Tác giả:jessy
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Một năm qua, tôi đã tập trung vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế Agent, trao đổi với các đội ngũ của Stripe, Visa, Coinbase, Google cũng như hàng chục công ty khởi nghiệp đang thúc đẩy thương mại Agent. Tôi đã tổng hợp toàn ngành, ra mắt sản phẩm và tìm kiếm sự phù hợp thị trường.
Hiện tại vẫn chưa có nhu cầu thực sự, và các công ty khởi nghiệp gặp nhiều vấn đề cấu trúc khi bước vào lĩnh vực này.
Tháng trước, tại hội nghị Sessions, Stripe đã công bố 288 sản phẩm mới, với lượt truy cập vào tài liệu về Agent chiếm gần 40% tổng lượt đọc tài liệu. Thị trường thương mại Agent của họ có hơn 1000 thương gia đã kích hoạt. Tuy nhiên, tại hội nghị Sessions, số lượng Agent đã đăng ký thực hiện giao dịch chỉ là con số đếm trên đầu ngón tay.
Visa đề cập rằng mã thông báo thanh toán Agent của họ (chứng chỉ thanh toán được mã hóa liên kết với Agent, dùng để thanh toán thay cho người dùng) hiện cần thời gian phê duyệt KYC từ 3 đến 9 tháng và thực tế cần đạt ngưỡng doanh thu tối thiểu 250 triệu USD mới đủ điều kiện. Ngày nay, chỉ những công ty cấp độ Amazon hay Walmart mới có thể hoàn thành vòng khép kín xác minh danh tính này.
Coinbase báo cáo rằng tính đến tháng Tư, giao thức x402 có 69 nghìn Agent hoạt động và 165 triệu giao dịch. Nhưng phân tích chuỗi khối độc lập cho thấy khối lượng giao dịch thực tế hàng ngày vào khoảng 17 nghìn USD, trong đó khoảng một nửa là giao dịch thử nghiệm (theo CoinDesk báo cáo tháng 3 năm 2026).
Agent đối với thương gia
Chúng tôi đã xây dựng shop.fast.xyz để trực tiếp xác minh ứng dụng thực tế của thương mại mua hộ. Ở đó bao gồm sản phẩm, thương gia và giao dịch thực.
Đối với hầu hết các danh mục sản phẩm, trải nghiệm người dùng mua sắm bằng AI hiện tại hoàn toàn không thể so sánh với thương mại điện tử truyền thống. Khi bạn mua quần áo, thiết bị điện tử hay đồ nội thất, bạn muốn nhìn thấy hình ảnh, xem qua các lựa chọn khác nhau và so sánh ngang hàng.
Hình thức hội thoại của chatbot thực sự là một bước lùi. Bạn đang thay thế giao diện trực quan phong phú bằng một cuộc trò chuyện thuần văn bản, trong khi về bản chất, con người là những người mua sắm bằng thị giác.
Agent tỏ ra xuất sắc ở những khâu chúng tôi tưởng sẽ rất khó khăn. Nó có thể hiểu được nhu cầu của người dùng và xử lý tốt các chỉ dẫn kiểu "giống cái này nhưng rẻ hơn". Tầng mô hình đã phát huy tác dụng.
Nhưng nó không thể thay thế trải nghiệm xem mười sản phẩm cạnh nhau rồi chọn một. Giao diện chat có thể được tăng cường bằng băng chuyền hình ảnh và hiển thị tương tác, nhưng đến mức độ đó, bạn thực ra chỉ đang xây dựng lại một giao diện front-end thương mại điện tử bên trong cửa sổ chat. Đối với việc mua sắm so sánh giá dựa vào thị giác, chúng tôi chưa tìm thấy lý do thuyết phục nào để chứng minh giao diện chat tốt hơn giao diện thương mại điện tử gốc.
Chúng tôi thấy nhu cầu thực sự từ các thương gia, nhưng đây là một nhu cầu mang tính phòng thủ.
Thương gia muốn cửa hàng của họ có thể được Agent truy vấn. Không phải vì khách hàng hiện tại đều mua hàng thông qua Agent, mà vì họ lo sợ nếu đây trở thành kênh chủ lưu, họ sẽ bị bỏ lại phía sau.
