là nhân viên dưới quyền Xu Mingxing. Trên mạng tuy căng thẳng, nhưng ngoài đời vẫn duy trì mối quan hệ ngành nghề tếm nhị. He Yi thậm chí ném ra tấm ảnh "thân thiện" chụp cùng Xu Mingxing vào tháng 12, và nói rằng họ đã trao đổi riêng về chuyện "chiêu mộ người" (Binance đã chiêu mộ được quản lý sản phẩm của OKX), nhưng không trao đổi về sự kiện 1011, đầy tính châm biếm.
CZ hủy theo dõi Toly, một đường dây ngầm khác của cạnh tranh blockchain?
Một điểm nóng khác trong cuộc chỉ trích này là việc CZ hủy theo dõi tài khoản X của người đồng sáng lập Solana, Anatoly Yakovenko. Lý do là Toly đã chia sẻ lại bài đăng chỉ trích Binance của Xu Mingxing, kèm theo một bình luận đầy ẩn ý: "Chỉ mất 18 tháng sau sự cố để phục hồi." Ám chỉ Solana (SOL) sau khi FTX sụp đổ đã mất 18 tháng để trở lại mức giá bull market năm 2021, giờ đây Binance cũng bị ám chỉ là bên chịu trách nhiệm cho "sự cố" tương tự. Hành động này của Toly tương đương với việc gián tiếp đứng về phe ủng hộ chỉ trích Binance.
Một số người dùng tiền mã hóa bắt đầu lo lắng: liệu các đồng hệ sinh thái Solana, đặc biệt là Meme coin, trong tương lai có khó lên sàn Binance hơn không?
Đằng sau đó là cuộc cạnh tranh trực tiếp về thanh khoản Meme giữa BSC và Solana. Bên trước đang dốc toàn lực tranh giành câu chuyện Meme mới, trong khi bên sau từng là vườn ươm quan trọng nhất của làn sóng này. Cuộc chơi của các blockchain, có lẽ đang lộ diện lặng lẽ trong cuộc chiến tranh luận này.
Phe ủng hộ: Sự thật hay là quan hệ công chúng?
Có lẽ nhờ vào việc Binance lâu nay duy trì mối quan hệ với các KOL, thái độ đối với Binance trong cộng đồng tiếng Trung tương đối ôn hòa. Tuy nhiên, trước những cáo buộc nghiêm trọng lần này, số KOL lớn dám công khai ủng hộ Binance vẫn là thiểu số, trong đó EnHeng (Ừ Hừ) được mệnh danh là "thái tử Binance" có thể coi là một.(Đọc thêm:《Kẻ cuồng tiền mã hóa sinh năm 2005 EnHeng: "Thái tử Binance" chỉ là lớp vỏ bảo vệ của tôi》。)
Hiện tại, những người có thể ủng hộ Binance, phần nhiều đến từ các nhà phân tích tương đối trung lập. Ví dụ, trader Benson chỉ ra rằng, Binance quả thực có trách nhiệm, nhưng USDe không phải là điểm khởi đầu của sự sụp đổ. Xét theo dòng thời gian, khi thị trường chạm đáy lúc 5:20, USDe chỉ mất neo nhẹ, việc thực sự giảm xuống 0.65 xảy ra sau khi phục hồi.
Anh cho rằng, điều bất thường hơn là sự lệch giá quy mô lớn giữa Binance và các sàn giao dịch khác trong khoảng 5:18—5:20: một nửa số đồng tiền trên Binance đạt mức giá thấp nhất toàn thị trường, một số chênh lệch lên tới 100%, cặp USDT thấp hơn đáng kể so với cặp USD. Anh ta cho rằng, suy ngược lại từ kết quả, nhiều khả năng hơn là vấn đề ở cấp độ hệ thống của Binance, chứ không đơn thuần do nhà tạo lập thị trường rút thanh khoản, và kêu gọi nhân cơ hội Binance đã công bố bài phân tích lại, để ngành công nghiệp thảo luận đầy đủ và công khai hơn về sự kiện.
