Năm 1974, khi đó là Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger đã bay đến Riyadh và đạt được một thỏa thuận làm thay đổi cục diện thế giới: Ả Rập Xê Út bán dầu mỏ, chỉ nhận USD; và số USD này sau đó sẽ được tái đầu tư vào trái phiếu chính phủ Mỹ.
Lúc đó, Nixon vừa cắt đứt liên kết giữa đồng USD và vàng, lạm phát trong nước Mỹ mất kiểm soát, dự trữ USD cạn kiệt, vàng chảy ra nước ngoài ồ ạt, hệ thống Bretton Woods sụp đổ. Vào thời điểm đó, nhiều người đã nghĩ rằng thời kỳ hoàng kim của đồng USD đã kết thúc.
Nhưng thỏa thuận mà Kissinger đạt được với Ả Rập Xê Út đã thiết lập nên hệ thống sau này được gọi là "Petrodollar" (Đồng đô la dầu mỏ). Chính hệ thống này đã giúp đồng USD kéo dài thêm nửa thế kỷ tuổi thọ sau khi chế độ bản vị vàng sụp đổ.
Cũng chính vì vậy, bất cứ khi nào có ai đó đe dọa phong tỏa các tuyến đường dầu mỏ, đối với Mỹ đó không chỉ là vấn đề năng lượng, mà còn là một cú sốc vào nền tảng của toàn bộ hệ thống USD. Đây cũng là lý do tại sao eo biển Hormuz, con đường hẹp như cổ họng, trong suốt năm mươi năm qua luôn được Mỹ coi là điểm then chốt phải giữ bằng được, thậm chí sẵn sàng sử dụng vũ lực khi cần thiết.
Hiểu được bối cảnh lịch sử này, đối với chúng ta năm mươi năm sau, có thể giúp hiểu rất rõ tình hình hiện tại.
Sáng nay (theo giờ địa phương), phần lớn người dân Trung Quốc vẫn đang chìm trong giấc ngủ. Nhưng trên thị trường hợp đồng tương lai dầu thô toàn cầu, một cơn chấn động dữ dội kéo dài chưa đầy một giờ đồng hồ đã làm bốc hơi hàng trăm tỷ USD giá trị vốn hóa.
Nguyên nhân bắt nguồn từ một bài đăng trên mạng xã hội.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đăng bài trên nền tảng X tuyên bố: "Hải quân Mỹ đã thành công hộ tống một tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, để đảm bảo dầu mỏ tiếp tục lưu thông đến thị trường toàn cầu."
Sau khi bài đăng này được đăng, giá dầu WTI đã giảm mạnh trong vòng vài phút, mức giảm tại một thời điểm lên tới 17%, trong phiên có lúc giảm xuống dưới 80 USD/thùng. Vài tuần trước đó, do tình hình căng thẳng ở Trung Đông, giá dầu Brent vừa tăng vọt từ 70 USD lên 120 USD.
Đối với những nhà giao dịch đặt cược vào việc giá dầu tiếp tục tăng, khoảnh khắc này quả là một cơn ác mộng.
Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng đảo ngược.
Chưa đầy một giờ sau, thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã làm rõ khẩn cấp trong một cuộc họp báo: Hải quân Mỹ hiện không hộ tống bất kỳ tàu chở dầu nào. Sau đó, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright lặng lẽ xóa bài đăng đó mà không đưa ra bất kỳ giải thích nào. Giá dầu sau đó phục hồi, nhưng đã không thể trở lại vị trí ban đầu.
Một bài đăng, từ khi đăng lên đến khi xóa đi, chưa đầy sáu mươi phút. Nhưng dấu vết nó để lại trên thị trường tài chính toàn cầu, còn hơn cả một giờ đồng hồ đó.
Kể từ khi xung đột Mỹ-Iran leo thang vào cuối tháng 2, cuộc chơi xoay quanh dầu mỏ không ngừng gia tăng. Đặc biệt là sau khi Iran tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz, eo biển hẹp này, vốn đảm nhận vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu thô toàn cầu, đột ngột đóng cửa, đã gây ra cú sốc lớn cho thị trường năng lượng toàn cầu. Khi tình hình leo thang, giá dầu quốc tế trong vài ngày đã tăng vọt từ 70 USD lên 120 USD mỗi thùng, thị trường năng lượng rơi vào trạng thái căng thẳng cao độ.
Hầu như tất cả các trader đều đang chờ đợi cùng một tín hiệu: Khi nào eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Trong tình trạng lo lắng tập thể này, bất kỳ một sự việc nhỏ nào cũng có thể kích hoạt biến động giá dữ dội. Sự sụt giảm nhanh chóng do bài đăng của Bộ trưởng Năng lượng kích hoạt chính là biểu hiện tập trung của tâm trạng này.