Đây là chiến lược "Tối ưu hóa động cơ Agent (AEO)", nhưng hiện chỉ là phần thêm vào, chứ không phải thứ thiết yếu. Các thương gia đang chuẩn bị cho một làn sóng chưa tới.
Thương mại hội thoại thực sự có thể nâng cao trải nghiệm trong một số tình huống: mua hàng tần suất cao, chi phí ra quyết định thấp, khi người dùng đã biết rõ họ muốn gì. Đặt đồ ăn là ví dụ rõ ràng nhất. Thị trường lớn, tần suất cực cao, quyết định nhanh chóng ("giúp tôi gọi một phần Pad Thái từ cửa hàng lần trước"). Agent hội thoại có cơ hội thắng ở đây.
Nhưng các nền tảng giao đồ ăn lớn không mở API. Cách duy nhất là "sử dụng máy tính": để AI điều hướng và thao tác ứng dụng thông qua thị giác như một con người. Cách này chậm, dễ hỏng và chi phí suy luận hoàn toàn không chịu nổi cho một đơn hàng bữa trưa 15 USD.
Một điểm đột phá khác nằm ở: giao diện điều hướng của một số cửa hàng cực kỳ phức tạp, gây đau đầu. Các lớp mã giảm giá, mã khuyến mãi, chương trình tích lũy điểm chồng chéo lên nhau, và quy trình thanh toán khó hiểu.
Một Agent có thể hiểu "dùng phiếu giảm giá của tôi, trừ điểm thưởng của tôi, tìm phí vận chuyển rẻ nhất, thao tác bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi" có thể đơn giản hóa những khâu hiện có trải nghiệm rất tệ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người dùng cao tuổi, người không nói ngôn ngữ mẹ đẻ mua sắm tại cửa hàng trực tuyến nước ngoài, hoặc các tình huống cực kỳ đặc thù với nhu cầu rất hẹp.
Cả hai điểm đột phá này đều cần kênh phân phối hướng đến người tiêu dùng (B2C) quy mô lớn. Bạn đang cạnh tranh với DoorDash (nền tảng giao đồ ăn lớn nhất Mỹ, sở hữu 56% thị phần) và Amazon để giành lối vào người dùng.
Phân phối ở quy mô người tiêu dùng là lợi thế của các gã khổng lồ. Phía cung của thương mại mua hộ đã sẵn sàng, trong khi phía cầu bị hạn chế bởi trải nghiệm người dùng và kênh phân phối, việc xây dựng thêm cơ sở hạ tầng không giải quyết được hai vấn đề này.
Agent đối với API
Chúng tôi đã thảo luận với hàng chục nhà phát triển về nhu cầu thanh toán thực tế của họ. Tình hình gần như nhất quán đến đáng ngạc nhiên: việc sử dụng API của Agent hiện nay là thường xuyên, bao gồm tính toán, suy luận và nguồn dữ liệu. Các nhà phát triển từ lâu đã có các dịch vụ đăng ký, khóa API được lưu trữ và mối quan hệ thanh toán với các nhà cung cấp cốt lõi.
Luận điểm điển hình của stablecoin là: trên Stripe, chi phí xử lý thẻ tín dụng thấp nhất hiệu quả là khoảng 2,9% cộng thêm 30 cent, khiến việc gọi API dưới một đô la trở nên không hiệu quả. Nhưng với khối lượng giao dịch tần suất thấp hiện tại, hạn mức trả trước có thể giải quyết vấn đề này. Các nhà phát triển nạp tiền trước vào tài khoản, vấn đề được giải quyết.
Vấn đề sâu hơn nằm ở thị trường nhà cung cấp. Hầu hết các công ty SaaS lớn không muốn cung cấp quyền truy cập API tạm thời chỉ với vài phần xu. Mô hình kinh doanh của họ là các hợp đồng doanh nghiệp nhiều năm. Những công ty mà doanh thu phụ thuộc vào các hợp đồng cam kết giá trị lớn sẽ chống lại cơ chế định giá vượt qua mô hình hiện có của họ.