Đối tác quản lý Dragonfly, Haseeb Qureshi, cũng có quan điểm tương tự. Ông cho rằng, cách nói "Binance và Ethena gây ra sụp đổ" khó thành lập ở khía cạnh dòng thời gian, đường lan truyền thị trường và bằng chứng. Ông chỉ ra, giá Bitcoin đã chạm đáy khoảng 30 phút trước khi USDe xuất hiện bất thường trên Binance, quan hệ nhân quả rõ ràng bị đảo ngược; đồng thời, việc lệch giá USDe chỉ xảy ra trên Binance, không lan rộng sang các nền tảng giao dịch khác, không thể giải thích cho việc thanh lý quy mô lớn trên toàn thị trường, và có sự khác biệt cơ bản với các sự kiện từng gây chấn động bảng cân đối kế toán toàn cầu như Terra. Trên thực tế, về vấn đề USDe mất neo, Haseeb đã giải thích không lâu sau sự kiện 1011, chi tiết tham khảo《Nhà đầu tư Ethena Dragonfly: USDe không hề mất neo, chỉ là "lệch giá cục bộ" trên Binance》.
Theo quan điểm của ông, giải thích hợp lý hơn vẫn là sự chồng chập của nhiều yếu tố: phát biểu về thuế quan của Trump vào tối thứ Sáu làm xáo trộn thị trường, API của Binance bất thường khiến nhà tạo lập thị trường không thể phòng ngừa rủi ro xuyên nền tảng, cơ chế thanh lý và ADL khuếch đại biến động, và thị trường tiền mã hóa thiếu cơ chế ngắt mạch và ổn định tự động kiểu tài chính truyền thống, cuối cùng khiến tình hình diễn biến theo hướng bất lợi. Ông nhấn mạnh, 10/11 không tồn tại một "thủ phạm chính" đơn giản và có tính âm mưu, thị trường mặc dù chịu tổn thất nặng nề, nhưng về lâu dài không bị phá hủy vĩnh viễn, chỉ cần thời gian để sửa chữa thanh khoản và lòng tin.
Sau khi Haseeb bày tỏ sự ủng hộ đối với Binance, CZ đã chia sẻ lại bài đăng này và kèm chú thích, "Dragonfly từng là một trong những nhà đầu tư lớn nhất của OKX". Tuy nhiên, Xu Mingxing trong phản hồi sau đó đã phủ nhận việc này, nói rằng Dragonfly chưa từng đầu tư vào OKX, dù là đầu tư nhỏ hay lớn.
Điều chỉnh SAFU: Cứu chữa hay tín hiệu?
Trong lúc FUD về Binance lan rộng, vào ngày 30 tháng 1, Binance trong "Bức thư ngỏ gửi cộng đồng tiền mã hóa" đã thông báo sẽ điều chỉnh cấu trúc tài sản của Quỹ SAFU, chuyển đổi dần dự trữ stablecoin quy mô 1 tỷ USD ban đầu sang dự trữ Bitcoin, và dự kiến hoàn thành việc chuyển đổi trong vòng 30 ngày kể từ ngày công bố. Binance sẽ kiểm tra định kỳ quy mô tài sản của Quỹ SAFU, nếu do biến động giá Bitcoin khiến giá trị thị trường của Quỹ SAFU xuống dưới 800 triệu USD, Binance sẽ bổ sung Bitcoin để khôi phục quy mô quỹ về 1 tỷ USD.
Tuy nhiên, về cách thức mua cụ thể 1 tỷ USD BTC này, Binance trong thông báo không nói rõ, Odaily星球日报 đã tham vấn phía Binance về vấn đề này, tạm thời chưa nhận được phản hồi.
Kết luận
Thực ra nhìn lại cuộc tranh cãi này, lý do Binance một lần nữa trở thành tâm điểm, có lẽ không chỉ vì nó "đã làm gì sai", mà vì nó đã đủ lớn, lớn đến mức bất kỳ vấn đề cấu trúc nào, cũng sẽ hiện hình đầu tiên trên nó.
Đây không phải là lần đầu tiên Binance trải qua sự chỉ trích, và e rằng cũng không phải là lần cuối. Điều thực sự quan trọng, không chỉ là trách nhiệm sự kiện được phân chia như thế nào, mà là với tư cách là trung tâm đầu não của ngành, các sàn giao dịch hàng đầu có sẵn sàng gánh vác trách nhiệm ổn định ở cấp độ cao hơn hay không.
Trong một thị trường vẫn phụ thuộc cao vào đòn bẩy, cảm xúc và sự thúc đẩy bởi câu chuyện, bản thân cuộc tranh luận này, có lẽ quan trọng hơn cả thắng thua.