Vậy, tại sao giá dầu có thể giảm 17% chỉ trong vòng vài phút? Bởi vì con người khó có thể phản ứng nhanh như vậy, nhưng thuật toán thì có. Ngày nay, một phần đáng kể khối lượng giao dịch trên thị trường tài chính đến từ các thuật toán giao dịch tần suất cao (HFT) và hệ thống giao dịch AI. Chúng quét internet theo thời gian thực, bao gồm cả các tài khoản mạng xã hội của quan chức chính phủ, để thu thập từ khóa và tự động đặt lệnh.
Bài đăng đó có ba từ khóa: Navy (Hải quân), Escorted (Đã hộ tống), Hormuz (Hormuz). Thuật toán nhận diện những từ này, kết hợp với ngữ nghĩa ngữ cảnh, nhanh chóng đi đến kết luận: Phong tỏa được dỡ bỏ, nguồn cung phục hồi, logic giá dầu tăng bị suy yếu.
Vì vậy, chương trình lập tức bán ra.
Tất cả những điều này xảy ra trong khoảng 0.003 giây.
Thuật toán sẽ không gọi điện để xác nhận xem tàu chở dầu có thực sự đi qua eo biển hay không, nó chỉ nhận diện văn bản, chỉ theo đuổi tốc độ. Một bài đăng chưa được xác minh, trong "vô thức tập thể" mang tính cơ chế này, ngay lập tức được chuyển đổi thành sự bốc hơi hàng trăm tỷ USD giá trị vốn hóa.
Một con tàu chở dầu thực sự đi qua eo biển Hormuz cần hàng giờ hàng hải, cần sự hộ tống quân sự thực tế, cần chịu chi phí nhiên liệu và rủi ro hiện thực. Còn một bài đăng về việc "hộ tống", chỉ mất 0.003 giây, đã có thể gây ra biến động giá dữ dội cho vua của các hàng hóa đại chúng này.
Nói cách khác, dầu thô, vốn từng là vua của các hàng hóa đại chúng, được dẫn dắt bởi cung cầu cơ bản, dữ liệu tồn kho và các thỏa thuận sản lượng, ngày nay ở một mức độ nào đó, đã không khác gì một đồng Meme (Memecoin).
Vào thời kỳ bầu cử Mỹ lần trước, Trump và Musk đã nhạy bén nhận ra rằng đây là một thời đại thông tin, vì vậy một người đã tạo ra Truth Social, người kia mua lại Twitter.
Và khi thời đại thông tin phát triển đến ngày nay, tài khoản mạng xã hội của các quan chức chính phủ đã trở thành một trong những nguồn thông tin nhạy cảm nhất của thị trường. Điều này cũng có nghĩa là bản thân quyền lực, cũng đã bắt đầu mang một thuộc tính Meme nào đó: tốc độ lan truyền cực nhanh, nồng độ cảm xúc cực cao, và cũng cực kỳ dễ bị hiểu nhầm và khuếch đại.
Việc truyền tải thông tin chính sách truyền thống vốn chậm rãi và chặt chẽ. Tuyên bố của Nhà Trắng, công bố của Bộ Ngoại giao, họp báo của Bộ Quốc phòng, những cơ chế này vốn dĩ bao hàm sự xác minh, hiệu đính và xác nhận qua nhiều tầng lớp. Nhưng khi các quan chức đăng trực tiếp thông tin liên quan đến chính sách trên X, những khâu này đã bị bỏ qua.
Chúng ta có thể dự đoán rằng, khi tiến sâu hơn nữa vào thời đại AI Agent, việc thu thập thông tin và tốc độ giao dịch đều sẽ tăng theo cấp số nhân, sự tăng giảm mạnh sẽ chỉ diễn ra trong mili giây.
Nếu nhìn từ góc độ vĩ mô hơn, sự việc này có lẽ nói lên một thay đổi lớn hơn: chúng ta đang bước vào một thời đại "Tài sản toàn cầu hóa Meme". Hầu như bất kỳ tài sản tài chính nào, đều có thể tại một thời điểm nào đó bị thúc đẩy bởi cảm xúc, tường thuật và mạng xã hội.
Kissinger năm đó đã dùng dầu mỏ để kéo dài tuổi thọ cho đồng USD thêm năm mươi năm. Nhưng có lẽ ông không ngờ rằng, một ngày nào đó bản thân dầu mỏ cũng sẽ trở thành một Meme.
Không có bất kỳ tài sản nào sở hữu một hào bảo vệ cơ bản thực sự kiên cố không thể phá vỡ. Tất cả các hào bảo vệ, về bản chất đều được xây dựng trên một sự đồng thuận nào đó. Và dưới sự gia tốc kép của mạng xã hội và giao dịch thuật toán, sự đồng thuận này trở nên mong manh hơn và nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Có lẽ theo một nghĩa nào đó, đây cũng là chiến thắng của Meme.