Thương mại máy móc về cấu trúc là một thị trường đuôi dài, bao gồm các dịch vụ nhỏ hơn, nguồn dữ liệu thích hợp, nhà phát triển cá nhân và máy chủ MCP. Các giao thức như MPP và x402 rất phù hợp với phân khúc thị trường này.
Nhưng theo định nghĩa, đây là một thị trường phục vụ người dùng cao cấp có nhu cầu đặc biệt, và xét theo lịch sử, các nhà phát triển thường là một trong những nhóm người dùng sẵn sàng trả phí thấp nhất.
Khi Stripe Projects ra mắt, họ đã hợp tác với 32 đối tác nhà cung cấp như Vercel, Supabase, Cloudflare, Twilio, v.v., bao phủ hầu hết các công cụ mà nhà phát triển sử dụng để xây dựng và triển khai phần mềm, tất cả đều có thể truy cập thông qua hệ thống thanh toán hiện có. Nhu cầu hàng đầu trong ngăn xếp công nghệ của nhà phát triển đã được đáp ứng.
Cơ hội cho kênh thanh toán mới tồn tại trong tất cả các lĩnh vực ngoài 30 dịch vụ hàng đầu này: cơ hội thực sự tồn tại, nhưng quy mô của nó về bản chất nhỏ hơn nhiều so với những con số sáng bóng đã ám chỉ.
Quy luật tương tự cũng áp dụng cho việc thu thập nội dung. Agent đã liên tục thu thập và tóm tắt bài viết, và các nhà xuất bản đang phản công.
Nhưng khi việc kiếm tiền từ nội dung diễn ra trên quy mô lớn, nó sẽ được thực hiện thông qua các nhà cung cấp CDN đã đứng giữa nhà xuất bản và internet (Cloudflare đã phát hành công cụ kiểm toán AI cho việc này), hoặc thông qua các thỏa thuận cấp phép quy mô lớn giữa nhà xuất bản và phòng thí nghiệm AI.
Cơ hội cơ sở hạ tầng cuối cùng sẽ chảy về các gã khổng lồ đã sở hữu kênh phân phối.
Agent đối với Agent
Mô hình kinh doanh Agent đối với Agent là một tầm nhìn dài hạn, hiện gần như hoàn toàn ở mức độ lý thuyết, không có ai đạt được khối lượng giao dịch có ý nghĩa. Các công ty khởi nghiệp đang giải quyết các vấn đề cốt lõi: phát hiện Agent, thiết lập niềm tin, đàm phán điều khoản và giải quyết tranh chấp.
Khi cấu trúc giao dịch này thực sự xuất hiện, nó sẽ hoàn toàn khác biệt so với các tuyến thanh toán hiện có. Không bên nào trong giao dịch chứa đựng danh tính con người. Độ trễ ở cấp độ dưới giây. Từ vài phần xu đến hàng triệu đô la được vận hành trong cùng một quy trình.
Ngoài ra còn có cơ chế thanh toán đa bên, điều này hoàn toàn không phù hợp với mô hình mua bán song phương mà các tuyến thanh toán hiện tại giả định. Một khi điều này xảy ra, chúng tôi tin rằng nó sẽ đến nhanh và quy mô lớn.
Đây là một ván cược dài hạn vào cơ sở hạ tầng thanh toán chuyên dụng, và nó có thật. Nhưng "ván cược dài hạn có thật" và "thị trường hiện tại" là hai việc khác nhau.
Trong nhiều tháng qua, chúng tôi cũng là một trong những người tuyên truyền về thị trường này và đã xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh xung quanh nó trong vài năm qua. Với mạng phân tán của mình, chúng tôi về lý thuyết có thể mở rộng quy mô hơn 10 tỷ TPS, độ trễ dưới 50 mili giây, thời gian đồng thuận trung bình 10 mili giây. Nhưng chúng tôi phải điều chỉnh cho phù hợp với vị trí thực tế của thị trường hiện tại.
Agent đối với Tài chính
Đây có thể nói là danh mục duy nhất tồn tại nhu cầu đã có. Nhóm khách hàng đã tồn tại và có ý định chi trả. Ngày nay, các nhà quản lý quỹ, nhóm tài chính và người dùng DeFi đều trả tiền cho các công cụ tài chính. Việc nhúng AI vào quy trình làm việc hiện có là một sự tiến hóa sản phẩm tự nhiên.
Agent tài chính đồng thời tạo ra các mô hình hành vi hoàn toàn mới. Một Agent có thể tự chủ giám sát và cân bằng lại hàng trăm vị thế trong thời gian thực hoạt động theo cách mà con người không thể sao chép thủ công. Đây không chỉ là tự động hóa, mà là sự nâng cao khả năng thực chất.
Thách thức nằm ở bối cảnh cạnh tranh. Ngành tài chính bị quản lý chặt chẽ và phụ thuộc cao vào các mối quan hệ kinh doanh đã có. Các tổ chức lâu đời sở hữu giấy phép, cơ sở hạ tầng tuân thủ và quan hệ khách hàng. Công ty khởi nghiệp có thể tìm một chỗ đứng trong các lĩnh vực ít bị quản lý hơn (như DeFi), các lĩnh vực mà gã khổng lồ chậm chạp, hoặc các lĩnh vực mà AI có thể tạo ra khả năng mà gã khổng lồ không có.
Nhưng so với ba danh mục kia, động lực cạnh tranh ở đây thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp trưởng thành, bởi việc chồng lớp AI lên sản phẩm và nhóm khách hàng hiện có dễ dàng hơn nhiều so với làm ngược lại.
Điểm Then Chốt Thực Sự
Vậy tại sao mọi người vẫn đang xây dựng những thứ này? Có hai lý do.
Đầu tiên là động cơ. Các gã khổng lồ trong ngành có dòng tiền dồi dào, có thể đặt cược vào một tương lai cần nhiều năm mới hiện rõ. Đối với họ, chi phí vào sân sớm hơn năm năm chỉ là sai số làm tròn, trong khi cái giá của việc vào sân muộn hơn một năm là thảm họa. Vì vậy họ phải xây dựng.
Thứ hai là điểm mù nhận thức. Khi hoạt động kinh doanh chính của bạn là thanh toán, mọi vấn đề đều trông giống như một vấn đề thanh toán. Nền kinh tế Agent cần một tầng thanh toán, vậy hãy xây dựng tầng thanh toán đó.
Nhưng thanh toán chỉ là một mảnh trong một vấn đề lớn hơn. Vấn đề thực sự không phải là làm thế nào để chuyển tiền giữa các Agent, mà là làm thế nào để phối hợp công việc giữa Agent và con người, xác minh kết quả công việc và thanh quyết toán cho kết quả đó. Thanh toán chỉ là một phần của việc thanh quyết toán. Thanh quyết toán chỉ là một phần của sự phối hợp. Và sự phối hợp mới chính là chiếc bánh lớn thực sự.
Sự phối hợp trên quy mô lớn, một cách tự nhiên, sẽ tạo ra cơ chế thanh quyết toán như một nhu cầu thiết yếu. Thanh toán chỉ là một nhạc cụ trong bản giao hưởng này, chứ không phải là toàn bộ bản nhạc. Những công ty giải quyết vấn đề phối hợp sẽ nuốt chửng hoạt động thanh toán, chứ không phải ngược lại.
Hầu hết các doanh nghiệp lâu đời đang xây dựng phòng thủ, để ứng phó với viễn cảnh giao dịch máy móc quy mô lớn trong tương lai. Vì đường băng tài chính của họ là vô hạn, dòng thời gian không quan trọng đối với họ.
Nhưng công ty khởi nghiệp không có sự xa xỉ đó. Chúng tôi phải tìm kiếm nơi thị trường thực sự tồn tại, không thể chỉ ngồi chờ làn sóng ập tới.
Một năm kinh nghiệm xây dựng đã đưa chúng tôi đến một hướng đi bất ngờ. Hoạt động thị trường ở đó thực sự tồn tại, tăng trưởng nhanh và chưa được phục vụ đầy đủ. Nó nằm ngoài bốn danh mục mà chúng tôi đã phác thảo.
